Chisholm przeciwko Georgii (1793) – pierwsza wielka decyzja Sądu Najwyższego

Chisholm przeciwko Georgii (1793) – przełomowa decyzja Sądu Najwyższego, która doprowadziła do XI poprawki i ukształtowała zasady suwerenności stanów w prawie USA.

Autor: Leandro Alegsa

11-03-2026

Sprawa Chisholm przeciwko Georgii, 2 U.S. 419 (1793), jest uważana za pierwszą wielką decyzję Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych. Ze względu na jej wczesną datę, w prawie amerykańskim było niewiele dostępnych precedensów prawnych. Została ona niemal natychmiast zastąpiona przez Jedenastą Poprawkę.

Tło sprawy

Spór dotyczył możliwości wnoszenia przez obywateli jednego stanu powództw przeciwko innemu stanowi przed sądem federalnym. Powodami byli prywatni obywatele (reprezentujący interesy majątkowe), którzy domagali się od stanu odszkodowania za zobowiązania finansowe. Stan Georgia bronił się, powołując się na swoją suwerenność i twierdząc, że nie może być sądzony bez jego zgody.

Orzeczenie Sądu

Sąd Najwyższy uznał, że Konstytucja w art. III, sekcji 2 dopuszcza jurysdykcję federalną w sprawach pomiędzy stanem a obywatelem innego stanu, co oznaczało, że stan może być pozwany przed sądem federalnym przez prywatnego powoda z innego stanu. Decyzja ta była ważna z punktu widzenia wczesnego kształtowania granic między sądownictwem federalnym a suwerennością stanów.

Skutki i znaczenie

Wyrok Chisholm przeciwko Georgii wywołał natychmiastową reakcję polityczną — obawy, że orzeczenie narusza suwerenność stanów, doprowadziły do szybkiego procesu poprawkowego. W efekcie Kongres zaproponował, a stany ratyfikowały Jedenastą Poprawkę, która znacząco ograniczyła możliwość wnoszenia podobnych spraw przed sądami federalnymi.

W praktyce sprawa ta stała się punktem odniesienia w dalszych dyskusjach o równowadze między władzą federalną a prawami stanów (federalizm), a także o zakresie immunitetu stanowego przed procesami cywilnymi. Choć bezpośredni efekt orzeczenia został osłabiony przez poprawkę, sama sprawa jest często przywoływana w literaturze prawniczej jako kluczowy moment w historii amerykańskiego prawa konstytucyjnego.

Dziedzictwo prawne

Chisholm stała się przykładem tego, jak orzecznictwo Sądu Najwyższego może wywołać szybkie odpowiedzi konstytucyjne i legislacyjne. Pokazała również, że w pierwszych latach funkcjonowania Unii wiele kwestii dotyczących kompetencji federalnych i praw stanów było niejasnych i musiało być rozstrzygnięte zarówno przez sąd, jak i proces polityczny (poprawki do Konstytucji).

Tło

W 1777 roku Rada Wykonawcza Georgii zakupiła od biznesmena z Karoliny Południowej zapasy potrzebne do wojny rewolucyjnej. Zaopatrzenie zostało dostarczone, ale Georgia nigdy nie zapłaciła, jak obiecała. Po śmierci biznesmena Alexander Chisholm, wykonawca jego testamentu, wniósł sprawę do sądu, próbując wyegzekwować należność od stanu Georgia. Georgia utrzymywała, że nie podlega jurysdykcji sądów federalnych.

Prokurator Generalny StanówZjednoczonych Edmund Randolph argumentował przed sądem sprawę w imieniu powoda. Pozwana Georgia odmówiła stawienia się, twierdząc, że jako suwerenne państwo nie może być pozwana bez wyrażenia zgody na pozew.

Decyzja

Sąd orzekł na korzyść powoda stosunkiem głosów cztery do jednego, przy czym sędzia główny John Jay oraz sędziowie stowarzyszeni John Blair, James Wilson i William Cushing stanowili większość. Jedynie sędzia Iredell zgłosił zdanie odrębne. Sąd orzekł, że Artykuł 3, Sekcja 2 Konstytucji nie zezwala na suwerenny immunitet stanów. Krótko mówiąc, Sąd orzekł, że Georgia podlegała jurysdykcji Sądu Najwyższego USA. Przyznał on sądom federalnym prawo do rozpatrywania sporów między prywatnymi obywatelami a stanami.

Efekty

Wynikające z tego nastroje społeczne na rzecz praw stanów doprowadziły bezpośrednio do uchwalenia Jedenastej Poprawki w 1795 roku. W sprawie Hollingsworth przeciwko Wirginii (1798) sąd orzekł, że toczące się sprawy sądowe z Chisholm zostały oddalone z powodu uchwalenia Jedenastej Poprawki. To usunęło federalną jurysdykcję w sprawach, w których obywatele jednego stanu lub obcego państwa próbują pozwać inny stan.

Orzeczenia Sądu Najwyższego obalone przez poprawki do Konstytucji

Chisholm jest jedną z zaledwie czterech decyzji Sądu Najwyższego, które zostały obalone przez poprawkę do Konstytucji Stanów Zjednoczonych. Pozostałe trzy to:

Dred Scott v. Sandford, która została obalona przez uchwalenie Czternastej Poprawki.
Pollock v. Farmers' Loan & Trust Co. , która została obalona przez przyjęcie Szesnastej Poprawki.
Oregon v. Mitchell, która została uchylona przez Dwudziestą Szóstą Poprawkę.

Prawdopodobnie można by dodać jeszcze jeden przypadek:

Minor v. Happersett, która została pośrednio obalona przez Dziewiętnastą Poprawkę. W 1875 roku Virginia Minor, próbując uzyskać prawo do głosowania dla kobiet, argumentowała, że CzternastaPoprawka daje obywatelom prawo do głosowania. Trybunał orzekł, że tak nie jest. Przyjęcie Dziewiętnastej Poprawki, 45 lat później, dało kobietom prawo do głosowania. Jednak sprawa Minor v. Happersett była nadal przywoływana jako orzecznictwo w latach 60. w innych kwestiach związanych z prawem do głosowania.

Szukaj według litery