Obóz Norderney (Alderney) – nazistowski obóz koncentracyjny

Lager Norderney na Alderney – historia nazistowskiego obozu koncentracyjnego, zbrodnie, przymusowa praca i pamięć ofiar na Wyspach Normandzkich.

Współrzędne: 49°43′41″N 2°10′41″W / 49.72806°N 2.17806°W / 49.72806; -2.17806 Lager Norderney był nazistowskim obozem koncentracyjnym na Alderney, jednej z Wysp Normandzkich, nazwanym na cześć wschodniofryzyjskiej wyspy Norderney. Obóz ten był jednym z czterech podobozów utworzonych przez Niemców na Alderney w czasie okupacji Wysp Kanału (Channel Islands).

Organizacja obozów i ich przeznaczenie

Niemcy wybudowali na wyspie cztery obozy koncentracyjne, funkcjonujące jako podporządkowane podobozy obozu głównego Neuengamme (w Hamburgu, Niemcy). Każdy z podobozów otrzymał nazwę jednej z Wysp Fryzyjskich: Lager Norderney w Saye, Lager Borkum w Platte Saline, Lager Sylt w pobliżu starej wieży telegraficznej w La Foulère oraz Lager Helgoland w północno-zachodniej części wyspy. Były to jedyne nazistowskie obozy koncentracyjne znajdujące się na ziemi brytyjskiej.

Organizacyjnie obozy powstały przy udziale jednostek Schutzstaffel - SS-Baubrigade I -. Początkowo podlegały nadzorowi obozu koncentracyjnego Sachsenhausen, a od połowy lutego 1943 roku zostały podporządkowane obozowi Neuengamme w północnych Niemczech. Do prowadzenia prac wykorzystywana była niemiecka organizacja budowlana Todt (Organisation Todt) w ramach wymuszonej pracy przymusowej, głównie przy budowie bunkrów, schronów przeciwlotniczych i betonowych umocnień na potrzeby systemu fortifikacji nad Kanałem La Manche (tzw. Wał Atlantycki).

Skład więźniów i warunki życia

W obozie Norderney oraz w pozostałych podobozach przebywali robotnicy przymusowi z różnych części Europy: przede wszystkim jeńcy sowieccy, robotnicy z Polski i innych krajów okupowanej Europy, a także – w mniejszych liczbach – osoby z Hiszpanii. W Lager Sylt przetrzymywano żydowskich robotników przymusowych; obóz ten był traktowany jako obóz śmierci ze względu na bardzo wysoką śmiertelność i brutalne metody.

Więźniowie w Lager Norderney i Lager Sylt byli wykorzystywani do najbardziej wyczerpujących i niebezpiecznych prac, w tym budowy fortyfikacji i instalacji wojskowych rozlokowanych na Alderney. Współwięźniowie i relacje powojenne opisują skrajnie trudne warunki: niedożywienie, brak odpowiedniej opieki medycznej, przemoc fizyczną ze strony strażników, choroby i wysiłek fizyczny prowadzący do licznych zgonów.

Obozy w Borkum i Helgoland były zorganizowane jako obozy pracy dla tzw. "wolontariuszy" (Hilfswillige) – ludzi, którzy zgodzili się (często pod przymusem lub w nadziei na lepsze traktowanie) pracować dla Niemców. Warunki tam były nieco lepsze niż w Sylt i Norderney, lecz mimo to praca była ciężka, a traktowanie surowe. Lager Borkum bywał wykorzystywany przez niemieckich techników i personel pomocniczy różnych narodowości; Lager Helgoland w znacznej mierze zapełniony był robotnikami z ZSRR zatrudnionymi przez Organisation Todt.

Liczba więźniów i ofiar

Szacunki dotyczące liczby więźniów i ofiar obozów na Alderney różnią się w zależności od źródeł. W sumie przez wszystkie podobozy przeszło kilka tysięcy osób (szacuje się około 6000 więźniów), z czego około 700 zmarło na skutek ciężkiej pracy, chorób, głodu, egzekucji i traktowania. W 1942 r. Lager Norderney (z licznymi jeńcami sowieckimi i polskimi) oraz Lager Sylt (przeznaczony głównie dla Żydów) znalazły się pod kontrolą SS Hauptsturmführera Maxa Lista. Pozostali więźniowie byli w 1944 r. ewakuowani lub przetransportowani do obozów w Niemczech.

Po wojnie i pamięć

Po zakończeniu wojny losy części obozowych strażników i funkcjonariuszy były przedmiotem dochodzeń, lecz wiele przypadków pozostało niewyjaśnionych lub bez pełnych procesów sądowych. W powojennych latach zagadnienie działalności obozów na Wyspach Kanału budziło kontrowersje i dyskusje zarówno na Alderney, jak i w Wielkiej Brytanii oraz Niemczech.

Dziś o wydarzeniach z lat 1940–1945 przypominają badania historyczne, publikacje i miejsca pamięci. Część materialnych śladów umocnień i ruin wciąż istnieje na wyspie, a o losie ofiar upominają się muzea (w tym muzeum Neuengamme) oraz lokalne inicjatywy upamiętniające ofiary nazistowskiego systemu obozowego. Badania archiwalne i relacje ocalałych nadal dostarczają nowych informacji o funkcjonowaniu tych podobozów i losie ich więźniów.

Uwagi końcowe

Lager Norderney i pozostałe podobozy na Alderney stanowią bolesny przykład tego, jak zakres i brutalność systemu obozów koncentracyjnych sięgały także na terytorium Wysp Brytyjskich. Pomimo upływu dziesięcioleci prace nad dokumentowaniem historii tych miejsc oraz upamiętnianiem ofiar trwają nadal.

Pytania i odpowiedzi

P. Jak nazywały się cztery obozy koncentracyjne w Alderney?

P: Kto był odpowiedzialny za obozy w Norderney i Sylt?

P: Ile osób zginęło w obozach koncentracyjnych w Alderney?

P: Jakich więźniów trzymano w Lager Norderney?

P: Jakich więźniów trzymano w Lager Sylt?

P: Jakich więźniów trzymano w Lager Borkum i na Helgolandzie?

Szukaj według litery