Vlad Țepeș (Vlad III) — życie, rządy i legenda Draculi

Wołoszczyzna znajdowała się pomiędzy Królestwem Węgierskim a Imperium Osmańskim. Turcy walczyli przeciwko Królestwu Węgier, co sprawiło, że Wołoszczyzna stała się polem bitwy między Turkami i Węgrami. Władcy Wołoszczyzny byli wybierani przez rumuńskich arystokratów, zwanych bojarami. Władca często pochodził z domu szlacheckiego, czasem był nieślubnym księciem urodzonym poza małżeństwem. Władcy kraju walczyli ze sobą, co prowadziło do niestabilności, sporów rodzinnych i morderstw.

Pochodzenie rodziny

Wład Palownik urodził się w 1431 roku. Jego ojcem był Vlad II Dracul. Jego matka nie jest znana. Wład II był żonaty z księżniczką mołdawską Cneajną. Miał kilka kochanek. Wład III był wychowywany przez Cneajnę z pomocą jej domowników. Miał dwóch braci, Mirceę urodzonego ok. 1430 r. i Radu urodzonego w 1435 r. Miał także przyrodniego brata, Włada Mnicha urodzonego około 1425-1430 r.

Jako młody człowiek Vlad II udał się na dwór cesarza Świętego Cesarstwa Rzymskiego Zygmunta Luksemburskiego. Zygmunt popierał Włada II w walce o tron Wołoszczyzny i w 1431 r. uczynił go rycerzem Orderu Smoka (łac. Societas Draconis).

Najstarszy brat, prawdopodobnie o imieniu Mircea, został wysłany przez Włada II na wojnę z Turkami w 1444 roku. Wojna ta zwana bitwą pod Warną została przegrana. Mircea i jego ojciec zmarli w 1447 roku.

Przyrodni brat Vlada. Vlad Mnich czekał w Transylwanii na okazję, by rządzić Wołoszczyzną. Vlad Mnich był mnichem, dopóki nie został księciem Wołoszczyzny w 1482 roku.

Radu, znany jako Radu III Sprawiedliwy lub Radu Przystojny, najmłodszy brat, był również najważniejszym rywalem Włada, który nieustannie próbował zastąpić go na tronie.

Małżeństwo

Z pierwszego małżeństwa Wład Palownik (lub Wład III) miał syna, późniejszego księcia Wołoszczyzny, jako Mihnea Zły. Jego pierwsza żona, której imienia nie znamy, zmarła w czasie wojny 1462 roku. Wład III Palownik walczył z Turkami. Legenda mówi, że armia turecka otoczyła zamek Włada, zamek Poienari, dowodzony przez jego brata Radu Przystojnego. Żona Vlada rzuciła się z wieży do rzeki Argeş znajdującej się poniżej zamku. Według legendy powiedziała, że "wolałaby, aby jej ciało zostało zjedzone przez ryby w rzece Argeş, niż zostało schwytane przez Turków". Vlad miał jeszcze dwóch synów ze swoją drugą żoną Iloną Szilágyi, bratnią kuzynką króla Węgier Macieja Korwina. Niektórzy historycy mocno wierzą, że mogli mieć również córkę o imieniu Maria Zaleska (księżniczka Zaleska).

Wczesne lata

Vlad urodził się najprawdopodobniej zimą 1431 r. w mieście Sighişoara w Transylwanii, będącej wówczas częścią Królestwa Węgier. Sighişoara była w tym czasie twierdzą wojskową. Urodził się jako drugi syn swojego ojca Vlada Dracula. Miał starszego brata, Mirceę, i młodszego, Radu Przystojnego. Chociaż jego ojczyzną była Wołoszczyzna, rodzina żyła na wygnaniu w Transylwanii, ponieważ jego ojciec został przepędzony przez pro-osmańskich bojarów.

Zakładnik Imperium Osmańskiego

Ojciec Vlada był naciskany przez (tureckiego) sułtana osmańskiego. Złożył obietnicę, że będzie wasalem sułtana i oddał swoich dwóch młodszych synów jako zakładników, aby ten dotrzymał obietnicy.

Vlad wiele wycierpiał z rąk Osmanów i został zamknięty w podziemnym więzieniu, jednak jego młodszy brat, Radu, wpadł w oko synowi sułtana. Radu został uwolniony i nawrócony na islam, a on sam został wpuszczony na osmański dwór królewski.

Te lata miały wielki wpływ na Włada. Ukształtowały jego charakter. Był często bity i poniewierany przez Turków za upór i nieuprzejmość. Rozwinął dobrze znaną nienawiść do Radu i do Mehmeda, który później został sułtanem.

Krótkie panowanie i wygnanie

Ojciec i starszy brat Vlada, Mircea, już wtedy nie żyli. Turcy najechali Wołoszczyznę, a sułtan osadził Włada III na tronie jako marionetkowego władcę. Jego rządy w tym czasie były krótkie; Hunyadi najechali na Wołoszczyznę i przepędzili go jeszcze w tym samym roku. Wład uciekł do Mołdawii i został oddany pod opiekę swojego wuja, Bogdana II.

Wojna

Bogdan został zamordowany. Vlad zaryzykował i uciekł na Węgry. Hunyadi, będąc pod wrażeniem jego wiedzy o Imperium Osmańskim, ułaskawił go i przyjął jako doradcę. Później Hunyadi uczynił go kandydatem Królestwa Węgier do tronu Wołoszczyzny.

W 1456 r. Węgry najechały Serbię, aby przepędzić Turków, a w tym samym czasie Wład III najechał Wołoszczyznę. Obie inwazje zakończyły się sukcesem. Hunyadi zmarł nagle na dżumę. Vlad został księciem Wołoszczyzny.

Główne panowanie (1456-62)

Vlad spędzał większość czasu na dworze w mieście Târgovişte. Tworzył prawa, spotykał się z zagranicznymi ambasadorami, sądził w procesach sądowych. Wzmocnił kilka zamków i zapewne lubił polować z przyjaciółmi. Ciągły stan wojny od śmierci jego dziadka, Mircei Starszego, w 1418 r., doprowadził do wzrostu przestępczości i zmniejszenia produkcji rolnej. Handel na Wołoszczyźnie prawie zanikł.

Vlad próbował rozwiązać te problemy za pomocą surowych metod. Potrzebował stabilnego ekonomicznie kraju.

Vlad chciał wyeliminować wszelkie zagrożenia dla swojej władzy, głównie rywalizujące z nim grupy szlacheckie, takie jak bojarzy. Odbywało się to głównie poprzez ich zabijanie i zmniejszanie ich roli gospodarczej. Szlachta wołoska miała powiązania z kupcami saskimi. Sasi mieszkali w wolnych miastach Transylwanii, dzięki czemu handel kwitł. Vlad odciął ich miasta od przywilejów handlowych z Wołoszczyzną i rozpoczął przeciwko nim wojnę.

Vlad dawał kluczowe stanowiska w Radzie Książęcej ludziom niższej rangi, którzy byli wobec niego lojalni. Wład wolał rycerzy z wolnych chłopów. Wład III zawsze miał się na baczności przed klanem Dăneşti. Niektóre z jego ataków w Transylwanii mogły być próbą zabicia lub pojmania książąt Dăneşti. Kilku członków klanu Dăneşti zginęło z rąk Włada. Plotki głoszą, że tysiące obywateli wolnych miast, które dawały schronienie jego rywalom, zostało przebite przez Włada na pal. Jeden z pojmanych książąt Dăneşti został zmuszony do odczytania własnej mowy pogrzebowej, gdy klęczał przy otwartym grobie przed swoją egzekucją.

Osobista krucjata

Trwała wojna między Imperium Osmańskim a Królestwem Węgierskim. Zgodnie z tradycją rodzinną Wład zdecydował się stanąć po stronie Węgrów. Do końca lat 50-tych XIV w. znów mówiło się o wojnie z Turkami, w której główną rolę miał odegrać król Węgier Maciej Korwin. Wiedząc o tym, Vlad przestał płacić Osmanom w 1459 r., a około 1460 r. zawarł nowy sojusz z Korwinem. Nie spodobało się to Turkom i próbowali odsunąć go od władzy, ale im się to nie udało. Zimą 1461 r. Vlad zaatakował i spustoszył tereny między Serbią a Morzem Czarnym, pozostawiając po sobie ponad 20 000 zabitych.

W odpowiedzi na to sułtan Mehmed II wiosną 1462 r. wyruszył na Wołoszczyznę z armią liczącą 60 000 ludzi. Vlad ze swoją armią liczącą 20.000-30.000 ludzi nie był w stanie powstrzymać Turków przed wkroczeniem na Wołoszczyznę. Turcy zajęli stolicę Târgovişte (4 czerwca 1462) i przepędzili Włada. Vlad ukrywał się i dokonywał małych ataków na Turków. W nocy 16 czerwca Vlad i kilku jego ludzi weszło do głównego obozu tureckiego, ubrani w tureckie ubrania, i próbowali zabić Mehmeda. Później armia turecka wycofała się i pozostawiła brata Vlada, Radu Przystojnego, jako nowego władcę książęcego. Radu Przystojny zebrał wsparcie od szlachty, a Vlad uciekł na Węgry. W sierpniu 1462 r. Radu zawarł układ z Koroną Węgierską.

W niewoli

Wład żył na wygnaniu, ponieważ bał się bojarów wołoskich. Wład uciekł na Węgry, ale tam został osadzony w więzieniu. Nie wiadomo dokładnie, kiedy Vlad był w niewoli. Najwyraźniej jego uwięzienie nie było zbyt niebezpieczne. Udało mu się stopniowo wrócić do łask króla Macieja. Udało mu się spotkać i poślubić członkinię rodziny królewskiej (kuzynkę króla Macieja). Niektórzy uważają jednak, że nie było to prawdopodobne, aby więzień mógł wejść w związek małżeński z rodziną królewską.

Z nową żoną miał dwóch synów. Vlad stał się również członkiem kościoła rzymskokatolickiego. Listy dyplomatyczne i pisma z Budy w tym czasie pokazują, że rzeczywisty okres uwięzienia Vlada był krótki.

Otwarcie pro-turecka polityka brata Vlada, Radu, była prawdopodobnie przyczyną dobrego traktowania Vlada podczas pobytu w więzieniu. Interesujące jest to, że teksty ruskie, zwykle bardzo przychylne Vladowi Ţepeşowi, mówią, że nawet w niewoli nie mógł on zrezygnować ze swoich ulubionych zabaw; często chwytał ptaki i myszy, które torturował i okaleczał, a niektóre nabijał na małe włócznie.

W latach poprzedzających jego ostateczne uwolnienie w 1474 r. (kiedy zaczął snuć plany ponownego podboju Wołoszczyzny), Vlad mieszkał z nową żoną w domu w stolicy Węgier. Jego synowie mieli około dziesięciu lat, gdy w 1476 r. podbił Wołoszczyznę.

Powrót na Wołoszczyznę i śmierć

Około 1475 r. Vlad i Stefan Báthory z Transylwanii najechali Wołoszczyznę mieszanymi siłami Siedmiogrodzian, kilku niezadowolonych bojarów wołoskich i Mołdawian wysłanych przez księcia Stefana III Mołdawskiego, kuzyna Vlada. Brat Włada, Radu Przystojny, zmarł kilka lat wcześniej i został zastąpiony na wołoskim tronie przez innego tureckiego kandydata, księcia Basaraba Starszego, członka rodu Dăneşti. Kiedy przybyła armia Vlada, armia księcia Basaraba uciekła, część do Turków, część w góry. Po osadzeniu Vlada Ţepeşa na tronie, Stephen Báthory i jego wojska powróciły do Transylwanii, pozostawiając Vlada w bardzo słabej pozycji. Vlad miał niewiele czasu na uzyskanie wsparcia, zanim duża armia turecka wkroczyła na Wołoszczyznę, aby ponownie osadzić na tronie księcia Basaraba. Okrucieństwa Vlada przez lata sprawiły, że bojarzy uwierzyli, że mają większe szanse na przetrwanie pod rządami księcia Basaraba. Nawet chłopi, zmęczeni okrucieństwem Włada, opuścili go. Vlad musiał stawić czoła Turkom z niewielkimi siłami, którymi dysponował, a które liczyły mniej niż cztery tysiące ludzi.

Istnieje kilka wariantów śmierci Włada III Palownika. Niektóre źródła podają, że zginął on w bitwie z Turkami pod Bukaresztem w grudniu 1476 roku. Inne mówią, że został zabity przez nielojalnych bojarów wołoskich w czasie wojny z Turkami lub podczas polowania. Jeszcze inni uważają, że Vlad zginął na wojnie, otoczony ciałami swoich lojalnych mołdawskich ochroniarzy. Jeszcze inne doniesienia mówią, że Vlad został przypadkowo zabity przez jednego z własnych ludzi. Ciało Włada zostało ścięte przez Turków, a jego głowa została wysłana do Stambułu zakonserwowana w miodzie. Sułtan kazał umieścić ją na stosie jako dowód, że Kazıklı Bey nie żyje. Dokładne miejsce jego grobu nie jest znane.

Opowieści i legendy o Władku pozostały częścią folkloru wśród rumuńskich chłopów. Przez ciągłe powtarzanie stały się one zagmatwane i stworzyły idealny obraz wielkiego bohatera narodowego. Wśród rumuńskich chłopów Vlad Ţepeş był czasami pamiętany jako książę, który bronił swojego kraju.

Czasem jednak zapamiętuje się go jako władcę bardzo okrutnego i często kapryśnego. Jest kilka wydarzeń, które są wspólne dla wszystkich opowieści. Jedna z nich opowiada o zagranicznych ambasadorach, z którymi Vlad Ţepeş spotkał się w Târgovişte. Wszystkie wersje zgadzają się, że Vlad, w odpowiedzi na jakąś prawdziwą lub wyimaginowaną zniewagę (być może dlatego, że odmówili zdjęcia kapeluszy w obecności Vlada), kazał przybić im kapelusze do głów.

Zachował się dobry opis Vlada Drakuli, dzięki uprzejmości Mikołaja z Modrusy, który napisał:

Był niezbyt wysoki, ale bardzo krępy i silny, o okrutnym i strasznym wyglądzie, długim prostym nosie, rozszerzonych nozdrzach, chudej i czerwonawej twarzy, w której duże szeroko otwarte zielone oczy obramowane były krzaczastymi czarnymi brwiami, co sprawiało, że wydawały się groźne. Twarz i broda były ogolone, z wyjątkiem wąsów. Obrzmiałe skronie zwiększały masę jego głowy. Głowę podtrzymywał byczy kark, z którego czarne, kręcone pukle opadały na jego szeroką osobę.

Jego słynny portret został ponownie odkryty pod koniec XIX wieku, w galerii horrorów w zamku Ambras w Innsbrucku.

Vlad III Ţepeş był opisywany jako bardzo okrutny. Staro rumuńskie słowo oznaczające smoka to Dracul, które we współczesnym języku rumuńskim oznacza "diabła". Wołosi nadali Władowi III Palownik ten przydomek Dracul, z powodu jego okrucieństwa. Ulubioną metodą tortur i egzekucji Ţepeşa było wbijanie na pal. Jego metoda tortur polegała na tym, że do każdej z nóg ofiary przywiązywano konia, a w ciało wbijano zaostrzony pal. Vlad często kazał układać kołki we wzory. Najczęstszym wzorem był pierścień na zewnątrz miasta, które było jego celem. Wysokość włóczni wskazywała na rangę ofiary. Zwłoki często były tam pozostawiane na wiele miesięcy.

Jedna z opowieści mówi, że w 1460 r. w transylwańskim mieście Sibiu (gdzie kiedyś mieszkał Wład Palownik) wbito 10 000 osób. Inna opowieść mówi, że w dniu świętego Bartłomieja (w sierpniu) Wład Palownik kazał wbić na pal 30 000 mieszkańców wolnego siedmiogrodzkiego miasta Braszów. Jeden z najbardziej znanych drzeworytów z tego okresu przedstawia Włada Palownika ucztującego wśród lasu pali pod Braszowem, podczas gdy kat w pobliżu rozcina inne ofiary. Wbijanie na pal nie było jego jedyną metodą tortur. Inne metody to wbijanie gwoździ w głowy, odcinanie kończyn, duszenie, palenie, obcinanie nosów i uszu, okaleczanie narządów płciowych (zwłaszcza w przypadku kobiet), skalpowanie, obdzieranie ze skóry, wystawianie na działanie żywiołów lub zwierząt oraz gotowanie żywcem.

Jego ofiarami padały kobiety, dzieci, chłopi, wielcy panowie, ambasadorowie obcych mocarstw i kupcy. Jednak zdecydowana większość jego europejskich ofiar pochodziła od kupców i bojarów z Siedmiogrodu i Wołoszczyzny. Większość tamtejszych kupców stanowili niemieckojęzyczni Sasi, którzy byli postrzegani jako źli ludzie, ponieważ nie byli Rumunami. Bojarów postrzegał jako ludzi, którzy nie byli lojalni (własny ojciec i starszy brat Vlada zostali zamordowani przez bojarów).

Niemal natychmiast po objęciu władzy wydał przyjęcie z okazji Wielkanocy dla swoich bojarów i ich rodzin. Szlachta ta była częścią spisku wokół śmierci jego ojca. Vlad, aby pomścić śmierć ojca, kazał aresztować wszystkich zgromadzonych szlachciców. Starsi bojarzy zostali na miejscu przebici na pal. Młodsi szlachcice i ich rodziny zostali wysłani z Târgovişte na północ, do ruin zamku Poienari w górach nad rzeką Argeş. Bojarzy i ich rodziny zostali zmuszeni do wielomiesięcznej pracy przy odbudowie starego zamku. Według relacji, pracowali tak długo, aż ubrania spadały z ich ciał, a potem byli zmuszeni do dalszej pracy nago. Tylko nieliczni przeżyli budowę zamku Vlada.

Uważa się również, że Vlad Ţepeş torturował i wbijał na pal niektórych żołnierzy tureckich. Podobno armia osmańska zawróciła, gdy zobaczyła tysiące gnijących trupów wbitych na brzegach Dunaju. W 1462 r. Mehmed II powrócił do Konstantynopola po tym, jak poczuł się dotknięty widokiem 20 000 wbitych na pal ciał na obrzeżach stolicy Włady - Târgovişte. Wiele z tych ofiar to tureccy jeńcy wojenni.

Wiele informacji, które posiadamy na temat Vlada III Ţepeşa, pochodzi z tekstów opublikowanych w Świętym Cesarstwie Rzymskim w niemieckich tekstach z 1488 roku oraz książek napisanych w języku rosyjskim. Była to rozrywka w społeczeństwie, w którym prasa drukarska była nowością. Teksty te były przedrukowywane przez trzydzieści lat po śmierci Vlada. Teksty niemieckie mówiły, że Vlad Ţepeş był osobą, która terroryzowała kraj i zabijała niewinnych. Teksty rosyjskie mówiły, że jego działania były usprawiedliwione, ponieważ Vlad im pomagał. Teksty zgadzają się co do niektórych szczegółów.

Jak wynika z tekstów, był on szczególnie okrutny wobec kobiet i chciał, aby jego ludzie ciężko pracowali. Kupcy, którzy oszukiwali swoich klientów, mogli zostać z tego powodu zabici.

Fikcyjny wampir w powieści Drakula Brama Stokera został zainspirowany legendami o tym wołoskim księciu. Okrutna osoba Włada Palownika była odpowiednią postacią dla celów Stokera, być może w połączeniu z Oscarem Wilde'em, poetą, który umawiał się z żoną Stokera i został zdemaskowany jako homoseksualista w czasie powstawania słynnej powieści Stokera. Wydarzenia z życia Vlada miały miejsce w regionie świata, który w czasach Stokera był jeszcze średniowieczny.

Chociaż istniały opowieści o wampirach pochodzące z innych miejsc, wampir, tak jak stał się znany w Europie, w dużej mierze wywodzi się z folkloru południowosłowiańskiego i greckiego. Opowieść o wampirze jest praktycznie nieobecna w kulturze rumuńskiej. Wampiryzm stał się częścią kultury popularnej w Europie począwszy od końca XVII wieku. Filozofowie na Zachodzie zaczęli badać to zjawisko. To właśnie w tym okresie Dom Augustine Calmet napisał słynny tekst o wampiryzmie na Węgrzech. Również w tym okresie pisarze i dramaturdzy po raz pierwszy zaczęli zgłębiać legendę o wampirach. Powieść Stokera była dziełem z długiej serii utworów, które zostały zainspirowane doniesieniami z Bałkanów.