Arka Noego: definicja, fakty biblijne, rozmiary i poszukiwania

Arka Noego — definicja, fakty biblijne, rozmiary i poszukiwania. Poznaj dowody, legendy i najnowsze odkrycia wokół legendarnego statku i góry Ararat.

Autor: Leandro Alegsa

31-01-2026 18:46

Arka Noego, zgodnie z Księgą Rodzaju (rozdziały 6–9) w Biblii, była statkiem, który Bóg polecił Noemu zbudować, aby ocalić siebie, swoją rodzinę oraz przedstawicieli każdego rodzaju zwierząt przed wielką powodzią. W Księdze Rodzaju wymienieni są jego synowie: Sem, Cham i Jafet; postaci takie jak Kanaana (wnuk Chama) pojawiają się w tekście jako późniejsze pokolenia. Tekst biblijny nie podaje, aby którekolwiek z dzieci Noego odmówiło wejścia na pokład. Arka, według opisu, miała spocząć „na górach Ararat” — tradycyjnie utożsamianych z górą Ararat w dzisiejszej Turcji.

Tekst biblijny i interpretacje

Księga Rodzaju podaje opis budowy arki, jej przeznaczenia oraz przebieg potopu. Interpretacje są różne:

Dosłowna — wielu wierzących traktuje opis jako relację historyczną o globalnym potopie i rzeczywistej, fizycznej arce.
Symboliczna/teologiczna — inni widzą tekst jako przekaz o sądzie i łasce Boga, używający obrazu potopu dla celów dydaktycznych.
Porównawcza — opowieść o potopie ma paralelę w literaturze mezopotamskiej (m.in. Epos o Gilgameszu), co skłania badaczy do rozważań nad wspólnymi motywami i ewentualnymi źródłami legend.

Rozmiary i przeliczenia

W Księdze Rodzaju (6:15) podany jest rozmiar arki: 300 × 50 × 30 łokci. Problem przeliczenia polega na tym, że łokieć (cubit) w starożytności nie był jednorodny — spotykano różne długości łokcia. Najczęściej przyjmuje się dwie orientacyjne wartości:

Łokieć ok. 18 cali (0,457 m) → wymiary: ok. 137,2 × 22,9 × 13,7 m; objętość wewnętrzna ok. 43 000 m3.
Łokieć ok. 20,4 cala (0,518 m) → wymiary: ok. 155,4 × 25,9 × 15,5 m; objętość wewnętrzna ok. 62 500 m3.

W zależności od przyjętej miary arka ma więc rozmiary porównywalne z dużym współczesnym liniowcem (dla przeliczenia na garść punktów odniesienia: rozmiary RMS Queen Elizabeth 2 podawane są jako ok. 155,45 × 25,91 × 15,54 m). Przy większym przyjętym łokciu tonaż i pojemność arki byłyby zbliżone do masy i ładowności dużych statków pasażerskich (porównania do RMS Titanic pojawiają się w literaturze popularnej). Należy pamiętać, że „tonaż” i „objętość” w starożytnym opisie nie odpowiadają bezpośrednio współczesnym jednostkom nośności statków.

Budowa i funkcja

Według tekstu arka miała trzy pokłady i miała być uszczelniona smołą („pokrzyknięta smołą”), co wskazuje na praktyczne rozwiązania przeciwprzeciekowe znane w starożytnym stolarstwie. Proporcje 300:50:30 dawały stosunkowo płaski i szeroki kadłub — kształt sprzyjający stabilności przy dużych falach, choć interpretacja techniczna zależy od zastosowanych materiałów i konstrukcji.

Poszukiwania i dowody

Na przestrzeni lat zgłaszano wiele rzekomych obserwacji i „znalezień” arki, zwłaszcza na zboczach góry Ararat i w jej okolicy. Do najczęściej przywoływanych należą zdjęcia, anomalia skalne i relacje ekspedycji. Mimo tego:

nie istnieje powszechnie zaakceptowany, fizyczny i naukowo potwierdzony dowód na to, że arka przetrwała do czasów współczesnych i że znajduje się na Araracie;
wiele z rzekomych „znalezisk” okazało się naturalnymi formacjami geologicznymi lub budowlami o innym pochodzeniu;
dostęp do niektórych rejonów Araratu bywa ograniczany ze względów politycznych i bezpieczeństwa, co utrudnia prowadzenie długotrwałych, rygorystycznych badań archeologicznych;
konsensus środowiska naukowego jest taki, że brak jest wiarygodnych dowodów na globalny potop zgodny z opisem biblijnym — natomiast w rejonie Bliskiego Wschodu znane są duże, lokalne powodzie w przeszłości, które mogły inspirować opowieści.

Kontekst kulturowy i naukowy

Opowieść o potopie i arce jest częścią szerszego kręgu mitów potopowych występujących w wielu kulturach. Badacze analizują zarówno literackie zależności tekstów, jak i geologiczne oraz paleoklimatyczne dane, które pozwalają ocenić skalę dawnego zalewania terenów. Interpretacje różnią się w zależności od dyscypliny — teologii, historii religii, archeologii czy geologii — i od przyjętej metodologii badawczej.

Wnioski

Arka Noego to centralny motyw biblijny opisany w Księdze Rodzaju, ujęty zarówno w wierzeniach religijnych, jak i w kulturze popularnej.
Opisane wymiary (300 × 50 × 30 łokci) dają statek o znaczącej pojemności — dokładne współczesne przeliczenie zależy od przyjętej długości łokcia.
Mimo licznych poszukiwań i doniesień, brakuje przekonujących, potwierdzonych naukowo dowodów na odnalezienie arki na zboczach góry Ararat czy gdziekolwiek indziej.

Budowa Arki. Obraz namalowany przez nieznanego malarza francuskiego, około 1675 roku.

Fesco w Kaplicy Sykstyńskiej, autorstwa Michała Anioła. Nazywa się "Wielki potop".

Arka Noego, autorstwa Edwarda Hicksa

Opis

Według Biblii arka była wykonana z drewna gopherwood. Drzewo gopherwood to prawdopodobnie drewno cyprysowe, które było używane do budowy statków na Bliskim Wschodzie. Cyprys był dobry do budowy statków, ponieważ miał mocne drewno z dużego pnia i kończyn. Nikt jednak nie wie na pewno, jakim drzewem było drewno gopherwood.

Arka miała 300 łokci długości i 50 łokci szerokości; wysokość wynosiła 30 łokci. Przez długi czas ludzie nie wiedzieli, ile dokładnie wynosi jeden kubit. Pewnego dnia, w późniejszych latach XIX wieku, archeolodzy znaleźli tunel w Jerozolimie. Tunel ten został zbudowany za czasów króla Ezechiasza (około 700 r. p.n.e.). Przy wejściu do niego znajdował się napis, który mówił, że tunel ma 1200 łokci długości. Archeolog zmierzył tunel i zobaczył, że ma on 1800 stóp długości (54 000 centymetrów). Tak więc teraz ludzie wiedzą, że hebrajski kubit, przynajmniej w czasach króla Ezechiasza, wynosił 20,4 cala (51,816 centymetrów).

Kształt i rozmiar arki były bardzo dobre do pływania (arka została stworzona do pływania, a nie do szybkiego przechodzenia przez wodę). Wiele statków towarowych jest zbudowanych na wzór arki Noego, ponieważ taka konstrukcja jest bardzo stabilna na wodzie.

Po tym, jak Noe skończył składać arkę z desek z drewna żywicznego, musiał uczynić ją wodoszczelną (aby woda nie dostała się do środka arki). Według Biblii, Bóg powiedział Noemu, żeby użył smoły, wodoodpornego materiału do pomalowania arki wewnątrz i na zewnątrz.

Budowa arki prawdopodobnie zajęła Noemu około 55-75 lat, na podstawie jego wieku i wieku jego synów, kiedy rozpoczął się potop.

Podejście naturalistyczne

W okresie renesansu powstał nowy rodzaj uczoności. Ci ludzie nigdy nie kwestionowali dosłownej prawdy historii o Arce. Zaczęli myśleć o niej z praktycznego punktu widzenia. W XV wieku, Alfonso Tostada pisał o logice Arki, włączając w to takie rzeczy jak sposoby pozbywania się gnoju i cyrkulacji świeżego powietrza. XVI-wieczny geometra Johannes Buteo opracował wewnętrzne wymiary statku. Przewidział również miejsce na młyny Noego i piece bezdymne. Późniejsi ludzie również korzystali z jego modelu.

W XVII wieku Ameryka została już odkryta i była eksplorowana. To doprowadziło do nowych problemów. Wszystkie gatunki musiały być ponownie rozprzestrzenione z jednego punktu, po potopie. Oczywistą odpowiedzią było to, że człowiek rozprzestrzenił się po kontynentach po zniszczeniu wieży Babel. Różne grupy zabrały ze sobą zwierzęta. Niektóre z wyników wydawały się jednak osobliwe: dlaczego tubylcy z Ameryki Północnej zabrali grzechotniki, a nie konie, zastanawiał się Sir Thomas Browne w 1646 roku? "Jak to się stało, że Ameryka obfitowała w drapieżne i szkodliwe zwierzęta, a jednak nie zawierała tego niezbędnego stworzenia, konia, jest bardzo dziwne".

Browne był jednym z pierwszych ludzi, którzy zakwestionowali pojęcie spontanicznej generacji. Był on lekarzem i naukowcem amatorem, który poczynił tę obserwację mimochodem. Bibliści tamtych czasów, tacy jak Justus Lipsius (1547-1606) i Athanasius Kircher (ok. 1601-80) również zaczynali przyglądać się historii Arki bardziej uważnie. Próbowali oni dopasować biblijną relację do naturalnej wiedzy historycznej swoich czasów. Powstałe w ten sposób hipotezy były ważne. Stanowiły one siłę napędową badań nad geograficznym rozmieszczeniem roślin i zwierząt. W XVIII wieku badania te przekształciły się w biogeografię. Historycy przyrody zaczęli rysować powiązania między klimatami a przystosowanymi do nich zwierzętami i roślinami. Jedna z ważnych teorii głosiła, że biblijny Ararat był pokryty różnymi strefami klimatycznymi. Kiedy klimat się zmieniał, zwierzęta z nim związane również się przemieszczały. W końcu rozprzestrzeniły się, by ponownie zaludnić kulę ziemską.

Pojawił się również problem stale rosnącej liczby znanych gatunków: dla Kirchera i wcześniejszych historyków przyrody nie było problemu ze znalezieniem miejsca dla wszystkich znanych gatunków zwierząt w Arce, ale w czasach Johna Raya (1627-1705), zaledwie kilka dekad po Kircherze, znaleziono ich znacznie więcej. Włączenie pełnego zakresu różnorodności zwierząt do opowieści o Arce stawało się coraz trudniejsze i do roku 1700 niewielu historyków przyrody widziało powody, by wierzyć w dosłowną interpretację narracji o Arce Noego.

Replika pełnowymiarowa

W 2011 r. w Dordrecht w Holandii zbudowano pełnowymiarową replikę arki Noego.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Arka Noego?

O: Arka Noego, według biblijnej Księgi Rodzaju, była statkiem, który Bóg polecił Noemu zbudować, aby uratować siebie, swoją rodzinę (z wyjątkiem syna Kanaana i jego żony Naamah) i wszystkie zwierzęta przed wielką powodzią, którą Bóg miał sprowadzić.

P: Gdzie spoczęła arka?

O: Arka spoczęła na najwyższym punkcie w okolicy, którym była góra Ararat, na terenie dzisiejszej Turcji.

P: Jak duży był ten statek?

O: Wymiary statku wynosiły 300 na 50 na 30 łokci, według Księgi Rodzaju 6:14. To oznacza, że był o połowę mniejszy od statku RMS Queen Elizabeth 2, czyli 155,45 na 25,91 na 15,54 metra. Miałby mniej więcej taki sam tonaż (ciężar) jak RMS Titanic.

P: Kto odmówił wejścia na pokład?

O: Jego syn Kanaan i jego żona Naamah odmówili wejścia na pokład arki.

P: Czy znaleziono fizyczne dowody na jej istnienie?

O: W ciągu wielu lat odnotowano wiele obserwacji arki, jednak nie znaleziono żadnych fizycznych dowodów na to, że istnieje ona obecnie na górze Ararat.

Przeszukaj encyklopedię