Les Sylphides (English: The Sylphs) to kameralny, niefabularny balet w choreografii Michela Fokine'a do muzyki Fryderyka Chopina. Muzyka została zinstrumentowana na orkiestrę m.in. przez Strawińskiego. Scenografię i kostiumy zaprojektował Alexandre Benois, tworząc obraz estetyki nawiązującej do epoki baletu romantycznego.

Historia i charakter

Balet po raz pierwszy zaprezentowano publicznie w zupełnie nowej formie w wykonaniu Ballets Russes w Paryżu, w Théâtre du Châtelet, 2 czerwca 1909 roku. W obsadzie premiery znaleźli się tacy tancerze jak Nijinsky, Tamara Karsavina, Anna Pavlova i Maria Baldina. Les Sylphides nie przedstawia spójnej akcji ani nie ma klasycznej fabuły — jest raczej cyklem nastrojowych obrazów tanecznych mających przywołać nastrój i estetykę romantycznegobaletu.

Les Sylphides powstał na podstawie wcześniejszego baletu Fokine'a zatytułowanego Chopiniana. Pierwsze wykonanie tej wersji odbyło się w Sankt Petersburgu 21 marca 1908 roku. Tamta, pierwotna forma zawierała wyimaginowane sceny inspirowane życiem i muzyką Chopina — między innymi epizody takie jak polskie wesele czy polonez z sali balowej. Fokine jednak szybko zredukował inscenizacyjne elementy i symboliczne postaci, porzucając wyraźne odniesienia fabularne, aby wzmocnić wrażenie przywołania ducha baletu romantycznego.

Zrewidowana wersja (często nadal nazywana Chopinianą) została pokazana w Petersburgu 6 kwietnia 1908 roku. W tej wersji tancerki przywdziały długie, białe tutu baletowe, kojarzone z postacią sylfy i rozsławione przez Marie Taglioni w La Sylphide. Nazwę Chopiniana zmieniono na francuską Les Sylphides przy okazji prezentacji baletu w Paryżu, co utrwaliło jego międzynarodową sławę.

Charakter inscenizacji i muzyka

Forma Les Sylphides jest bardziej poetyckim poematem tanecznym niż dramą. Choreografia Fokine'a skupia się na lirycznych, klasycznych gestach, pracy na pointach i harmonii między solistą a zespołem tancerek (sylfami). Scenografia i kostiumy Benoisa podkreślają wieczorny, leśny nastrój — światła i stroje budują oniryczną atmosferę, w której taniec staje się głównym nośnikiem emocji.

Muzyka baletu składa się z adaptacji utworów Chopina — są to krótkie, nastrojowe kompozycje (preludia, nokturny, mazurki, walce itp.) zaaranżowane na orkiestrę. Dokładny dobór i kolejność numerów bywa różna w zależności od wersji i wykonania; jedną z cech charakterystycznych jest jednak subtelna orkiestracja, która utrzymuje kameralny, intymny charakter muzyczny pierwowzorów fortepianowych.

Les Sylphides zazwyczaj zawiera następujące numery muzyczne:

  • krótkie preludia i nokturny Chopina (aranżowane na orkiestrę),
  • mazurki i inne tańce narodowe w lirycznym ujęciu,
  • walce i miniatury fortepianowe przekształcone w fragmenty taneczne.

Konkretne zestawienie i kolejność utworów różni się w zależności od edycji i aranżacji; w historii baletu wykorzystywano różne wersje orkiestracji, co powodowało drobne zmiany programu.

Recepcja i dziedzictwo

Od czasu premiery Les Sylphides stał się stałym punktem repertuaru wielu zespołów baletowych na całym świecie. Jego znaczenie polega na utrwaleniu estetyki baletu romantycznego w formie skróconej i poetyckiej oraz na pokazaniu, jak muzyka fortepianowa Chopina może zostać przetworzona na język baletowy bez konieczności budowania fabularnej intrygi. Wykonania tej choreografii bywają wykorzystywane jako popis lirycznego stylu solistów i precyzji corps de ballet.