Opus Dei, czyli Prałatura Świętego Krzyża i Opus Dei, jest instytucją Kościoła katolickiego, znaną przede wszystkim z nauczania o uświęcaniu zwyczajnego życia. Sama nazwa pochodzi z łaciny i oznacza „Dzieło Boże”. W centrum tej duchowości stoi przekonanie, że Bóg wzywa ludzi nie tylko do praktyk religijnych, ale także do wiernego przeżywania codziennych obowiązków, pracy, życia rodzinnego i relacji społecznych. Celem nie jest więc ucieczka od świata, lecz dojrzewanie do świętości właśnie w zwykłych okolicznościach życia.
Organizację założył w 1928 roku św. Josemaría Escrivá, kapłan rzymskokatolicki pochodzący z Hiszpanii. Z czasem ruch rozwinął się poza kraj pochodzenia założyciela i objął wiele państw. Jego dzieje są związane z XX-wiecznym odnowieniem katolickiej duchowości świeckich, czyli osób, które nie należą do zakonu, lecz żyją w świecie i pracują w rozmaitych zawodach. Opus Dei zostało zatwierdzone przez papieża Piusa XII w 1950 roku, a założyciel został później kanonizowany przez Kościół.
Charakterystyczną cechą Opus Dei jest nacisk na formację duchową osób świeckich. Członkami są głównie kobiety i mężczyźni żyjący w małżeństwach albo samotnie, a także niewielka liczba księży związanych z prałaturą. W praktyce członkostwo nie oznacza odrębnego stylu życia zakonnego, lecz regularne korzystanie z kierownictwa duchowego, modlitwę, sakramenty i staranie o chrześcijańską rzetelność w pracy. W uproszczeniu można wskazać kilka często podkreślanych elementów tej duchowości:
- codzienna praca jako przestrzeń odpowiedzialności i służby,
- traktowanie zwykłych obowiązków jako drogi do zbliżenia się do Boga,
- łączenie życia zawodowego z modlitwą i praktyką religijną,
- aktywna obecność świeckich w społeczeństwie, a nie w klasztornej izolacji.
W 1982 roku Jan Paweł II nadał Opus Dei status prałatury personalnej. To ważne, ponieważ w Kościele katolickim większość struktur terytorialnych ma charakter lokalny: wierni są przypisani do określonych diecezji, a na ich czele stoi biskup. Prałatura personalna działa inaczej, bo jej zasięg nie zależy od granic geograficznych, lecz od osób należących do danej wspólnoty. Dzięki temu Opus Dei ma charakter ponadlokalny: obejmuje wiernych tam, gdzie mieszkają, przy zachowaniu zwyczajnej więzi z lokalnym Kościołem.
Opus Dei bywa oceniane różnie. Zwolennicy podkreślają jego nacisk na odpowiedzialność, dyscyplinę duchową i przekonanie, że świętość jest dostępna dla każdego, nie tylko dla duchownych i zakonników. Krytycy natomiast zwracają uwagę na opinię o dużej dyscyplinie wewnętrznej, elitarności albo nadmiernej tajemniczości. W publicznej debacie organizacja często pojawia się więc jako przykład nowoczesnej, ale jednocześnie wymagającej formy katolickiego apostolstwa. Niezależnie od ocen, pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych instytucji współczesnego katolicyzmu.

