Edgar Degas – biografia i dzieła: impresjonizm, taniec, rzeźba

Życie i kariera

Urodził się w rodzinie zamożnego bankiera w Paryżu. Początkowo studiował prawo, ale porzucił je dla sztuki. W młodości odbył długą podróż do Włoch, gdzie zgłębiał malarstwo dawnych mistrzów. Powróciwszy do Francji, pracował w pracowni i uczestniczył w życiu artystycznym Paryża. Był jednym z inicjatorów zorganizowania wystaw grupy, która później została nazwana impresjonistami — chociaż sam Degas krytykował to określenie i podkreślał swoje przywiązanie do rysunku i kompozycji studium z natury i ze studia.

Tematy i techniki

Degas koncentrował się na ludziach w ruchu: tancerki (zarówno podczas prób, jak i na scenie), kobiety w codziennych czynnościach (np. prasujące, kąpiące się), sceny z torów wyścigowych oraz portrety. Eksperymentował z różnymi mediami:

• Pastele — w latach 1870–1890 stworzył wiele olśniewających pastelowych kompozycji, warstwując kolory i wykorzystując fakturę papieru;
• Monotypia — technika ta pozwalała mu uzyskać subtelne efekty światła i natychmiastowość zapisu;
• Olej — wciąż wykorzystywał tradycyjne malarstwo, ale często łączył je z rozwiązaniami rysunkowymi;
• Rysunek — szkice i studia są fundamentem jego prac, pokazują precyzję obserwacji i strukturę ruchu.

Degas czerpał też inspiracje z fotografii, co widać w odważnym kadrowaniu, fragmentarycznych kompozycjach i nietypowych perspektywach. Nie malował zwykle krajobrazów na zewnątrz tak jak część impresjonistów — preferował studio i życie miejskie.

Rzeźba

Choć przede wszystkim znany jest jako malarz i rysownik, Degas tworzył także rzeźby. Najsłynniejszą jest La Petite Danseuse de Quatorze Ans (Mała tancerka w wieku czternastu lat) z 1881 roku — pierwotnie wykonana w wosku z elementami prawdziwego ubrania i włosów, wystawiona została publicznie i spotkała się z mieszanym odbiorem. Po śmierci Degasa wiele jego figurek woskowych odlewano w brązie; rzeźby te ukazują to samo zainteresowanie ruchem i anatomią, co jego grafiki i obrazy.

Wybrane dzieła i gdzie ich szukać

• La Classe de danse (The Ballet Class) — jedno z najbardziej rozpoznawalnych przedstawień baletu;
• L'Absinthe (1876) — obraz ukazujący izolację i atmosferę kawiarnianą;
• La Petite Danseuse de Quatorze Ans (1881) — rzeźba, która zyskała sławę po wystawieniu;
• La famille Bellelli (The Bellelli Family) — wcześniejszy, duży portret rodzinny o silnym ładunku psychologicznym;
• Women Ironing (Les repasseuses), sceny prasujących kobiet i kąpieli — przykłady jego zainteresowania codziennością i ciałem.

Dzieła Degasa znajdują się dziś w wielu muzeach świata, m.in. w Musée d'Orsay i Musée de l'Orangerie w Paryżu, National Gallery w Londynie, Metropolitan Museum of Art i Museum of Modern Art w Nowym Jorku oraz w zbiorach prywatnych.

Osobowość, ostatnie lata i dziedzictwo

Degas był postrzegany jako człowiek zdeterminowany, wymagający i często sceptyczny wobec towarzystwa. Nie ożenił się i utrzymywał bliskie, czasem burzliwe relacje z innymi artystami, m.in. z Mary Cassatt. W późniejszych latach pogarszający się wzrok ograniczył jego zdolność do pracy; niszczył niektóre swoje dzieła i przeszedł na metody bardziej dotykowe, pracując nad rzeźbami i pastelami. Zmarł w Paryżu w 1917 roku.

Jego znaczenie dla sztuki jest dwojakie: z jednej strony współtworzył nowoczesne spojrzenie na obraz jako zapis chwili i ruchu, z drugiej — rozwijał dyscyplinę rysunku i kompozycji. Wpłynął na rozwój technik pastelowych i monotypii oraz na późniejsze pokolenia artystów, którzy czerpali z jego badań nad ruchem, światłem i psychologią postaci.