Paracetamol (acetaminofen) — zastosowania, mechanizm działania i bezpieczeństwo

Mechanizm działania i farmakokinetyka

Dokładny mechanizm działania paracetamolu nie jest w pełni wyjaśniony. Uważa się, że działa głównie w ośrodkowym układzie nerwowym poprzez hamowanie izoenzymów cyklooksygenazy i modulację szlaków nerwowych odpowiedzialnych za odczuwanie bólu i regulację temperatury. Po podaniu doustnym jest szybko wchłaniany z przewodu pokarmowego; efekty zaczynają się zwykle w ciągu 30–60 minut i utrzymują przez kilka godzin. W wątrobie ulega sprzęganiu (glukuronidacja i sulfacja), a niewielka część jest metabolizowana do reaktywnego metabolitu NAPQI, który w normalnych warunkach jest neutralizowany przez glutation.

Zastosowania kliniczne i dawkowanie

Paracetamol stosuje się przede wszystkim w leczeniu bólu o łagodnym i umiarkowanym nasileniu (np. ból głowy, bóle mięśniowe, bóle pourazowe) oraz w obniżaniu gorączki. Dawkowanie zależy od wieku i stanu pacjenta; dla dorosłych zalecane maksima są określane przez wytyczne i zwykle mieszczą się w granicach kilku gramów na dobę, przy czym konkretne limity mogą się różnić między krajami. W trakcie leczenia należy przestrzegać wskazań producenta i zaleceń lekarza, aby uniknąć kumulacji dawki z różnych preparatów.

Bezpieczeństwo i przedawkowanie

Najważniejszym działaniem niepożądanym paracetamolu jest hepatotoksyczność w przypadku przedawkowania. Duże dawki prowadzą do nadprodukcji NAPQI, wyczerpania zapasów glutationu i uszkodzenia komórek wątroby. Wczesnym postępowaniem ratującym życie jest podanie antidotum — N-acetylocysteiny — zgodnie z protokołami medycznymi. Alkohol, przewlekłe choroby wątroby oraz jednoczesne stosowanie leków indukujących enzymy wątrobowe zwiększają ryzyko uszkodzenia wątroby. Paracetamol jest też uważany za względnie bezpieczny w ciąży przy stosowaniu dawek terapeutycznych, choć decyzję zawsze powinien podjąć lekarz.

Wyróżniające cechy i porównania

W odróżnieniu od NLPZ, paracetamol ma słabsze działanie przeciwzapalne i nie hamuje agregacji płytek krwi w takim stopniu jak kwas acetylosalicylowy czy ibuprofen. Z tego powodu bywa preferowany u pacjentów z ryzykiem krwawienia lub u tych, którzy nie mogą stosować NLPZ z innych przyczyn. Jednak w bólach związanych z wyraźnym zapaleniem (np. ostre zapalenie stawów) NLPZ mogą być skuteczniejsze.

Historia i status

Paracetamol został po raz pierwszy zsyntetyzowany w XIX wieku i zaczął być powszechnie stosowany w połowie XX wieku. Wiele krajów traktuje go jako lek dostępny bez recepty w postaci tabletek, syropów czy preparatów złożonych przeznaczonych na przeziębienie. Znalazł się także na liście leków podstawowych Światowej Organizacji Zdrowia jako ważny, tani i skuteczny środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy.

• więcej o działaniu: paracetamol jako środek przeciwbólowy
• informacje o lekach: preparaty zawierające paracetamol
• zastosowanie przy bólu: uśmierzanie bólu
• temperatura i gorączka: obniżanie gorączki
• ból głowy: bóle głowy
• rola przeciwgorączkowa: lek przeciwgorączkowy
• paracetamol w leczeniu przeziębienia: przy grypie
• stosowanie w przeziębieniach: przeziębienia
• pierwsza synteza: Harmon Northrop Morse
• rok syntezy: 1878
• alternatywy terapeutyczne: kwas salicylowy
• porównanie z ibuprofenem: ibuprofen
• status na liście WHO: 1977
• lista leków podstawowych WHO: lista leków podstawowych
• więcej informacji zdrowotnych: źródła i wytyczne