In re Gault, 387 U.S. 1 (1967), była przełomową sprawą rozstrzygniętą przez Sąd Najwyższy Stanów Zjednoczonych w 1967 roku. Sąd orzekł, że młodociani (dzieci i nastolatki) mają takie same prawa jak dorośli, kiedy są oskarżeni o popełnienie przestępstwa. Na przykład, mają oni prawo do sprawiedliwego procesu, jak prawo do posiadania prawnika, kiedy są przesłuchiwani przez policję i kiedy są na procesie.

Orzeczenie Sądu w tej sprawie było tak ważne dla praw dziecka, że sędzia Earl Warren powiedział, że stanie się ono "Magna Carta dla nieletnich".

Tło sprawy

Sprawa dotyczyła 15-letniego Gerald'a Gaulta, który w 1964 roku został aresztowany przez lokalne władze w stanie Arizona za rzekome wykonanie nieprzyzwoitego telefonu do sąsiadki. Postępowanie w sądzie rodzinnym toczyło się w sposób zdominowany przez praktykę parens patriae — działalność sądu miała charakter opiekuńczy i nieformalny. Gault został uznany za „delinquent” (winnego czynu karalnego) i skierowany do zakładu wychowawczego na czas znacznie dłuższy niż przewidziany za podobny czyn w procesie karnym dla dorosłych. W przebiegu postępowania zarzucano m.in. brak powiadomienia rodziców o zarzutach, brak dostępu do adwokata oraz ograniczone możliwości zaskarżenia decyzji.

Główne ustalenia Sądu Najwyższego

Sąd w In re Gault (opinię napisał sędzia Abe Fortas) uznał, że procedury stosowane wobec nieletnich, jeśli mogą skutkować pozbawieniem wolności, muszą respektować zasady wynikające z 14. poprawki do Konstytucji USA dotyczącej due process. W praktyce oznaczało to, że młodociani oskarżeni mają prawo do takich podstawowych gwarancji procesowych, jak:

  • prawo do jasnego powiadomienia o zarzutach (dokładne określenie, czego się im zarzuca);
  • prawo do posiadania obrońcy — jeżeli rodzice nie mogą zapewnić prawnika, sąd powinien wyznaczyć obrońcę;
  • prawo do zachowania milczenia i ochrona przed samosądnym obciążaniem (przyznanie się nie może być wymuszone);
  • prawo do konfrontacji i krzyżowego przesłuchania świadków;
  • prawo do odpowiednich nagrań i zapisu postępowania oraz możliwości odwołania.

Sąd uchylił wyrok i odesłał sprawę do ponownego rozpatrzenia z zachowaniem tych gwarancji proceduralnych.

Znaczenie i wpływ orzeczenia

In re Gault zmieniło system postępowania nieletnich w USA — z mniej formalnego, koncentrującego się wyłącznie na opiece i resocjalizacji, w system, w którym poważne decyzje ograniczające wolność muszą być poprzedzone gwarancjami procesowymi. W praktyce doprowadziło to do:

  • szerszego dostępu do obrońców i rozwoju usług prawnych dla nieletnich;
  • zmian w procedurach sądów rodzinnych, które zaczęły dokumentować przebieg rozpraw i dbać o jawność decyzji;
  • podstawy prawnej dla późniejszych orzeczeń dotyczących praw procesowych młodzieży (np. wpływ na późniejsze decyzje takich spraw jak In re Winship, które dotyczyło standardu dowodu).

Ograniczenia i dalszy rozwój prawa nieletnich

Choć In re Gault znacząco wzmocniło prawa proceduralne nieletnich, nie rozwiązało wszystkich kwestii. Na przykład w 1971 r. w sprawie McKeiver v. Pennsylvania Sąd stwierdził, że konstytucja nie gwarantuje prawa do ławy przysięgłych w postępowaniu dla nieletnich. Ponadto w kolejnych dekadach toczy się debata o kierunku systemu — balansie między ochroną społeczeństwa, odpowiedzialnością młodzieży a celami resocjalizacyjnymi. Orzeczenia takie jak Roper v. Simmons (2005) i Miller v. Alabama (2012) pokazują, że status prawny nieletnich w systemie karnym nadal ewoluuje, a In re Gault pozostaje kluczowym punktem odniesienia w tej ewolucji.

Podsumowanie

In re Gault to przełomowe orzeczenie, które uznało, że młodociani oskarżeni mają prawo do podstawowych gwarancji procesowych podobnych do tych, które przysługują dorosłym. Orzeczenie to zapoczątkowało szerokie reformy postępowań wobec nieletnich i miało trwały wpływ na amerykańskie prawo karne oraz politykę społeczną dotyczącą dzieci i młodzieży.