Laetoli to stanowisko w Tanzanii, datowane na okres Plio-Pleistocenu. Jest najsłynniejsze z zachowanych w popiele wulkanicznym odcisków stóp homininów. Położenie miejsca ze śladami Laetoli znajduje się około 45 km na południe od wąwozu Olduvai. Odkrycia tego obszaru dokonali archeolodzy Louis i Mary Leakey podczas wykopalisk w 1978 roku. Znalezisko szybko zyskało ogromne zainteresowanie naukowe i medialne, ponieważ dostarczyło przekonującego dowodu na wczesny dwunożność homininów.
Datowanie i kontekst geologiczny
Ślady w Laetoli datowane są na około 3,6 mln lat temu. Odciski zachowały się w warstwie popiołu wulkanicznego, najprawdopodobniej związanym z erupcją pobliskiego wulkanu (w literaturze wskazuje się m.in. na wulkan Sadiman). Znana jest tzw. aleja odcisków o długości kilkunastu–kilkudziesięciu metrów (często podawana wartość to ok. 24–27 m), po której poruszały się co najmniej trzy osobniki.
Znaczenie dla badań nad bipedalizmem
Odciski z Laetoli stanowiły przez długi czas najstarszy bezpośredni dowód na dwunożność homininów. Obecnie znane są inne, starsze szczątki (np. Ardipithecus ramidus.) sugerujące wczesne przystosowania do dwunożnego chodzenia, jednak Laetoli pozostaje kluczowym świadectwem mody chodzenia u wczesnych homininów. Połączenie analizy odcisków stóp z rekonstrukcjami szkieletów (w tym znanego szkieletu samicy A. afarensis) wskazuje, że bipedalizm wyewoluował przed znacznym powiększeniem mózgu u linii prowadzącej do człowieka.
Cechy odcisków i wnioski anatomiczne
Szczegółowe badania wzorców kroków oraz morfologii odcisków wykazały cechy typowe dla efektywnego chodu dwunożnego: widoczny uderz pięty o podłoże, przenoszenie masy ciała przez śródstopie, obecność łuku podłużnego stopy oraz zbieżny (addukcyjny) paluch, ustawiony równolegle do pozostałych palców. Analizy długości kroku, szerokości toru chodu i kąta ustawienia stopy porównywały ślady zarówno ze śladami zwierząt i ludzkimi, jak i z dwiema- lub częściowo dwunożnymi naczelami (porównania obejmowały np. niedźwiedzie czy naczelne). Wyniki wskazują, że chód twórców śladów był bliższy ludzkiemu niż małpiemu.
Autorzy śladów i kontekst paleobiologiczny
Większość badaczy przypisuje wykonanie odcisków trzem osobnikom gatunku Australopithecus afarensis. Podstawą takiej identyfikacji są cechy stopy i dopasowanie do znanych ze stanowisk kostnych sylwetek tego gatunku (np. do rekonstrukcji „Lucy”). O ile A. afarensis była klarownym dwunożnym hominidem, jej mózg pozostawał stosunkowo niewielki — porównywalny z mózgami współczesnych szympansów i goryli. W związku z tym Laetoli ilustruje zjawisko tzw. ewolucji mozaikowej, czyli niezależnej zmiany różnych cech anatomicznych (tu: dwunożności przed powiększeniem mózgu).
Środowisko życia i narzędzia
Analizy środowiskowe wskazują, że twórcy odcisków poruszali się w krajobrazie mieszanym — otwarte fragmenty lasu i sawanny, a nie w gęstym tropikalnym lesie deszczowym. W otoczeniu Laetoli znaleziono również szczątki fauny kopalnej i rozmaite szczątki kamienne; niektóre warstwy związane z późniejszymi okresami zawierają narzędzia typu "hand-axe" (tzw. osie rąk), jednak narzędzia te pochodzą zwykle z młodszych poziomów niż sama aleja odcisków.
Wnioski
Odciski z Laetoli pozostają jednym z najważniejszych dowodów na wczesny bipedalizm w historii homininów. Pokazują, że sprawny, zorientowany na chód dwunożny sposób poruszania się wykształcił się u pewnych homininów na długo przed powiększeniem mózgu, a zmiany anatomiczne zachodziły etapami i w różnym tempie. Stanowisko nadal dostarcza cennych danych porównawczych dla badań nad ewolucją człowieka i jego adaptacjami do zmieniającego się środowiska.
