Emma Goldman – życie i działalność słynnej anarchistki (1869–1940)
Poznaj życie, idee i kontrowersyjną działalność Emmy Goldman (1869–1940): od emigracji i płomiennych przemówień po walkę o wolność, prawa kobiet i rewolucyjne idee.
Emma Goldman (27 czerwca 1869 - 14 maja 1940) była jedną z najbardziej znanych anarchistek z końca XIX wieku i początku do połowy lat 1900.
Wczesne życie i emigracja
Emma Goldman urodziła się w Kownie (wówczas część Imperium Rosyjskiego, dziś Kowno na Litwie) w rodzinie żydowskiej. W młodym wieku wyemigrowała do Stanów Zjednoczonych (przybyła w drugiej połowie lat 80. XIX wieku). W Nowym Jorku zetknęła się z ruchem robotniczym i ideami anarchistycznymi, które ukształtowały jej późniejszą działalność.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Działalność polityczna
Emma Goldman stała się znana jako energiczna mówczyni i organizatorka. W swoich wystąpieniach i pismach poruszała tematy:
- praw robotniczych i solidarności z ruchami strajkowymi (m.in. w kontekście strajków przemysłowych końca XIX wieku),
- wolności słowa i wolności prasy,
- praw kobiet — w tym prawa do antykoncepcji i krytyki instytucji małżeństwa, które postrzegała jako narzędzie opresji wobec kobiet,
- koncepcji „wolnej miłości” (odrzucenia państwowego i religijnego przymusu w sprawach intymnych),
- antywojennego stanowiska i sprzeciwu wobec powszechnego poboru do armii.
Była blisko związana z Aleksandrem Berkmanem — razem tworzyli centralne postaci amerykańskiego ruchu anarchistycznego. W 1906 r. Goldman założyła i redagowała czasopismo Mother Earth, które stało się ważnym forum dla anarchistycznych idei, literatury i debat politycznych.
Aresztowania, represje i deportacja
Działalność Goldman wielokrotnie ściągała na nią uwagę władz. Była aresztowana i więziona za działalność uznawaną przez państwo za podżeganie oraz za antywojenną agitację podczas I wojny światowej. W czasie tzw. Red Scare po zakończeniu wojny, w 1919 roku, Emma Goldman została internowana i ostatecznie deportowana z USA na pokładzie statku, który w historii przeszedł do nazw jako „Soviet Ark” (deportacja dotyczyła grupy wielu obcokrajowców o poglądach radykalnych).
Pobyt w Rosji i rozczarowanie bolszewikami
Po deportacji Goldman trafiła do sowieckiej Rosji. Początkowo interesowała się rewolucją, lecz szybko stała się krytyczna wobec sposobu, w jaki bolszewicy narzucali władzę i tłumili wolność słowa oraz niezależne organizacje. Z tych doświadczeń powstała jej ważna książka My Disillusionment in Russia (1923), w której opisała swoje rozczarowanie przeprowadzaną tam polityką i represjami wobec anarchistów i innych opozycjonistów.
Dalsza działalność, podróże i poglądy
Po opuszczeniu Rosji Emma Goldman kontynuowała działalność polityczną i wykładową w Europie i Ameryce. Popierała ruchy anarchistyczne i lewicowe w różnych krajach, aktywnie komentowała wydarzenia międzynarodowe (m.in. w kontekście hiszpańskiej wojny domowej w latach 30.), nadal była orędowniczką praw kobiet, swobód obywatelskich i antymilitaryzmu.
Publikacje i wpływ intelektualny
- Anarchism and Other Essays (1910) — zbiór esejów prezentujących podstawy poglądów Goldman;
- My Disillusionment in Russia (1923) — relacja i krytyka rewolucji bolszewickiej z perspektywy anarchistki;
- Living My Life (dwa tomy, 1931) — obszerna autobiografia, ważne źródło do poznania jej życia i poglądów.
Jej publicystyka i działalność przyczyniły się do popularyzacji kwestii takich jak prawo do antykoncepcji, wolność słowa czy prawa pracownicze, a także do rozwoju myśli anarchistycznej i feministycznej w XX wieku.
Śmierć i dziedzictwo
Emma Goldman zmarła 14 maja 1940 roku w Toronto (Kanada). Jej życie i pisma pozostawiły trwały ślad w historii ruchów lewicowych, feministek i zwolenników wolności obywatelskich. Do dziś jest postrzegana jako postać kontrowersyjna, ale i inspirująca — symbol nieustępliwej obrony poglądów, krytyki autorytaryzmu oraz walki o prawa jednostki wobec państwa i instytucji.
Główne obszary, w których Emma Goldman miała wpływ:
- ruch anarchistyczny i teoria polityczna,
- równość płci i prawa reprodukcyjne,
- wolność słowa i swobody obywatelskie,
- antymilitarystyczna krytyka państwowych form przemocy.
Jej życie dokumentowane jest w licznych biografiach, zbiorach listów i archiwach (między innymi w The Emma Goldman Papers), a jej pisma pozostają przedmiotem badań w historii idei i ruchów społecznych.
Przekonania
Emma Goldman była anarchokomunistką, która wcześnie wspierała ateizm, prawa gejów i feminizm.
Życie
Urodziła się na terenie dzisiejszej Litwy (w tamtym czasie była to część Rosji). W wieku 17 lat przeprowadziła się wraz z siostrą do Rochester w stanie Nowy Jork.
Początkowo pracowała w fabryce włókienniczej i wyszła za mąż za swojego współpracownika Jacoba Kersnera. Ich związek zaczął się rozkwitać po tym, jak Kersner dowiedział się o jej prostytucji. Ich małżeństwo trwało krótko, a Goldman przeniosła się do Nowego Jorku i została członkiem społeczności anarchistycznej. Zaprzyjaźniła się z Alexandrem Berkmanem (innym anarchistą) i pomogła mu zaplanować próbę zamachu na Henry'ego Claya Fricka, bogatego człowieka, który źle traktował swoich pracowników. Berkman nie odniósł sukcesu i spędził czternaście lat w więzieniu, ale Goldman nie została ukarana.
Goldman miała jednak wiele problemów z prawem. W 1893 roku została skazana za wzniecanie zamieszek i spędziła rok w więzieniu. W 1901 roku została aresztowana za rzekomy spisek w sprawie zabójstwa prezydenta McKinleya, ale nigdy nie uznano jej za winną. W 1916 roku spędziła czas w więzieniu za udzielanie informacji na temat kontroli urodzeń (co w tamtych czasach było przestępstwem). W 1917 roku została aresztowana i spędziła dwa lata w więzieniu za nie popieranie I wojny światowej.
W 1919 roku Goldman i Berkman zostali deportowani (odesłani) do Rosji, ponieważ rząd amerykański uznał ich za zbyt niebezpiecznych. Właśnie miała miejsce rosyjska rewolucja i Goldman miała nadzieję, że Rosja może okazać się dobrym miejscem. W końcu zdecydowała, że rewolucja w Rosji nie była tak dobra jak myślała i że bolszewicy oszukali wielu ludzi w Rosji. Uważała, że bolszewicy byli zbyt kontrolujący i zbyt potężni. Nie podobało jej się również, że Związek Radziecki wsadził do więzienia wielu anarchistów za to, że się z nimi nie zgadzali.
Ona i Berkman rozeszli się po dwóch latach, a Goldman mieszkała w wielu miejscach w Europie, w tym w Anglii i Francji. W 1936 roku przeniosła się do Hiszpanii, by pomóc anarchistom w walce z faszystami podczas hiszpańskiej wojny domowej.
Zmarła w Toronto 14 maja 1940 r. na udar mózgu. Została pochowana niedaleko Chicago.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim była Emma Goldman?
A: Emma Goldman była rosyjsko-amerykańską anarchistką i organizatorką pracy.
P: Kiedy się urodziła?
A: Urodziła się 27 czerwca 1869 roku.
P: Kiedy zmarła?
A: Zmarła 14 maja 1940 roku.
P: Jakie były jej przekonania?
A: Wierzyła w anarchokomunizm i była wczesną zwolenniczką ateizmu, praw gejów i feminizmu.
P: Gdzie mieszkała?
O: Mieszkała w Stanach Zjednoczonych.
P: Jaką pracę wykonywała?
O: Pracowała jako anarchistka i organizatorka pracy.
P: W jaki sposób przyczyniła się do rozwoju społeczeństwa?
O: Emma Goldman wniosła wkład do społeczeństwa, opowiadając się za ateizmem, prawami gejów i feminizmem, zanim stały się one powszechnie akceptowanymi poglądami.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Emma Goldman – życie i działalność słynnej anarchistki (1869–1940) Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/31201