Slup — definicja, budowa i rodzaje żaglowca (sloop, korweta)

Slup — definicja, budowa i rodzaje żaglowca: odkryj historię, konstrukcję, warianty (sloop, korweta) oraz praktyczne porady dla żeglarzy i miłośników klasycznych jednostek.

Slup to żaglowiec zwykle z jednym masztem i żaglami o olinowaniu dziobowym i okrętowym. Termin ten może również oznaczać żaglowiec o kwadratowym olinowaniu z dwoma lub więcej masztami, który czasami nazywany jest slupem wojennym. Francuzi nazywali je korwetami. Pierwotnie definicja slupa była niejasna. W książce z 1750 roku napisano, że slupy "żeglują i mają maszty, tak jak prowadzą je męskie fantazje, czasem z jednym masztem, z dwoma, a czasem z trzema". Współczesne slupy rekreacyjne są prawie zawsze jednomasztowcami z żaglami przednio-bocznymi. Ich prosty układ czyni je popularnymi wśród żeglarzy amatorów. Slup jest łatwym do opanowania układem żaglowca o długości do około 45 stóp (14 m).

Budowa i olinowanie

W typowym współczesnym slupie jednomasztowym spotykamy następujące elementy olinowania i wyposażenia:

• Maszt — ustawiony zwykle centralnie lub nieco przesunięty ku rufie; nośnik grotów i olinowania.
• Grot (mainsail) — główny żagiel przymocowany do masztu i bomu.
• Fok, genua, sztaksle — żagle dziobowe (headsails) mocowane na sztagu (forestay) lub dodatkowych wantsach; mogą występować jeden lub dwa żagle dziobowe.
• Olinowanie stałe — sztagi, wanty i kontragalery utrzymujące maszt.
• Olinowanie ruchome — wanty do ustawiania żagli: szoty, halsy, szoty genuy itp.

Popularne odmiany olinowania w slupach to między innymi:

• Bermuda sloop — nowoczesne, wysokie, trójkątne żagle (najczęstszy układ w żeglarstwie rekreacyjnym).
• Gaff sloop — grot czterokątny podparty gaflem (częstszy w tradycyjnych jednostkach).

Rodzaje slupów i ich warianty

Termin "slup" obejmuje różne konstrukcje zależnie od epoki i przeznaczenia:

• Slup rekreacyjny — jednomasztowy, prosty w obsłudze, przeznaczony do żeglowania przybrzeżnego i turystyki; często do ~45 stóp (14 m).
• Slup wojenny (sloop-of-war) — historyczna jednostka w służbie wojennej, mogła mieć dwa lub więcej masztów i olinowanie kwadratowe lub mieszane; używana do patroli, eskorty i działań bitewnych.
• Korweta — w nomenklaturze niektórych języków historycznie pokrywająca się z pojęciem slupa-wojennego; stąd wzmianka, że Francuzi nazywali je korwetami.
• Kombinacje olinowania — czasem slup z dodatkowym fokiem lub terminalnymi sztagami wykazuje cechy kutra (cutter), ale zasadniczo rozróżnienie opiera się na ustawieniu masztu i liczbie żagli przednich.

Historia i znaczenie terminologiczne

W przeszłości określenie "slup" obejmowało bardzo szeroką gamę jednostek. W XVIII i XIX wieku nazewnictwo żaglowców było mniej precyzyjne — opisy mogły zależeć od kraju, przeznaczenia lub zwyczajów nazw. W marynarkach wojennych pojawiły się specjalizowane typy: fregaty, korwety, slupy-wojenne i inne, często różniące się uzbrojeniem i liczbą dział. W żeglarstwie rekreacyjnym XX i XXI wieku "slup" oznacza przede wszystkim praktyczny jednomasztowy układ żagli.

Zalety i wady slupa

• Zalety:
  • Prostota obsługi — mniejsza liczba żagli i olinowania ułatwia manewrowanie.
  • Dobre właściwości na halsie i przeciw wiatrowi (szczególnie przy olinowaniu typu bermuda).
  • Mniejsze wymagania załogowe — wiele slupów można prowadzić przez załogę dwu- lub jednoosobową.
  • Łatwość nauki żeglowania — popularne na jachtach szkoleniowych i turystycznych.
• Wady:
  • Ograniczona elastyczność w doborze żagli w porównaniu z bardziej złożonymi planami (np. ketch, yawl, fregata).
  • Bez dodatkowego wyposażenia (spinnaker, gennaker) zaawansowane żeglowanie z wiatrem może być mniej efektywne.
  • Na bardzo dużych jednostkach i w zastosowaniach wojennych prosty układ może być niewystarczający.

Materiały konstrukcyjne i rozmiary

Historycznie slupy budowano z drewna. Współczesne jednostki rekreacyjne powstają najczęściej z laminatów poliestrowych (fiberglass), stali, aluminium lub kompozytów. Długość kadłuba slupów rekreacyjnych typowo waha się od małych jachtów dnia (ok. 6–8 m) do około 14 m; większe jednostki z tym układem również występują, ale w miarę wzrostu rozmiarów pojawiają się inne rozwiązania konstrukcyjne i załogowe.

Jak odróżnić slup od kutra i innych konfiguracji?

• Slup: zwykle jeden maszt i jeden żagiel dziobowy (choć może mieć więcej niż jeden żagiel dziobowy).
• Kuter (cutter): też jednomasztowiec, lecz maszt jest ustawiony zwykle bardziej ku rufie, a przed masztorem występują dwa (lub więcej) żagle dziobowe na oddzielnych sztagach.
• Ketch/yawl: jednostki dwu-masztowe z drugim masztem (bomszt) ustawionym na rufie — ketch ma większy bom, yawl mniejszy i bardziej na rufie.

Zastosowania

Slupy znajdują zastosowanie w żeglarstwie rekreacyjnym, szkoleniu, regatach (zwłaszcza w klasach jednomasztowych) oraz historycznie w służbie wojennej lub handlowej. Ich prostota i ekonomia eksploatacji sprawiają, że pozostają jednym z najpopularniejszych układów dla osób zaczynających przygodę z żeglowaniem oraz dla tych, którzy cenią łatwość prowadzenia jachtu.

Podsumowując: termin "slup" obejmuje zarówno prosty współczesny jednomasztowy jacht z żaglami przednio-bocznymi, jak i historyczne jednostki o różnych konfiguracjach; kluczowe cechy to dominujący maszt i względna prostota olinowania, co czyni slup wygodnym wyborem dla żeglarzy amatorów i turystów morskich.

Historia

Konstrukcja sloopów sięga początków XVII wieku. W XX wieku stały się one bardzo popularne. Ich główne zalety to łatwość prowadzenia i możliwość żeglowania pod wiatr.

Na początku XVII wieku zaprojektowano slup bermudzki, nazwany tak na cześć handlu bermudzkiego z Ameryką Północną. Zaprojektowano go tak, by był szybki i mógł pływać w obu kierunkach. Musiały być szybkie, aby wyprzedzić francuskich privateerów. Kadłub był wykonany z cedru bermudzkiego. Drewno to było lekkie i odporne na gnicie. Miały od jednego do trzech masztów.

Większość nowoczesnych żaglowców bazuje na konstrukcji bermudzkiego slupa. Takielunek bermudzki zastąpił wcześniejszy takielunek gaflowy, który wykorzystywał czteroramienny żagiel (zamiast trójkątnego) oraz drzewce. Konstrukcja takielunku gaflowego pozwala na umieszczenie większej ilości żagli na maszcie. Kolejną zaletą jest to, że takielunek gaflowy oraz inne wczesne konstrukcje mogą szybciej nabierać wiatru podczas silnego podmuchu.

Pod koniec wojen napoleońskich slupy wojenne były najliczniejszą konstrukcją w Royal Navy. Niewiele jednak napisano o nich i ich francuskim odpowiedniku, korwetach. Później także Stany Zjednoczone używały slupów wojennych. Królewska Marynarka Wojenna używała klasy "sloop" aż do końca II wojny światowej. Slupy żaglowe, podobnie jak ich większe kuzynki fregaty, były szybkie i wykorzystywane w różnych rolach. Zwykle nie używano ich w walce, częściej służyły jako wsparcie w zwiadzie i do przenoszenia wiadomości. Były prawdopodobnie najlepszymi żaglowcami Royal Navy pod względem manewrowości i mogły funkcjonować w każdych, z wyjątkiem najbardziej surowych, warunkach morskich.

 

Szalupa z gaflem

Powiązane strony

• Fregata
• Schooner
• Brig
• Brigantine
• Kuter (łódź)
• Jacht klasy J
• Lugger
• Łódka kilowa
• Jacht
• Skerry cruiser
• Smack (statek)
• Yawl
• Barka żaglowa na Tamizie
• Kieszonkowy krążownik

USS Constellation (1854) - amerykański okręt wojenny typu sloop-of-war; ostatni żaglowy okręt wojenny w US Navy

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest sloop?

P: Czy slup może mieć również ożaglowanie kwadratowe?

P: Jak Francuzi nazywali slupy?

P: Czy definicja slupa zawsze była jasna?

P: Co książka z 1750 roku mówiła o slupach?

P: Jaki układ mają współczesne jachty rekreacyjne?

P: Jaki jest limit wielkości dla zarządzalnego układu żaglówki slupa?

Szukaj według litery