Dawid jest posągiem Michała Anioła, rozpoczętym w 1501 i ukończonym w 1504 roku. Wykonany jest z marmuru (z kamieniołomów Carrara) i ma około 17 stóp (około 5,17 m) wysokości. Posąg wyrzeźbiono z jednego bloku marmuru, który wcześniej długo czekał na obróbkę. Przedstawia biblijnego pasterza Dawida, znanego z opowieści opisanej w Biblii. Dawid stoczył bitwę z olbrzymim wojownikiem zwanym Goliatem — pokonał go, trafiając kamieniem z procy, a później został królem Izraela.
Michał Anioł wyrzeźbił postać nago, nawiązując do kanonów piękna i idealizowanej sylwetki, w jaki sposób często wykonywano w starożytnym Rzymie posągi klasycznych bogów. Rzeźba ukazuje Dawida w momencie przed walką: stoi w pozie kontrapostu, z napiętym ciałem i skupionym wyrazem twarzy — patrzy na przeciwnika i planuje kolejny ruch. Na ramieniu i w dłoni widoczna jest proca, a szczegółowo oddane są mięśnie, żyły i wyraz rysów twarzy, co podkreśla zainteresowanie Michała Anioła anatomią i idealem renesansowego człowieka. Niektóre cechy, jak duże dłonie i głowa, tłumaczy się zarówno względami perspektywicznymi (posąg miał stać na wysokim cokole), jak i symbolicznym akcentem siły intelektualnej i fizycznej.
Historia i lokalizacja
Posąg został opłacony przez florenckich robotników zajmujących się obróbką wełny. Dla mieszkańców Republiki Florenckiej Dawid — nastoletni chłopiec, który walczył z olbrzymem — stał się symbolem tego, jak małe, zaciekłe miasto może odeprzeć potężnych najeźdźców. Rzeźba pierwotnie została ustawiona publicznie w 1504 roku przed Palazzo Vecchio, na Piazza della Signoria, gdzie pełniła funkcję manifestu politycznego i miejskiego symbolu wolności.
Aby chronić dzieło przed warunkami atmosferycznymi, w 1873 roku oryginalny posąg przeniesiono do muzeum — do Galleria dell'Accademia we Florencji. W miejscu oryginału ustawiono kopię; od początku XX wieku na Piazza della Signoria stoi replika Dawida, a oryginał oglądać można w specjalnie przystosowanej sali muzealnej.
Symbolika i znaczenie
Dawid stał się jednym z najważniejszych symboli Florencji. Jego wizerunek interpretowano jako przypomnienie o niezależności miasta i odwadze jego mieszkańców. Dla cechu tkaczy wełny, którzy finansowali rzeźbę, postać pasterza miała dodatkowe, lokalne znaczenie: Dawid jako chłopiec pasący owce i później jako król pełniący rolę pasterza dla swego ludu był metaforą opieki i odpowiedzialności.
Artystycznie posąg reprezentuje szczytowy moment renesansu: harmonię proporcji, studiowane odwzorowanie anatomii i połączenie klasycznych wzorów z indywidualną ekspresją. Michelangelo pokazał tu także swoją koncepcję „wynurzania się formy z bloku” — rzeźba sprawia wrażenie, jakby figura dopiero co wyszła z kamienia.
Konserwacja, uszkodzenia i kopie
Ze względu na wagę historyczną i delikatność marmuru Dawid przeszedł liczne prace konserwatorskie. Był przenoszony, czyszczony i zabezpieczany, a także poddawany szczegółowym analizom naukowym. Posąg doznał też uszkodzeń w różnych okresach historii — m.in. w trakcie burz politycznych w XVI wieku oraz w XX wieku, kiedy to wandal zadał mu uszkodzenia. Współczesne zabiegi konserwatorskie mają na celu ochronę rzeźby przed dalszą erozją i zanieczyszczeniem, a także przywrócenie jej stabilności strukturalnej.
Repliki Dawida można zobaczyć w różnych miejscach na świecie; najważniejsza kopia stoi nadal na Piazza della Signoria. Oryginał w Galleria dell'Accademia pozostaje jednym z najczęściej odwiedzanych i rozpoznawalnych dzieł sztuki na świecie.
Posąg Dawida jest symbolem miasta Florencji we Włoszech i jest najsłynniejszym dziełem rzeźbiarskim Michała Anioła. Często nazywany jest Dawidem, a jego obraz stał się ikoną renesansowej sztuki i kultury europejskiej.
