Skrypt tajski jest systemem pisma używanym do zapisu języka tajskiego. Jest to abugida, co oznacza, że oznaczenia samogłosek muszą być dołączone do liter spółgłosek. Spółgłoski są zawsze pisane w kolejności od lewej do prawej, ale samogłoski mają zasady, gdzie muszą być pisane na lewo, prawo, na górze lub na dole pierwszej spółgłoski w każdej sylabie. Pismo tajskie pochodzi z pisma khmerskiego (z kolei wywodzącego się z brahmiego) i zapisuje dźwięki języka tajskiego od lewej do prawej bez podziału na linie poziome (jak w piśmie łacińskim).

Alfabet — spółgłoski i znaki

Tradycyjnie alfabet tajski zawiera około 44 znaków spółgłoskowych (niektóre z nich są rzadko używane lub historyczne). Spółgłoski dzieli się w systemie pisma na klasy (niską, średnią i wysoką), co ma kluczowe znaczenie dla określania tonu sylaby w połączeniu z rodzajem końcowego spółgłoski i obecnością znaków tonalnych. Ponadto istnieją znaki indeksowe (wersje subskrybowane) używane do zapisu grup spółgłoskowych (klastrów) wewnątrz jednej sylaby.

Samogłoski — pozycje i rodzaje

W tajskim systemie samogłoski występują w postaci:

  • samodzielnych (stosowanych gdy sylaba zaczyna się od samogłoski) oraz
  • zależnych — znaków, które łączą się z literą-spółgłoską.
Samogłoski zależne mogą być zapisywane po prawej, po lewej, nad lub pod literą-spółgłoską — np. niektóre znaki jak เ czy โ pojawiają się po lewej stronie, a inne jak า po prawej. Aby odczytać sylabę, czyta się spółgłoskę wraz z odpowiednimi znakami samogłoskowymi, przestrzegając ustalonej kolejności graficznej.

Tonalność

Tajski jest językiem tonalnym — znaczenie sylaby może zmieniać się w zależności od tonu. Do zapisu tonów służą:

  • klasy spółgłosek (niska, średnia, wysoka),
  • cztery znaki tonalne:ไม้เอก (mai ek), ไม้โท (mai tho), ไม้ตรี (mai tri) i ไม้จัตวา (mai chattawa), oraz
  • rodzaj sylaby (tzw. żywa/„live” lub martwa/„dead” — zależny od rodzaju końcowego dźwięku i długości samogłoski).
W praktyce kombinacja tych elementów determinuje jeden z pięciu tonów języka tajskiego (np. niski, średni, wysoki, rosnący, opadający). Dla osób uczących się przygotowano reguły określające wynikowy ton na podstawie klasy spółgłoski, długości samogłoski i obecności znaku tonalnego.

Interpunkcja i odstępy

W tradycyjnym piśmie tajskim nie stosowano regularnie spacji do oddzielania słów — spacje używa się przede wszystkim do oddzielania zdań i klauzul. W nowoczesnych tekstach, zwłaszcza w publikacjach edukacyjnych lub internetowych, czasem stosuje się dodatkowe odstępy lub inne zabiegi ułatwiające czytanie, ale regułą jest ciągły zapis słów wewnątrz zdania. Znaczniki interpunkcyjne były używane rzadziej niż w językach europejskich; współcześnie szerzej spotyka się zarówno tradycyjne znaki (np. duże znaki kończące wiersz poetycki), jak i konwencjonalne znaki takie jak kropka, przecinek, znak zapytania stosowane pod wpływem europejskich norm.

Inne elementy ortografii

W piśmie tajskim występują także:

  • znaki powtórzeń i skrótów (np. znak powtórzenia ๆ, który powtarza poprzednie słowo),
  • litera อ, często używana jako „nośnik” (caret) przy zapisie samogłosek niezaczynających się spółgłoską,
  • specjalne znaki stosowane w piśmie religijnym i formalnym oraz własny zestaw cyfr (cyfry tajskie).
Do romanizacji tajskiego stosuje się różne systemy, najczęściej RTGS (Royal Thai General System), który upraszcza zapis fonetyczny dla użytkowników korzystających z alfabetu łacińskiego.

Przykład zapisu

Przykładem tego będzie użycie tajskiej spółgłoski ก do pokazania, gdzie należy zapisać następującą po niej samogłoskę. Na przykład:

  • ก + า → กา (czyt. /kaː/) — znak samogłoski zapisany po prawej,
  • ก + ิ → กิ (czyt. /ki/) — inny znak samogłoski umieszczony nad lub blisko spółgłoski,
  • เ + ก + า → เกา (czyt. /kɛː/ lub inne w zależności od kombinacji) — tu część znaku samogłoskowego pojawia się po lewej stronie.
Znajomość położenia znaków samogłoskowych i reguł tonalnych jest kluczowa do poprawnego odczytu i wymowy.

Spacji nie używa się do oddzielenia słów, ale zdań i klauzul. Znaczniki interpunkcyjne nie są zwykle używane. Na przykład, zdanie "Ja lubię jeść smażony ryż, ale ona lubi jeść pad thai" byłoby zapisane po tajsku jako ฉันชอบกินข้าวผัด แต่เธอชอบกินผัดไทย. Jeżeli pomiędzy każdym słowem postawilibyśmy spację (czego Tajowie nie robią), byłoby to zapisane jako ฉัน ชอบ กิน ข้าว ผัด แต่ เธอ ชอบ กิน ผัด ไทย.

Jeżeli chcesz, mogę dodać tabelę z alfabetem spółgłoskowym, wykazem najważniejszych samogłosek i znaków tonalnych oraz przykłady transliteracji (np. system RTGS) — daj znać, które z tych materiałów będą dla Ciebie najbardziej przydatne.