Slup to żaglowiec zwykle z jednym masztem i żaglami o olinowaniu dziobowym i okrętowym. Termin ten może również oznaczać żaglowiec o kwadratowym olinowaniu z dwoma lub więcej masztami, który czasami nazywany jest slupem wojennym. Francuzi nazywali je korwetami. Pierwotnie definicja slupa była niejasna. W książce z 1750 roku napisano, że slupy "żeglują i mają maszty, tak jak prowadzą je męskie fantazje, czasem z jednym masztem, z dwoma, a czasem z trzema". Współczesne slupy rekreacyjne są prawie zawsze jednomasztowcami z żaglami przednio-bocznymi. Ich prosty układ czyni je popularnymi wśród żeglarzy amatorów. Slup jest łatwym do opanowania układem żaglowca o długości do około 45 stóp (14 m).

Budowa i olinowanie

W typowym współczesnym slupie jednomasztowym spotykamy następujące elementy olinowania i wyposażenia:

  • Maszt — ustawiony zwykle centralnie lub nieco przesunięty ku rufie; nośnik grotów i olinowania.
  • Grot (mainsail) — główny żagiel przymocowany do masztu i bomu.
  • Fok, genua, sztaksle — żagle dziobowe (headsails) mocowane na sztagu (forestay) lub dodatkowych wantsach; mogą występować jeden lub dwa żagle dziobowe.
  • Olinowanie stałe — sztagi, wanty i kontragalery utrzymujące maszt.
  • Olinowanie ruchome — wanty do ustawiania żagli: szoty, halsy, szoty genuy itp.

Popularne odmiany olinowania w slupach to między innymi:

  • Bermuda sloop — nowoczesne, wysokie, trójkątne żagle (najczęstszy układ w żeglarstwie rekreacyjnym).
  • Gaff sloop — grot czterokątny podparty gaflem (częstszy w tradycyjnych jednostkach).

Rodzaje slupów i ich warianty

Termin "slup" obejmuje różne konstrukcje zależnie od epoki i przeznaczenia:

  • Slup rekreacyjny — jednomasztowy, prosty w obsłudze, przeznaczony do żeglowania przybrzeżnego i turystyki; często do ~45 stóp (14 m).
  • Slup wojenny (sloop-of-war) — historyczna jednostka w służbie wojennej, mogła mieć dwa lub więcej masztów i olinowanie kwadratowe lub mieszane; używana do patroli, eskorty i działań bitewnych.
  • Korweta — w nomenklaturze niektórych języków historycznie pokrywająca się z pojęciem slupa-wojennego; stąd wzmianka, że Francuzi nazywali je korwetami.
  • Kombinacje olinowania — czasem slup z dodatkowym fokiem lub terminalnymi sztagami wykazuje cechy kutra (cutter), ale zasadniczo rozróżnienie opiera się na ustawieniu masztu i liczbie żagli przednich.

Historia i znaczenie terminologiczne

W przeszłości określenie "slup" obejmowało bardzo szeroką gamę jednostek. W XVIII i XIX wieku nazewnictwo żaglowców było mniej precyzyjne — opisy mogły zależeć od kraju, przeznaczenia lub zwyczajów nazw. W marynarkach wojennych pojawiły się specjalizowane typy: fregaty, korwety, slupy-wojenne i inne, często różniące się uzbrojeniem i liczbą dział. W żeglarstwie rekreacyjnym XX i XXI wieku "slup" oznacza przede wszystkim praktyczny jednomasztowy układ żagli.

Zalety i wady slupa

  • Zalety:
    • Prostota obsługi — mniejsza liczba żagli i olinowania ułatwia manewrowanie.
    • Dobre właściwości na halsie i przeciw wiatrowi (szczególnie przy olinowaniu typu bermuda).
    • Mniejsze wymagania załogowe — wiele slupów można prowadzić przez załogę dwu- lub jednoosobową.
    • Łatwość nauki żeglowania — popularne na jachtach szkoleniowych i turystycznych.
  • Wady:
    • Ograniczona elastyczność w doborze żagli w porównaniu z bardziej złożonymi planami (np. ketch, yawl, fregata).
    • Bez dodatkowego wyposażenia (spinnaker, gennaker) zaawansowane żeglowanie z wiatrem może być mniej efektywne.
    • Na bardzo dużych jednostkach i w zastosowaniach wojennych prosty układ może być niewystarczający.

Materiały konstrukcyjne i rozmiary

Historycznie slupy budowano z drewna. Współczesne jednostki rekreacyjne powstają najczęściej z laminatów poliestrowych (fiberglass), stali, aluminium lub kompozytów. Długość kadłuba slupów rekreacyjnych typowo waha się od małych jachtów dnia (ok. 6–8 m) do około 14 m; większe jednostki z tym układem również występują, ale w miarę wzrostu rozmiarów pojawiają się inne rozwiązania konstrukcyjne i załogowe.

Jak odróżnić slup od kutra i innych konfiguracji?

  • Slup: zwykle jeden maszt i jeden żagiel dziobowy (choć może mieć więcej niż jeden żagiel dziobowy).
  • Kuter (cutter): też jednomasztowiec, lecz maszt jest ustawiony zwykle bardziej ku rufie, a przed masztorem występują dwa (lub więcej) żagle dziobowe na oddzielnych sztagach.
  • Ketch/yawl: jednostki dwu-masztowe z drugim masztem (bomszt) ustawionym na rufie — ketch ma większy bom, yawl mniejszy i bardziej na rufie.

Zastosowania

Slupy znajdują zastosowanie w żeglarstwie rekreacyjnym, szkoleniu, regatach (zwłaszcza w klasach jednomasztowych) oraz historycznie w służbie wojennej lub handlowej. Ich prostota i ekonomia eksploatacji sprawiają, że pozostają jednym z najpopularniejszych układów dla osób zaczynających przygodę z żeglowaniem oraz dla tych, którzy cenią łatwość prowadzenia jachtu.

Podsumowując: termin "slup" obejmuje zarówno prosty współczesny jednomasztowy jacht z żaglami przednio-bocznymi, jak i historyczne jednostki o różnych konfiguracjach; kluczowe cechy to dominujący maszt i względna prostota olinowania, co czyni slup wygodnym wyborem dla żeglarzy amatorów i turystów morskich.