Hadis (hadith) — definicja, znaczenie i rola w islamie
Hadis (hadith) — czym są narracje Mahometa, ich znaczenie dla prawa i praktyki islamu, różnice sunnicko-szyickie oraz rola w interpretacji Koranu.
A hadith (arabski: حَدِيْث, wymawiane: "ha-deeth") jest narracją o wydarzeniu z życia Mahometa, proroka islamu. W języku angielskim, słowo hadith jest również używane jako liczba mnoga dla grupy tych narracji, chociaż liczba mnoga w języku arabskim to a-HAA-deeth. Hadith jest używany wraz z Koranem do interpretacji szariatu. Sunnici podążają za kutub al-Sittah, podczas gdy szyici podążają za kutub al-Arba'a.
Co to jest hadith — elementy i rodzaje
Hadith składa się zwykle z dwóch części:
- isnad — łańcuch przekazicieli (transmiterów), którzy przekazywali tekst z pokolenia na pokolenie;
- matn — właściwa treść narracji, czyli słowa, czyny lub aprobaty Proroka.
Narracje mogą opisywać wypowiedzi Proroka, jego czyny, milczące aprobaty (tj. sytuacje, w których nie sprzeciwił się określonemu postępowaniu) albo charakterystykę jego osoby. Hadithy dzieli się też pod względem funkcji: prawodawcze, etyczne, historyczne czy obrzędowe.
Autentyczność i klasyfikacja
Nauka o hadisach (arab. ʿilm al-ḥadīth) rozwijała szczegółowe metody oceniania ich wiarygodności. Najważniejsze kryteria to:
- spójność i kompletność łańcucha isnad,
- wiarygodność i pamięć poszczególnych narratorów (badane w ʿilm al-rijāl — nauce o osobach),
- zgodność treści matn z Koranem i innymi dobrze udokumentowanymi hadisami oraz brak sprzeczności logicznych.
Na tej podstawie hadis klasyfikuje się zwykle jako:
- sahih (autentyczny) — najsilniejszy typ, z pewnym łańcuchem wiarygodnych narratorów i bez wad;
- hasan (dobry) — nieco słabszy niż sahih, ale nadal użyteczny w prawie;
- da'if (słaby) — zawiera wady w isnadzie lub matnie;
- mawḍūʿ (sfabrykowany) — fałszywy, przypisany Prorokowi bez podstaw.
Główne zbiory i historia kompilacji
Hadithy przez długi czas przekazywano ustnie. Kompilacja pisemna nasiliła się w VIII–IX wieku n.e., kiedy to powstały klasyczne zbiory. W tradycji sunnickiej najbardziej cenione są tzw. kutub al-Sittah, czyli zwykle sześć podstawowych zbiorów, do których należą m.in. Sahih al-Bukhari i Sahih Muslim oraz kolekcje Sunan autorów takich jak Abu Dawud, at-Tirmidhi, an-Nasa'i i Ibn Majah. W tradycji szyickiej najważniejszymi pracami są tzw. kutub al-arbaʿa (Cztery Księgi) — m.in. Al-Kafi (Al-Kulayni), Man La Yahduruhu al-Faqih (Ibn Babawayh), Tahdhib al-Ahkam i Al-Istibsar (obydwa Szkole a-Tusi).
Rola hadithów w islamie
Hadithy mają centralne znaczenie w rozumieniu i stosowaniu islamu. W praktyce religijnej i prawnej służą do:
- interpretacji i uzupełniania przepisów Koranu,
- ustalania norm obrzędowych (np. szczegółów modlitwy i postu),
- formułowania zasad etycznych i norm prawnych (szariat),
- kształtowania tradycji sunnijskiej i szyickiej oraz nauczania moralnego.
Metodologia badawcza i spory
Badania nad hadisami to rozległe dyscypliny obejmujące analizę łańcuchów przekazu, biografie narratorów, krytykę tekstu i porównywanie wersji. W historii islamu pojawiały się także nadużycia: fabrykowanie hadisów w celach politycznych lub teologicznych, co doprowadziło do rozwoju surowych metod wykrywania forgerii. Współcześnie istnieją również prace krytyczne i podejścia historyczno‑krytyczne, które analizują autentyczność i kontekst powstania konkretnych narracji.
Uwaga językowa i przekazywanie
W języku angielskim termin hadith bywa używany zarówno w liczbie pojedynczej, jak i mnogiej; w arabskim liczba mnoga to aḥādīth (tu transkrybowane jako a-HAA-deeth). W różnych tradycjach znaczenie i waga poszczególnych zbiorów mogą się różnić — dlatego interpretacja i zastosowanie hadisów bywają przedmiotem odmiennej praktyki u sunnitów i szyitów.
Abu Hurairah jest uważany za jednego z najpłodniejszych narratorów w tradycji sunnickiej — wielu hadisów przypisuje się jemu jako źródłu przekazu.
Znaczenie
Słowo hadith oznacza coś nowego lub fragment informacji. Religijne znaczenie hadith jest oświadczenie, działanie lub zatwierdzenie przypisane do proroka islamu, Muhammad. Dlatego też hadith można podzielić na trzy kategorie w oparciu o ich treść:
- Oświadczenie Proroka
- Działanie Proroka
- Aprobata Proroka dla działania wykonanego przez kogoś innego niż on sam
Historia
Po śmierci proroka Muhammada uczeni muzułmańscy spisali historie o tym, co powiedział i zrobił. Zapisali również fakty dotyczące tego, kto opowiedział każdą historię. Niektóre z tych historii były powtarzane wiele razy zanim zostały spisane, a niektóre historie nie zgadzały się w każdym szczególe, co doprowadziło do szczegółowego badania hadith przez uczonych w celu porównania tych hadith.
Uczeni muzułmańscy zebrali wszystkie te Hadithy w księgach i porównali je ze sobą. Zdecydowali, które z nich są najprawdopodobniej prawdziwymi zapisami Sunny, czyli słów i czynów Mahometa. Muzułmanie postrzegają Sunnę jako ważne źródło wskazówek, wraz z Koranem. Islam jest religią kompletną, więc nic nie może być w nim zmienione. Daje on kompletny kodeks życia.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest hadis?
O: Hadith to opowieść o wydarzeniu z życia Mahometa, proroka islamu.
P: Czy słowo "hadith" jest używane tylko w języku arabskim?
O: Nie, słowo "hadith" jest również używane w języku angielskim do opisania grupy tych narracji.
P: Jak wymawia się liczbę mnogą słowa "hadith" w języku arabskim?
O: Liczba mnoga słowa "hadith" w języku arabskim jest wymawiana jako "a-HAA-deeth".
P: W jaki sposób hadisy są używane w islamie?
O: Hadisy są używane wraz z Koranem do interpretacji szariatu.
P: Jakiego zbioru hadisów używają sunnici?
O: Sunnici podążają za kutub al-Sittah.
P: A według jakiego zbioru hadisów postępują szyici?
O: Szyici podążają za Kutub al-Arba'a.
P: Kto jest znany z przekazywania największej liczby sunnickich hadisów?
O: Abu Hurairah jest znany z przekazywania największej liczby sunnickich hadisów.
Przeszukaj encyklopedię