Pakistan jest drugim co do wielkości krajem muzułmańskim pod względem liczby ludności (po Indonezji). Pakistan jest jedynym krajem muzułmańskim, o którym wiadomo, że posiada broń jądrową — prób jądrowych dokonano w 1998 roku, co jeszcze bardziej ugruntowało rolę kraju jako regionalnego mocarstwa odstraszania. Polityka nuklearna Pakistanu skupia się na utrzymaniu zdolności odstraszania wobec sąsiada i przeciwdziałaniu ewentualnej agresji; jednocześnie pozostaje przedmiotem międzynarodowych debat dotyczących kontroli zbrojeń i bezpieczeństwa materiałów jądrowych. Pakistan jest również ważnym członkiem Organizacji Konferencji Islamskiej (OIC), w której aktywnie zabiega o wspólne stanowiska państw islamskich, zwłaszcza w sprawach palestyńskich i sytuacji w regionie.

Pakistan jest aktywnym członkiem Organizacji Narodów Zjednoczonych, uczestnicząc m.in. w operacjach pokojowych ONZ. Pakistan miał pewne problemy ze swoimi stosunkami zagranicznymi. Stosunki Pakistanu z jego sąsiadem, Indiami, nie są dobre. Oba kraje walczyły o sporne terytorium Kaszmiru, o które toczyły się dwie wojny; konflikt ten pozostaje głównym źródłem napięć i wyścigu zbrojeń w regionie. W przeszłości doszło do kilku poważnych kryzysów, m.in. konfliktu w Kaszmirze oraz incydentów zbrojnych takich jak Kargil (1999) i ataki z 2008 roku, które znacząco pogorszyły klimat dyplomatyczny. Mimo to przez lata podejmowano próby dialogu i zawieszeń broni, choć problemy pozostają nierozwiązane.

Pakistan miał też trudne stosunki z sąsiadami - Afganistanem i Iranem. Relacje z Afganistanem są skomplikowane przez kwestie graniczne, napływ uchodźców, oraz oskarżenia o wspieranie różnych grup zbrojnych i wpływ na politykę afgańską — zwłaszcza w kontekście obecności i roli talibów. Z Iranem Pakistan współpracuje w sprawach bezpieczeństwa granic i handlu, ale relacje bywają napięte z powodu różnic politycznych, rywalizacji regionalnej (zwłaszcza saudyjsko-irańskiej), a także incydentów związanych z atakami na granicy i ochroną mniejszości religijnych.

Pakistan miał długie i dobre stosunki z Chinami. Współpraca ta rozszerzyła się szczególnie od początku XXI wieku poprzez projekty infrastrukturalne i energetyczne, z CPEC (China–Pakistan Economic Corridor) jako kluczowym elementem — inwestycje chińskie koncentrują się na połączeniach transportowych, energetyce i porcie Gwadar, co ma strategiczne i gospodarcze znaczenie dla Pakistanu. Pakistan interesuje się Zatoką Perską i utrzymuje szeroko zakrojone dwustronne stosunki ze Stanami Zjednoczonymi i innymi krajami zachodnimi. Relacje z USA były zmienne — od bliskiego partnerstwa w czasach zimnej wojny i po 2001 roku (współpraca antyterrorystyczna) po okresy wzajemnej krytyki, sankcji i napięć związanych m.in. z kwestiami nuklearnymi i polityką wobec Afganistanu. Pakistan utrzymuje także ważne związki gospodarcze i bezpieczeństwa z państwami Zatoki Perskiej (szczególnie z Arabią Saudyjską i ZEA), opierające się na inwestycjach, transferach finansowych i współpracy energetycznej.

Pakistan nie ufał Związkowi Radzieckiemu podczas dużej części zimnej wojny. Z tego powodu Pakistan utrzymywał silne stosunki zarówno ze Stanami Zjednoczonymi Ameryki, jak i z Chińską Republiką Ludową. W latach 80. Islamabad odegrał kluczową rolę jako pośrednik i partner w działaniach wspieranych przez USA przeciwko inwazji sowieckiej w Afganistanie, co miało długotrwałe konsekwencje dla bezpieczeństwa w regionie i relacji wewnętrznych.

Pakistan był członkiem sponsorowanych przez USA sojuszy wojskowych CENTO i SEATO. Sojusz Pakistańczyków ze Stanami Zjednoczonymi był szczególnie bliski po inwazji Sowietów na sąsiadujący z nimi Afganistan. W 1964 roku Pakistan podpisał Pakt Regionalnej Współpracy na rzecz Rozwoju (RCD) z Turcją i Iranem, kiedy to wszystkie trzy kraje były ściśle powiązane ze Stanami Zjednoczonymi, a jako sąsiedzi Związku Radzieckiego, obawiając się postrzegania ekspansjonizmu sowieckiego. Do dziś Pakistan utrzymuje bliskie stosunki z Turcją. RCD przestała istnieć po rewolucji irańskiej, a inicjatywa pakistańsko-turecka doprowadziła do utworzenia w 1985 r. Organizacji Współpracy Gospodarczej (ECO). Przez kilka lat stosunki Pakistanu z Republiką Indii ulegały stopniowej poprawie, co otworzyło pakistańską politykę zagraniczną na kwestie wykraczające poza bezpieczeństwo.

Współczesne wyzwania i priorytety

Główne cele polityki zagranicznej Pakistanu to: zapewnienie bezpieczeństwa i suwerenności (ze szczególnym uwzględnieniem konfliktu w Kaszmirze), stabilizacja sytuacji w Afganistanie, przyciąganie inwestycji zagranicznych i wsparcie rozwoju gospodarczego (m.in. przez projekty infrastrukturalne z Chinami), ochrona interesów Pakistańczyków za granicą (diaspory) oraz utrzymanie strategicznej równowagi między wielkimi mocarstwami. W praktyce Islamabad prowadzi politykę balansowania — rozwija partnerstwa z Chinami i krajami Zatoki Perskiej, jednocześnie utrzymując relacje z Zachodem i starając się zabezpieczyć pomoc gospodarczą oraz wsparcie polityczne.

Najważniejsze wyzwania to: terroryzm i ekstremizm (wpływ na stabilność wewnętrzną i stosunki międzynarodowe), niestabilność w Afganistanie i związane z nią ryzyko transgraniczne, spory z Indiami, presja ekonomiczna (zadłużenie, deficyt handlowy, potrzeba inwestycji w energetykę) oraz konieczność zarządzania relacjami z sąsiadami i potęgami zewnętrznymi. Ponadto Pakistan musi odpowiadać na międzynarodowe oczekiwania dotyczące praw człowieka, przejrzystości i przeciwdziałania praniu pieniędzy.

Rola w organizacjach międzynarodowych i współpraca wielostronna

Oprócz członkostwa w ONZ i OIC, Pakistan uczestniczy w regionalnych forach, takich jak SAARC (choć współpraca w ramach SAARC bywa utrudniona przez spory indyjsko-pakistańskie) oraz ECO. Islamabad aktywnie angażuje się w misje pokojowe ONZ, gdzie pakistańskie siły zbrojne są cenione za profesjonalizm. Pakistan również zabiega o większą rolę w dialogach dotyczących bezpieczeństwa morskiego w regionie Indo-Pacyfiku i rozwija dwustronne relacje w Azji Środkowej, Afryce i z krajami azjatyckimi.

Perspektywy

Polityka zagraniczna Pakistanu będzie najpewniej nadal opierać się na równoważeniu relacji z potęgami zewnętrznymi (Chiny, Stany Zjednoczone, kraje Zatoki Perskiej), poszukiwaniu rozwiązań dla kryzysów regionalnych (zwłaszcza w Afganistanie i Kaszmirze) oraz na promowaniu rozwoju gospodarczego poprzez inicjatywy infrastrukturalne. Stabilizacja wewnętrzna, kontrola zagrożeń terrorystycznych i poprawa stosunków z sąsiadami pozostają kluczowe dla przyszłego kierunku polityki zagranicznej Pakistanu.