Haumea (oznaczenie katalogowe (136108) Haumea) jest planetą karłowatą w Układzie Słonecznym. Odkrycie związane jest z obserwacjami wykonanymi w 2003 roku, a ogłoszone zostało w 2005 roku przez zespół astronomów kierowany przez Michaela E. Browna oraz niezależne obserwacje prowadzone w USA i w Hiszpanii. Międzynarodowa Unia Astronomiczna sklasyfikowała ją jako planetę karłowatą 17 września 2008 roku. Haumea jest obiektem trans-Neptunicznym, krążącym wokół Słońca za orbitą Neptuna. Ma dwa znane księżyce, Hiʻiaka i Namaka. Obiekt wyróżnia się bardzo krótkim okresem obrotu wokół własnej osi oraz wydłużonym kształtem przypominającym elipsoidy.

Charakterystyka ogólna

Haumea ma silnie wydłużoną sylwetkę, wynikającą z szybkiego obrotu. Modele i pomiary wskazują, że jej kształt można opisać jako trójosiową elipsoidę; oszacowania wymiarów różnią się w zależności od metody, ale przybliżone wielkości podstawowe podawane są w zakresie kilku tysięcy kilometrów. Szacowana gęstość sugeruje przewagę materiału skalnego w składzie wewnętrznym, natomiast powierzchnię pokrywa w znacznym stopniu lód wodny o stosunkowo wysokim albedo.

Orbita i ruch obrotowy

Haumea porusza się po orbicie poza Neptunem; jej średnia odległość od Słońca wynosi około 43 jednostek astronomicznych, a okres orbitalny jest rzędu kilku stuleci (około 280–290 lat). Okres rotacji wynosi mniej niż 4 godziny (około 3,9 godziny), co czyni Haumeę jednym z najszybciej obracających się dużych ciał w Układzie Słonecznym. Tak szybki obrót wyjaśnia silne spłaszczenie i wydłużenie kształtu.

Księżyce, pierścień i rodzina kolizyjna

Hiʻiaka i Namaka zostały odkryte dzięki obserwacjom performowanym krótko po wykryciu głównego ciała. Późniejsze obserwacje, w tym obserwacje przez zjawiska occultacji gwiazd, pozwoliły również wykryć obecność materiału o charakterze pierścieniowym wokół Haumei. Dodatkowo wokół Haumei zidentyfikowano grupę obiektów o podobnych elementach orbitalnych i cechach powierzchni — tzw. rodzinę Haumei — która jest interpretowana jako efekt wielkiego zderzenia w przeszłości, które mogło oderwać fragmenty zewnętrznej warstwy lodowej.

Powierzchnia i skład

Spektroskopia wskazuje na obecność krystalicznego lodu wodnego na powierzchni Haumei, co tłumaczy jej stosunkowo jasne odbijanie światła. Jednocześnie istnieją dowody na znaczną zawartość materiału skalnego w obrębie masy całkowitej. Szczegółowe wartości parametrów (wymiary, masa, gęstość, albedo) są przedmiotem badań i ulegają korektom w miarę pojawiania się nowych obserwacji i analiz.

Odkrycie i nazewnictwo

Haumea otrzymała tymczasowe oznaczenie 2003 EL61 po pierwszych obserwacjach. Nazwa „Haumea” została zaproponowana nawiązując do hawajskiej mitologii i przyjęta przez IAU w 2008 roku. Wczesne ogłoszenia odkryć i prace różnych zespołów doprowadziły do publicznej dyskusji dotyczącej praw do pierwszeństwa, jednak ostatecznie IAU zatwierdziła oficjalne oznaczenie i nazwę.

Metody badań i perspektywy

Informacje o Haumei pochodzą z fotometrii, spektroskopii, obserwacji zjawisk occultacji oraz obserwacji z użyciem dużych teleskopów naziemnych i kosmicznych. Przyszłe obserwacje, w tym kolejne occultacje oraz badania przy pomocy zaawansowanych instrumentów, mają na celu dokładniejsze określenie kształtu, rozkładu masy, właściwości pierścienia i składników powierzchni.