Lata 1890–1899 — wydarzenia, narodziny sławnych postaci i zgony

Przegląd lat 1890–1899: kluczowe wydarzenia, narodziny i zgony sławnych postaci oraz ich wpływ na historię — ciekawie, zwięźle i z datami.

Wydarzenia (1890–1899)

W latach 1890–1899 świat przeżywał intensywny okres zmian: rozwój przemysłu, postępy naukowe, nasilenie imperializmu i wzrost ruchów społecznych. Poniżej wybrane, najważniejsze wydarzenia z tej dekady.

• 1890
  • Przyjęcie Sherman Antitrust Act w USA (2 lipca) — ustawy wymierzonej przeciwko monopoliom i praktykom ograniczającym konkurencję.
  • Masakra w Wounded Knee (29 grudnia) — brutalne stłumienie rdzennych Amerykanów Lakota w Południowej Dakocie.
• 1892
  • Otwarcie Ellis Island w Nowym Jorku jako głównego punktu przyjmowania imigrantów do USA (1 stycznia).
• 1893
  • W Ameryce Północnej nastąpił krach gospodarczy (Panic of 1893), który zapoczątkował długotrwałą recesję.
  • Nowa Zelandia jako pierwsze samorządowe państwo przyznała kobietom prawo głosu (1893).
• 1894–1898
  • Afera Dreyfusa we Francji: początek procesu (1894) i rozwój skandalu prowadzący do publicznej debaty nad błędami wymiaru sprawiedliwości; w 1898 r. Emile Zola opublikował słynne J’accuse…!.
• 1895
  • Wynalezienie promieni X przez Wilhelma Röntgena (ostateczne ogłoszenie odkrycia w 1895) — przełom w diagnostyce medycznej.
  • Pierwsze publiczne pokazy filmowe braci Lumière w Paryżu (28 grudnia 1895) — narodziny kinematografii jako formy masowej rozrywki.
• 1896
  • Pierwsze nowożytne Igrzyska Olimpijskie odbyły się w Atenach (kwiecień 1896), co zapoczątkowało współczesny ruch olimpijski.
• 1897
  • J. J. Thomson przeprowadził eksperymenty, które doprowadziły do odkrycia elektronów (1897) — kluczowy moment w rozwoju fizyki atomowej.
• 1898
  • Wojna hiszpańsko‑amerykańska (1898) — między innymi bitwa pod Manila Bay i utrata przez Hiszpanię kolonii, co wzmocniło pozycję USA jako mocarstwa kolonialnego.
  • Maria i Pierre Curie ogłosili odkrycie pierwiastków polonu i radu (1898), co zapoczątkowało nowy rozdział w badaniach nad promieniotwórczością.
• 1899
  • Rozpoczęcie II wojny burskiej (październik 1899) między Imperium Brytyjskim a republikami burskimi w południowej Afryce.

Narodziny

W tej dekadzie urodziło się wielu ludzi, którzy odegrali ważne role w polityce, kulturze i nauce XX wieku.

2.1 Światowi liderzy

• Ho Chi Minh (ur. 19 maja 1890) — przywódca ruchu niepodległościowego w Wietnamie, późniejszy przewodniczący Demokratycznej Republiki Wietnamu.
• Charles de Gaulle (ur. 22 listopada 1890) — francuski generał, lider Ruchu Wolnej Francji w czasie II wojny światowej, późniejszy prezydent V Republiki Francuskiej.
• Agatha Christie (ur. 15 września 1890) — chociaż nie była przywódcą politycznym, stała się jedną z najważniejszych postaci kultury XX wieku jako autorka powieści kryminalnych.
• Francisco Franco (ur. 4 grudnia 1892) — hiszpański wojskowy i polityk, w późniejszych latach dyktator Hiszpanii.
• Mao Zedong (ur. 26 grudnia 1893) — przywódca Chińskiej Partii Komunistycznej, kluczowa postać w historii Chin XX wieku.
• Nikita Chruszczow (ur. 15 kwietnia 1894) — radziecki polityk, pierwszy sekretarz KPZR w latach 1953–1964, znaczący w okresie zimnej wojny.

Wybrane narodziny postaci kultury i nauki

• Mary Pickford (ur. 8 kwietnia 1892) — pionierka kina i gwiazda filmów niemych.
• F. Scott Fitzgerald (ur. 24 września 1896) — amerykański pisarz, autor m.in. "Wielkiego Gatsby'ego".
• Ernest Hemingway (ur. 21 lipca 1899) — laureat Nagrody Nobla w dziedzinie literatury, jeden z najważniejszych pisarzy XX wieku.
• Duke Ellington (ur. 29 kwietnia 1899) — wpływowy amerykański kompozytor i dyrygent jazzowy.

Zgony

W latach 1890–1899 zmarły osoby, których życie i twórczość miały duży wpływ na kulturę i politykę.

• Vincent van Gogh (zm. 29 lipca 1890) — holenderski malarz postimpresjonistyczny, którego prace stały się ikoną sztuki nowoczesnej.
• Sitting Bull (zm. 15 grudnia 1890) — przywódca Lakotów, symbol oporu rdzennych Amerykanów wobec ekspansji osadników.
• Piotr Czajkowski (Pyotr Ilyich Tchaikovsky) (zm. 6 listopada 1893) — rosyjski kompozytor, autor baletów i muzyki orkiestrowej cenionej na całym świecie.
• Friedrich Engels (zm. 5 sierpnia 1895) — filozof i współpracownik Karola Marksa, współautor podstaw marksizmu.
• Aleksander III (zm. 1 listopada 1894) — cesarz Rosji, którego śmierć zapoczątkowała zmiany w polityce carskiej przed I wojną światową.
• Johannes Brahms (zm. 3 kwietnia 1897) — wybitny niemiecki kompozytor okresu romantyzmu.

Dekada 1890–1899 była okresem przejściowym między XIX a XX wiekiem: z jednej strony umacniały się wielkie potęgi imperialne i przemysłowe, z drugiej — nauka i kultura przyspieszały tempo zmian, które wkrótce miały doprowadzić do głębokich przemian politycznych i społecznych w XX wieku.

Szukaj według litery