A hadith (arabski: حَدِيْث, wymawiane: "ha-deeth") jest narracją o wydarzeniu z życia Mahometa, proroka islamu. W języku angielskim, słowo hadith jest również używane jako liczba mnoga dla grupy tych narracji, chociaż liczba mnoga w języku arabskim to a-HAA-deeth. Hadith jest używany wraz z Koranem do interpretacji szariatu. Sunnici podążają za kutub al-Sittah, podczas gdy szyici podążają za kutub al-Arba'a.

Co to jest hadith — elementy i rodzaje

Hadith składa się zwykle z dwóch części:

  • isnad — łańcuch przekazicieli (transmiterów), którzy przekazywali tekst z pokolenia na pokolenie;
  • matn — właściwa treść narracji, czyli słowa, czyny lub aprobaty Proroka.

Narracje mogą opisywać wypowiedzi Proroka, jego czyny, milczące aprobaty (tj. sytuacje, w których nie sprzeciwił się określonemu postępowaniu) albo charakterystykę jego osoby. Hadithy dzieli się też pod względem funkcji: prawodawcze, etyczne, historyczne czy obrzędowe.

Autentyczność i klasyfikacja

Nauka o hadisach (arab. ʿilm al-ḥadīth) rozwijała szczegółowe metody oceniania ich wiarygodności. Najważniejsze kryteria to:

  • spójność i kompletność łańcucha isnad,
  • wiarygodność i pamięć poszczególnych narratorów (badane w ʿilm al-rijāl — nauce o osobach),
  • zgodność treści matn z Koranem i innymi dobrze udokumentowanymi hadisami oraz brak sprzeczności logicznych.

Na tej podstawie hadis klasyfikuje się zwykle jako:

  • sahih (autentyczny) — najsilniejszy typ, z pewnym łańcuchem wiarygodnych narratorów i bez wad;
  • hasan (dobry) — nieco słabszy niż sahih, ale nadal użyteczny w prawie;
  • da'if (słaby) — zawiera wady w isnadzie lub matnie;
  • mawḍūʿ (sfabrykowany) — fałszywy, przypisany Prorokowi bez podstaw.

Główne zbiory i historia kompilacji

Hadithy przez długi czas przekazywano ustnie. Kompilacja pisemna nasiliła się w VIII–IX wieku n.e., kiedy to powstały klasyczne zbiory. W tradycji sunnickiej najbardziej cenione są tzw. kutub al-Sittah, czyli zwykle sześć podstawowych zbiorów, do których należą m.in. Sahih al-Bukhari i Sahih Muslim oraz kolekcje Sunan autorów takich jak Abu Dawud, at-Tirmidhi, an-Nasa'i i Ibn Majah. W tradycji szyickiej najważniejszymi pracami są tzw. kutub al-arbaʿa (Cztery Księgi) — m.in. Al-Kafi (Al-Kulayni), Man La Yahduruhu al-Faqih (Ibn Babawayh), Tahdhib al-Ahkam i Al-Istibsar (obydwa Szkole a-Tusi).

Rola hadithów w islamie

Hadithy mają centralne znaczenie w rozumieniu i stosowaniu islamu. W praktyce religijnej i prawnej służą do:

  • interpretacji i uzupełniania przepisów Koranu,
  • ustalania norm obrzędowych (np. szczegółów modlitwy i postu),
  • formułowania zasad etycznych i norm prawnych (szariat),
  • kształtowania tradycji sunnijskiej i szyickiej oraz nauczania moralnego.

Metodologia badawcza i spory

Badania nad hadisami to rozległe dyscypliny obejmujące analizę łańcuchów przekazu, biografie narratorów, krytykę tekstu i porównywanie wersji. W historii islamu pojawiały się także nadużycia: fabrykowanie hadisów w celach politycznych lub teologicznych, co doprowadziło do rozwoju surowych metod wykrywania forgerii. Współcześnie istnieją również prace krytyczne i podejścia historyczno‑krytyczne, które analizują autentyczność i kontekst powstania konkretnych narracji.

Uwaga językowa i przekazywanie

W języku angielskim termin hadith bywa używany zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej; w arabskim liczba mnoga to aḥādīth (tu transkrybowane jako a-HAA-deeth). W różnych tradycjach znaczenie i waga poszczególnych zbiorów mogą się różnić — dlatego interpretacja i zastosowanie hadisów bywają przedmiotem odmiennej praktyki u sunnitów i szyitów.

Abu Hurairah jest uważany za jednego z najpłodniejszych narratorów w tradycji sunnickiej — wielu hadisów przypisuje się jemu jako źródłu przekazu.