Mary Leakey — brytyjska paleoantropolożka, odkrywczyni Olduvai i Laetoli

Mary Leakey — brytyjska paleoantropolożka, odkrywczyni skamieniałości w Olduvai i odcisków stóp Laetoli; kluczowa postać badań nad ewolucją człowieka.

Mary Leakey (6 lutego 1913 – 9 grudnia 1996) była brytyjską paleoantropolożką, archeolożką i antropolożką, która większość swojej kariery naukowej spędziła pracując w Afryce Wschodniej, zwłaszcza w Tanzanii i Kenii. Jej praca polowa, dokładność dokumentacji i umiejętność rozpoznawania zarówno skamieniałości, jak i artefaktów przyniosły przełomowe odkrycia, które znacząco poszerzyły wiedzę o wczesnej ewolucji człowiekowatych.

Główne odkrycia

Leakey zasłynęła z kilku kluczowych znalezisk. W 1948 roku odkryła pierwszą skamieniałą czaszkę Proconsul — wymarłego rodzaju naczelnych, które wykazują mieszankę cech małp Starego Świata i małpiatek. To odkrycie dostarczyło ważnych danych do badań nad ewolucją małp i wczesnych naczelnych.

W 1959 roku w Olduvai Gorge odkryła pełną, silnie zbudowaną czaszkę opisaną pierwotnie jako Zinjanthropus — obecnie najczęściej klasyfikowaną jako Paranthropus boisei. Znalezisko to (jedno z najsłynniejszych w historii paleoantropologii) wzbudziło duże zainteresowanie naukowe i medialne, ponieważ dostarczyło tangible dowodów na istnienie zróżnicowanych linii homininów we wczesnym plejstocenie.

Do jednych z najważniejszych dokonań Leakey należy również odkrycie odcisków stóp Laetoli. Wykopaliska prowadzone w latach 70. w Laetoli (Tanzania) odsłoniły ciąg zachowanych odcisków stóp osadzonych w utwardzonej popiele wulkanicznym, datowanych na około 3,6 miliona lat. Odciski te stanowią bezpośredni dowód dwunożnego chodu wczesnych homininów i są jednym z najsilniejszych świadectw bipedalizmu przed pojawieniem się rodzaju Homo.

Praca naukowa i metodyka

Przez długie lata Mary Leakey pracowała wspólnie z mężem, Louisem Leakeyem, przy wykopaliskach w Olduvai Gorge. Zajmowała się przede wszystkim pracami polowymi — prowadziła wykopy, dokumentowała warstwy osadów i opracowywała materiały. Słynęła z niezwykłej skrupulatności: precyzyjnie zapisywała kontekst znalezisk, rysowała i fotografowała kolejne etapy pracy oraz opracowała system klasyfikacji artefaktów kamiennych znalezionych na stanowiskach.

Opracowała rozbudowaną klasyfikację narzędzi kamiennych i analizowała sekwencje kulturowe występujące w Olduvai. Wspólnie z zespołem badała także ślady aktywności homininów — nie tylko kości i narzędzia (narzędzia), lecz także ślady śladów i tropów oraz zachowanie przy pozyskiwaniu pokarmu. Dzięki pracy Mary odkryto i skatalogowano liczne skamieniałości i artefakty należące do dawnych homininów, co pozwoliło na lepsze rekonstrukcje zachowań i środowisk, w jakich żyły te grupy.

Rola w zespole Leakeyów i dalsze losy

W 1960 roku Mary Leakey została dyrektorem wykopalisk w Olduvai — od tego momentu kierowała pracami terenowymi i organizowała zespół badawczy. Po śmierci męża w 1972 roku kontynuowała badania, umacniając swoją pozycję jako czołowa postać w paleoantropologii. Aktywnie szkoliła młodsze pokolenia badaczy i przyczyniła się do utrwalenia tradycji badawczej rodziny Leakeyów, m.in. wspierając rozwój kariery swojego syna, Richarda, oraz innych współpracowników.

Metodologiczne i naukowe znaczenie

Mary Leakey wniosła istotny wkład metodologiczny: jej dokładność w dokumentacji stratygraficznej, konserwacji znalezisk i rejestrowaniu kontekstu archeologicznego stała się wzorem dla kolejnych pokoleń archeologów i paleoantropologów. Szczególnie istotne było jej podejście do badań śladów (trace fossils) oraz umiejętność łączenia obserwacji terenowych z analizami laboratoryjnymi i geologicznymi (np. datowanie warstw popiołów wulkanicznych).

Dziedzictwo

Mary Leakey pozostawiła po sobie bogaty dorobek naukowy i liczne zbiory materiałów z wykopalisk, które służą do badań do dziś. Jej odkrycia znacząco wpłynęły na zrozumienie ewolucji wczesnych homininów, ich zachowań i środowisk życia. Jako jedna z najbardziej rozpoznawalnych badaczek w dziedzinie paleoantropologii stała się również inspiracją dla kobiet w nauce, pokazując, że konsekwentna i rzetelna praca polowa może prowadzić do przełomowych wyników.

Choć wiele z terminów taksonomicznych i interpretacji uległo z czasem zmianie (np. pierwotne nazwy niektórych gatunków), to rola Mary Leakey jako badaczki terenowej i interpretatorki danych pozostaje niekwestionowana.

Wykopaliska

Leakey odbywała praktykę archeologiczną u Dorothy Liddell w Hembury w Devon w latach 1930-1934, dla której wykonywała również ilustracje. W 1934 roku brała udział w wykopaliskach w Swanscombe, gdzie odkryła największy znany wówczas w Wielkiej Brytanii trzonowiec słonia, ale potrzebowała pomocy, by go zidentyfikować. ^{s. 47}

Olduvai

Lata 1935-1959, spędzone w Olduvai Gorge na równinach Serengeti w północnej Tanzanii, przyniosły wiele kamiennych narzędzi, od prymitywnych narzędzi do rozdrabniania kamieni po wielofunkcyjne siekiery ręczne. Znaleziska te pochodziły z kultur epoki kamiennej, datowanych na okres od 100 000 do dwóch milionów lat temu.

W październiku 1948 roku Leakeyowie odkryli czaszkę Proconsul africanus na wyspie Rusinga.

W 1960 roku, nie mogąc opuszczać muzeum poza weekendami, Louis mianował Mary dyrektorem wykopalisk w Olduvai. W miejsce Kikuyu sprowadziła pracowników z plemienia Kamba, którzy, jej zdaniem, wykorzystywali Louisa. Pierwszy z nich, Muteva Musomba, zatrzymał kucyki jej dzieci. Zwerbował między innymi Kamoyę Kimeu. Mary założyła Obóz 5 pod kierownictwem Jonathana. On miał 19 lat. Od tej pory miała własny personel i współpracowników.

Mary zbierała i przesiewała na miejscu od wczesnego ranka, ubrana w stare ubrania, paląc papierosy na łańcuchu, zawsze otoczona swoim dalmatyńczykiem. Ona i Louis komunikowali się przez radio. W weekendy jeździł non-stop z dużą prędkością przez 357 mil między Olduvai a Nairobi. Nastoletni chłopcy, Richard i Philip, byli na miejscu podczas wakacji i urlopów.

Po Ludwiku

Po śmierci męża Mary kontynuowała swoją pracę w Olduvai i Laetoli. To właśnie tutaj, na stanowisku Laetoli, odkryła skamieniałości homininów, które miały ponad 3,75 miliona lat. Odkryła również piętnaście nowych gatunków innych zwierząt i jeden nowy rodzaj.

W latach 1976-1981 Leakey i jej pracownicy pracowali nad odkryciem śladu stóp hominidów w Laetoli, który został pozostawiony w popiołach wulkanicznych około 3,6 miliona lat temu. Lata, które nastąpiły po tym odkryciu, wypełnione były badaniami w Olduvai i Laetoli, pracami nad kolejnymi odkryciami i przygotowywaniem publikacji.

Olduvai Gorge 2011

Pytania i odpowiedzi

P: Kim była Mary Douglas Leakey?

P: Jakie było jej największe odkrycie?

P: Jakie jest znaczenie czaszki Prokonsula?

P: Jaki jest jej wkład w tradycję Leakey?

P: Jaki jest system klasyfikacji Leakey'a?

P: Co jeszcze odkryła Mary Leakey?

P: Kiedy Mary Leakey została dyrektorem wykopalisk w Olduvai?

Szukaj według litery