Ptaki Ameryki — książka Johna J. Audubona z ilustracjami (1827–1838)

Opis wydania i technika

Pełny tytuł oryginału brzmi zwykle The Birds of America, from Original Drawings by John James Audubon. Księga została wydana w formacie znanym jako "double elephant folio" — bardzo dużego formatu, pozwalającego na przedstawienie niektórych gatunków w skali naturalnej. Całość liczy 435 indywidualnych rycin (tzw. plates), drukowanych z miedzianych płyt grawerowanych techniką akwaforty i akwatyntu, a następnie kolorowanych ręcznie. Grawerowanie i druk prowadzone były w Edynburgu i Londynie przy współpracy z doświadczonymi rytownikami i drukarzami; wykonanie ręcznych kolorów zlecane było zespołom kolorystów.

Proces publikacji

Audubon publikował dzieło seryjnie — w odcinkach lub częściach (subscription model), dzięki czemu mógł finansować pracę z wpłat subskrybentów. Pierwotne zamierzenie obejmowało wydrukowanie ograniczonej liczby kompletów (około 200), z których do dziś zachowało się jedynie część — kompletne zestawy są rzadkie i cenne kolekcjonersko.

Znaczenie naukowe i artystyczne

The Birds of America łączy w sobie obserwację przyrodniczą i artystyczną ekspresję: Audubon przedstawiał ptaki często w dynamicznych, naturalistycznych pozach oraz wśród roślin i pejzażu, co wyróżnia jego prace spośród typowych, schematycznych tablic XIX wieku. Dzieło miało istotny wpływ na rozwój ornitologii w Ameryce Północnej, popularyzację wiedzy o ptakach oraz rozwój ilustracji przyrodniczych jako dziedziny sztuki.

Kontrowersje i metody

W pracach Audubona widoczne są także elementy kontrowersyjne: artysta często pozyskiwał okazy przez polowanie i preparację (miał zwyczaj kolekcjonowania martwych ptaków do rysunków i pozowania). Ponadto kompozycje bywały aranżowane, co z jednej strony zwiększało walory estetyczne, a z drugiej — odbierało niekiedy neutralność naukową ilustracji.

Współczesne odbicie i wartość kolekcjonerska

Oryginalne kompletne wydania są dziś przedmiotem zainteresowania bibliotek, muzeów i kolekcjonerów; osiągają na aukcjach ceny rzędu milionów dolarów. Wiele instytucji udostępniło skany lub facsimile tego dzieła, co pozwala na szeroki dostęp do ilustracji bez potrzeby obchodzenia się z kruchymi oryginałami. Liczne reprodukcje i edycje facsimile ukazały się w XX i XXI wieku.

Dziedzictwo i ochrona gatunków

Audubon, poprzez swoje prace, przyczynił się do zwiększenia świadomości o różnorodności ptaków Ameryki Północnej. Ironią losu jest fakt, że wśród przedstawionych gatunków znalazły się ptaki, które od czasu publikacji wyginęły — ich obecność na rycinach stała się ważnym dokumentem utraconej bioróżnorodności i późniejszych działań na rzecz ochrony przyrody.

Dostępność współczesna

Dzięki digitalizacji wiele muzeów i bibliotek udostępnia wysokiej rozdzielczości obrazy poszczególnych tablic online. Dla osób zainteresowanych istnieją też wydania kieszonkowe i wydruki artystyczne, a także wystawy poświęcone Audubonowi organizowane regularnie w galerach i instytucjach przyrodniczych.