Przegląd i nazewnictwo

Pasternak zwyczajny (Pastinaca sativa) to gatunek rośliny z rodziny Apiaceae (selerowate), uprawiany przede wszystkim dla dużego, słodkawo-pikantnego korzenia. W języku potocznym nazywany jest pasternakiem lub po prostu pasternakiem jadalnym. Roślina występuje w uprawie i w formach dzikich na obszarze Eurazji; informacje ogólne można znaleźć pod adresem informacje ogólne oraz w źródłach dotyczących regionu pochodzenia pochodzenie Eurazja.

Budowa i cechy morfologiczne

Pasternak ma wieloletni, często dwuletni cykl życiowy. Charakterystyczny jest gruby, wrzecionowaty korzeń o kremowym miąższu i jasnej skórce. Liście są pierzaste, kwiatostany to baldachy z drobnymi, żółtawymi kwiatami, typowe dla rodziny Apiaceae. Roślina jest spokrewniona z marchewką i pietruszką; porównania i różnice botaniczne omówiono w materiałach dotyczących pokrewnych gatunków: marchew, pietruszka, oraz w ujęciu rodzinnym Apiaceae.

Historia i znaczenie kulturowe

Pasternak był znany od starożytności i wykorzystywany jako warzywo jeszcze przed powszechnym wprowadzeniem cukru trzcinowego do Europy. W źródłach historycznych pojawia się informacja o użytkowaniu pasternaka przez społeczeństwa antyczne i przez Rzymian; szczegóły historyczne można znaleźć w opracowaniach historycznych i archeobotanicznych: antyczne użycie, Rzym. Przed powszechną dostępnością cukru stosowano go także jako surowiec słodzący jako substytut słodzików, zanim cukier trzcinowy i buraczany stały się popularne wprowadzenie cukru. Ponadto smak korzenia zwykle staje się wyraźniej słodki po wystawieniu na niskie temperatury — proces, który zwiększa zawartość niektórych cukrów po przemarznięciu wpływ mrozu.

Uprawa i pielęgnacja

Pasternak jest rośliną stosunkowo prostą w uprawie, ale wymaga głębokiej, żyznej i przepuszczalnej gleby, by korzeń mógł się odpowiednio rozwijać. Siew nasion odbywa się na wiosnę; zbiór przeprowadza się jesienią lub wczesną wiosną następnego roku, w zależności od odmiany i warunków klimatycznych. Pozostawienie korzeni w gruncie przez zimę może poprawić smak. Podstawowe wskazówki agrotechniczne:

  • gleby głębokie i próchniczne, o dobrej przepuszczalności,
  • regularne pielenie i umiarkowane podlewanie,
  • zbiór ostrożny, aby nie uszkodzić korzeni,
  • przechowywanie w chłodnym i wilgotnym środowisku lub pozostawienie w gruncie do wiosny.

Zastosowania kulinarne i wartości odżywcze

Kulinarne zastosowanie pasternaka jest różnorodne: korzeń nadaje się do gotowania, pieczenia, smażenia, jako składnik zup, puree, gulaszy i zapiekanek. Jego smak opisuje się jako słodkawy z nutą orzechowo-korzenną, co czyni go cenionym w kuchniach sezonowych. Wartości odżywcze obejmują węglowodany złożone, błonnik i pewne witaminy i minerały, co sprawia, że pasternak bywa polecany jako składnik diet warzywnych. Należy jednak zaznaczyć, że soki roślin z rodziny Apiaceae mogą u niektórych osób wywoływać reakcje fototoksyczne; ostrożność przy obróbce rośliny jest zalecana.

Różnice, odmiany i ciekawostki

Istnieją odmiany uprawne różniące się kształtem, smakiem i skłonnością do drewnienia. Pasternak bywa mylony z marchewką ze względu na podobną formę, lecz różni się kolorem i profilem smakowym. W niektórych rejonach roślina pojawia się dziko i może być traktowana jako chwast. Dla chętnych do dalszej lektury i źródeł polecam następujące odnośniki: