Alfred Lothar Wegener (1 listopada 1880 – 13 listopada 1930) był niemieckim naukowcem i meteorologiem. Najbardziej znany jest ze swojej teorii dryfu kontynentów, którą po raz pierwszy zaprezentował w 1912 roku. Według tej koncepcji kontynenty poruszają się powoli względem siebie po powierzchni Ziemi, co tłumaczy podobieństwa geologiczne i paleontologiczne oddalonych dziś lądu. Wegener przedstawiał również propozycje przyczyn tego ruchu, które w jego czasach spotykały się ze sceptycyzmem — brakowało wówczas przekonujących dowodów na mechanizm napędzający przemieszczanie mas kontynentalnych. Jego pomysły zaczęto szerzej akceptować dopiero w latach 50. i 60., po odkryciach związanych z rozchodzeniem się dna morskiego i paleomagnetyzmem.

Życie i kariera

Wegener urodził się w Berlinie. W 1904 r. uzyskał tytuł doktora z astronomii na Uniwersytecie Berlińskim. Choć z wykształcenia astronom, swoją karierę naukową związał głównie z meteorologią i geofizyką. W 1914 r., jako oficer rezerwy armii niemieckiej, został powołany do służby i walczył w czasie I wojny światowej. Został ciężko ranny w Belgii i po rekonwalescencji skierowany do wojskowej służby meteorologicznej, gdzie wykorzystywał swoje umiejętności badawcze. Po wojnie kontynuował prace naukowe, publikował i organizował badania meteorologiczne oraz geologiczne.

Teoria dryfu kontynentów — założenia i dowody

Wegener sformułował hipotezę, że dawniej istniał jeden wielki superkontynent (nazwany później Pangeą), który stopniowo rozpadł się i jego fragmenty przemieszczają się do współczesnych pozycji. W swojej popularnej pracy z 1915 roku, Die Entstehung der Kontinente und Ozeane (Pochodzenie kontynentów i oceanów), zebrał różnorodne argumenty na rzecz tej tezy. Do najważniejszych dowodów, które wskazywał, należały:

  • zgodność kształtów wybrzeży kontynentów (np. widoczne dopasowanie wybrzeży Afryki i Ameryki Południowej),
  • rozmieszczenie podobnych skamieniałości i formacji geologicznych na odległych dziś lądach (np. skamieniałości roślin i zwierząt występujące zarówno w Ameryce Południowej, jak i w Afryce),
  • dane paleoklimatyczne — ślady dawnych zlodowaceń i minerałów wskazujące na inne warunki klimatyczne w przeszłości, które najlepiej wyjaśnia położenie dawnych kontynentów w innych szerokościach geograficznych.

Wegener proponował też mechanizmy powodujące ruch kontynentów — sugerował m.in. wpływ sił odśrodkowych wynikających z obrotu Ziemi oraz pływów grawitacyjnych — ale większość współczesnych fizyków i geologów uznała je za zbyt słabe, by wywołać przemieszczanie się tak dużych mas skalnych. Krytykowano również jego wyobrażenie o kontynentach „przecinających” grubsze warstwy skorupy oceanicznej.

Badania polarne i śmierć

Wegener uczestniczył w badaniach polarnych i prowadził pomiary meteorologiczne na Grenlandii — jego zainteresowanie klimatem i lodowcami wiązało się bezpośrednio z prowadzonymi tam pracami terenowymi. Podczas jednej z ekspedycji polarnej, w listopadzie 1930 roku, Wegener zmarł w terenie; jego ciało odnaleziono dopiero później i zostało pochowane na Grenlandii. Śmierć w trakcie wyprawy podkreśliła, jak trudne i niebezpieczne były wówczas badania polarne.

Znaczenie i dziedzictwo

Choć za życia Wegenera jego pomysły nie zdobyły powszechnego uznania, dziś jest uważany za pioniera idei, które doprowadziły do sformułowania współczesnej teorii tektoniki płyt. Odkrycia z połowy XX wieku — przede wszystkim badania dna oceanicznego, mechanizm rozchodzenia się grzbietów śródoceanicznych oraz wyniki badań paleomagnetycznych — dostarczyły brakujących mechanizmów (ruch mas materii w płaszczu Ziemi i rozchodzenie się dna morskiego), które wyjaśniły, jak i dlaczego kontynenty się przemieszczają. Dziś Alfred Wegener jest pamiętany jako odważny badacz i autor przełomowej hipotezy, która zmieniła sposób myślenia o historii geologicznej Ziemi.