Klauzula (część zdania) — definicja gramatyczna, rodzaje i przykłady
Klauzula (część zdania) — definicja, rodzaje i przykłady: jasne wyjaśnienia, różnice między klauzulami niezależnymi i zależnymi, przykłady, ćwiczenia i praktyczne wskazówki dla uczących się języka.
Klauzula jest częścią zdania. Każde zdanie składa się zwykle z podmiotu (o kim lub o czym jest zdanie) i predykatu (co się dzieje w zdaniu). Każdy predykat ma tylko jeden czasownik główny (może mieć też formy pomocnicze lub modalne). I love you jest zdaniem, które ma tylko jedną klauzulę. I love you i I will always love you to dwie klauzule połączone w zdaniu związkowym: I love you and I will always love you. Słowo and jest wtedy spójnikiem, który łączy klauzule. Klauzule dzielimy na niezależne (główne) i zależne (podrzędne).
Co to jest klauzula niezależna (główna)?
Klauzula niezależna to taka część zdania, która może funkcjonować jako samodzielne zdanie i wyraża pełną myśl. Zawiera przynajmniej jeden czasownik w formie osobowej i (zazwyczaj) podmiot. Przykłady:
- I love you — klauzula niezależna w języku angielskim.
- Kasia czyta książkę. — klauzula niezależna w języku polskim.
Co to jest klauzula zależna (podrzędna)?
Klauzula zależna nie może występować samodzielnie jako zdanie; pełnię sensu uzyskuje dopiero po połączeniu z klauzulą niezależną. Zwykle wprowadza ją spójnik podrzędny (np. że, ponieważ, jeśli, kiedy, który) lub zaimek względny. Przykłady:
- Wiem, że on przyjdzie. — klauzula zależna dopełnieniowa (odpowiada na pytanie „co?”).
- Kiedy zadzwonisz, pójdziemy do kina. — klauzula zależna okolicznikowa czasu.
- Książka, którą czytam, jest ciekawa. — klauzula względna (przymiotnikowa) określająca rzeczownik.
Rodzaje klauzul zależnych
- Nominalne (rzeczownikowe) — pełnią funkcję podmiotu, dopełnienia lub orzecznika: np. „Że pada, mnie nie zaskoczyło.”
- Przymiotnikowe (względne) — określają rzeczownik, zaczynają się od zaimków względnych (który, która, które) lub w angielskim: who, which, that.
- Okolicznikowe — wyrażają okoliczności: czasu (kiedy), miejsca (gdzie), przyczyny (ponieważ), celu (aby), warunku (jeśli) itd.
- Porównawcze — wprowadzają porównanie (np. „jak”, „niż”).
Zdania złożone: zespolone i podrzędnie złożone
Wyróżniamy dwa podstawowe typy zdań złożonych:
- Zdanie złożone współrzędnie (zespolone) — składa się z dwóch lub więcej klauzul niezależnych połączonych spójnikami współrzędnymi (np. i, oraz, lub, ale). Przykład: „Poszedłem do sklepu, kupiłem chleb i wróciłem do domu.”
- Zdanie złożone podrzędnie — składa się z klauzuli niezależnej i co najmniej jednej klauzuli zależnej. Przykład: „Nie poszedł na spacer, ponieważ padał deszcz.”
Przykłady z objaśnieniami
- I love you — jedna klauzula niezależna.
- I love you and I will always love you — zdanie złożone współrzędnie; dwie klauzule niezależne połączone spójnikiem and.
- Kiedy zadzwonisz, poczekam na ciebie. — klauzula zależna (okolicznikowa czasu) + klauzula niezależna.
- Książka, którą mi dałeś, była fascynująca. — klauzula względna określająca rzeczownik „książka”.
- Nie wiem, czy przyjdzie. — klauzula nominalna pełniąca funkcję dopełnienia.
Uwagi dotyczące interpunkcji i składni
- W języku polskim klauzula zależna zwykle oddzielana jest przecinkiem od klauzuli niezależnej (np. „Gdy zadzwoni, pójdziemy” — przecinek przed „pójdziemy” lub po klauzuli zależnej w początku zdania).
- W zdaniach współrzędnych przecinek stawiamy między klauzulami niezależnymi w określonych sytuacjach (np. przed „ale”, albo gdy łączymy pełne zdania). W angielskim często stawia się przecinek przed spójnikiem łączącym dwie niezależne klauzule („I love you, and I will always love you”).
- Wielowątkowe konstrukcje mogą zawierać klauzule zagnieżdżone — klauzula zależna może sama zawierać kolejną klauzulę zależną.
Krótka checklista rozpoznawania klauzul
- Sprawdź, czy fragment zawiera czasownik w formie osobowej — to często wskazuje na klauzulę.
- Jeżeli fragment może stać samodzielnie jako zdanie — to klauzula niezależna.
- Jeśli fragment zależy znaczeniowo od innej części zdania i zaczyna się spójnikiem podrzędnym lub zaimkiem względnym — to klauzula zależna.
Klauzule są podstawowym budulcem zdań złożonych i analizując je, łatwiej zrozumieć strukturę i znaczenie dłuższych wypowiedzi zarówno w języku polskim, jak i w innych językach.
W użyciu
Dwa zdania oznajmujące mogą być połączone zaimkiem. Na przykład: Mieszkam w Londynie, który znajduje się w Anglii. Tutaj, I live in London jest pierwszą klauzulą, a which is in England jest drugą klauzulą. Słowo which jest zaimkiem, który zajmuje miejsce London. Łączy ono oba zdania. Zdanie może zawierać wiele klauzul. Ale zdania z mniejszą ilością zdań są łatwiejsze do zrozumienia.
Klauzule zależne i niezależne
Zdanie proste może być również nazywane niezależną klauzulą. Może ono być częścią zdania złożonego lub kompleksowego, ale może również występować samodzielnie jako zdanie proste (lub zdanie niezależne). Podrzędna klauzula, zwana również zależną, to taka, która nie może występować samodzielnie. Dzieje się tak dlatego, że nie wyraża ona pełnej myśli. Zawiera zarówno podmiot, jak i czasownik. Podrzędna klauzula zawsze zależy od głównej klauzuli. Klauzula główna jest prawie zawsze klauzulą niezależną, dlatego klauzula główna sama w sobie ma sens i może stać samodzielnie. Jednakże, zdanie podrzędne nie. Na przykład, I love you ma doskonały sens pozostawione samo sobie. Jednakże, i zawsze będzie, nie ma. Jedynym przypadkiem, kiedy zdanie może składać się tylko z klauzul zależnych, są zdania, które używają spójników korelacyjnych lub par spójników takich jak "albo/albo", "ani/ani" i "nie tylko/ale także".
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest klauzula w zdaniu?
O: Zdanie to część zdania, która składa się z podmiotu i orzeczenia.
P: Czym jest orzeczenie w zdaniu?
O: Orzeczenie w zdaniu jest tym, co dzieje się w zdaniu.
P: Ile czasowników głównych występuje w orzeczeniu?
O: Orzeczenie zawiera tylko jeden czasownik główny.
P: Czy zdanie może mieć wiele klauzul?
O: Tak, zdanie może mieć wiele zdań, jak widać w zdaniu "Kocham cię i zawsze będę cię kochać".
P: Co to jest spójnik w zdaniu?
O: Spójnik to słowo, które łączy dwie lub więcej klauzul razem, tak jak słowo "i" w zdaniu "Kocham cię i zawsze będę cię kochać".
P: Jaka jest różnica między zdaniem niezależnym a zależnym?
O: Zdanie niezależne może występować samodzielnie jako zdanie, podczas gdy zdanie zależne opiera się na zdaniu niezależnym w celu utworzenia pełnej myśli.
P: Ile zdań znajduje się w zdaniu "Kocham cię"?
O: W zdaniu "Kocham cię" jest tylko jedna klauzula.
Przeszukaj encyklopedię