Flora — definicja, rodzaje i znaczenie (roślinność i katalogi)

Flora — definicja, rodzaje i znaczenie: kompendium o roślinności, katalogach gatunków i ich roli w ekosystemach.

W botanice, flora (liczba mnoga: floras lub florae) ma dwa znaczenia.

Pierwsze znaczenie odnosi się do wszystkich roślin występujących na danym obszarze lub w danym okresie czasu (zwłaszcza do roślin występujących naturalnie lub rodzimych). Odpowiednim terminem dla życia zwierzęcego jest fauna.

Drugie znaczenie odnosi się do książki lub innej pracy, która opisuje gatunki roślin na danym obszarze lub w danym okresie czasu, w celu umożliwienia ich identyfikacji.

Termin flora pochodzi z języka łacińskiego. Flora była boginią kwiatów w mitologii rzymskiej.

Rośliny są pogrupowane we flory na podstawie regionu, okresu, specjalnego środowiska lub klimatu. Regiony mogą być geograficznie odrębnymi siedliskami, takimi jak góry i równiny. Flory mogą oznaczać życie roślinne z historycznej epoki, jak w przypadku flory kopalnej.

Organizmy bakteryjne są czasami zaliczane do flory [1] [2]. W innych przypadkach terminy flora bakteryjna i flora roślinna są używane oddzielnie.

Definicje i rozróżnienia

Flora w sensie florystycznym oznacza listę lub zespół taksonów roślin występujących na określonym obszarze i w określonym czasie. Należy rozróżnić pojęcia:

• flora — zestaw gatunków (taxa) stwierdzonych na danym terenie;
• wegetacja (roślinność) — struktura i układ zbiorowisk roślinnych, ich warstwy i relacje ekologiczne;
• flora kopalna — rośliny znane z zapisów paleobotanicznych z określonych epok geologicznych;
• flora bakteryjna/mikrobiota — historycznie używane określenie zestawu mikroorganizmów (dziś częściej mówi się o „mikrobiocie”).

Rodzaje flory

Flory można klasyfikować według różnych kryteriów:

• według zasięgu geograficznego: endemiczna (występująca tylko na danym obszarze), kosmopolityczna (szeroko rozprzestrzeniona);
• według środowiska: górska, nizinna, wodna (słodkowodna), morskie glony, stepowa, lesna;
• według czasu: współczesna (aktualna) vs kopalna (paleoflora);
• według wpływu człowieka: naturalna (rodzima), ruderalna/zasiedlająca tereny antropogeniczne, roślinność uprawna;
• specjalistyczne: flora alpejska, flora torfowiskowa, flora wyspowa itp.

Flory i prace florystyczne (katalogi)

W drugim, praktycznym znaczeniu „flora” to często publikacja dokumentująca roślinność danego regionu — tzw. flora (katalog florystyczny). Takie prace zawierają zwykle:

• opisy gatunków i klucze oznaczania (diagnostyczne cechy);
• rozmieszczenie geograficzne i informacje o siedliskach;
• mapy zasięgów, informacje o statusie ochronnym i często listy synonimów taksonomicznych;
• dane o występowaniu historycznym i zmianach w czasie.

Do opracowań florystycznych zaliczamy flory krajowe, monografie rodzajów i rodzin, przewodniki terenowe, atlasy oraz bazy danych cyfrowych. Badania florystyczne opierają się na zbiorach zielnikowych (herbariach), dokumentacji fotograficznej oraz coraz częściej na analizach molekularnych (np. DNA barcoding) i zdalnym rozpoznawaniu pokrycia terenu.

Znaczenie flory

Flora pełni kluczowe funkcje ekologiczne, gospodarcze i kulturowe:

• ekosystemowe usługi: produkcja tlenu, sekwestracja dwutlenku węgla, stabilizacja gleby, retencja wody i filtrowanie;
• rola w łańcuchach pokarmowych jako źródło pożywienia i schronienia dla organizmów;
• surowiec: żywność, leki, drewno, surowce przemysłowe;
• bioindykatory: niektóre gatunki sygnalizują stan środowiska (zanieczyszczenia, zasolenie, wilgotność itp.);
• wartość kulturowa i estetyczna — roślinność kształtuje krajobraz i dziedzictwo przyrodnicze.

Zagrożenia i ochrona

Główne zagrożenia dla flory to: utrata siedlisk (urbanizacja, rolnictwo intensywne), inwazyjne gatunki obce, zmiany klimatu, zanieczyszczenie, nadmierna eksploatacja. Ochrona flory obejmuje:

• tworzenie obszarów chronionych (parków narodowych, rezerwatów);
• programy ochrony gatunków (listy Czerwone, ochrona ex situ w bankach nasion i kolekcjach botanicznych);
• restauracje siedlisk i działania przeciwdziałające rozprzestrzenianiu gatunków inwazyjnych;
• monitoring zmian florystycznych i długoterminowe badania.

Metody badań i miary różnorodności

Badania flory wykorzystują inwentaryzacje terenowe (kwadraty, transekty), analizę próbek herbariowych, techniki zdalnego rozpoznawania i narzędzia molekularne. W analizach stosuje się miary takie jak:

• bogactwo gatunkowe (liczba gatunków);
• endemizm i unikatowość taksonomiczna;
• różnorodność alfa (na danym stanowisku) i beta (między stanowiskami).

Uwagi terminologiczne

W potocznym i historycznym użyciu termin „flora” bywa stosowany także wobec mikroorganizmów — mówi się np. o „florze jelitowej”. Współczesna terminologia naukowa preferuje jednak określenie „mikrobiota” lub „mikrobiom” dla zbiorów mikroorganizmów, aby uniknąć mylenia z roślinnością [1] [2]. Ponadto grzyby (mykobiota) tradycyjnie nie są zaliczane do flory roślinnej, ponieważ tworzą odrębne królestwo w systematyce biologicznej.

Podsumowanie

Flora to zarówno zestaw roślin występujących w określonym miejscu i czasie, jak i nazwa publikacji dokumentującej te gatunki. Zrozumienie flory jest kluczowe dla ochrony przyrody, zrównoważonego gospodarowania zasobami naturalnymi oraz badań naukowych nad ekologią i ewolucją roślin.

Pytania i odpowiedzi

P: Jakie jest znaczenie słowa flora w botaniki?

P: Skąd pochodzi termin "flora"?

P: Jak rośliny są pogrupowane we florach?

P: Czy organizmy bakteryjne są czasem włączane do flory?

P: Co to jest fauna?

P: Jakiego rodzaju siedliska można wykorzystać przy grupowaniu roślin we florze?

Szukaj według litery