Tryton, lub Neptun I, jest największym księżycem planety Neptun. Jest siódmym co do wielkości księżycem w Układzie Słonecznym i nieco mniejszy od ziemskiego Księżyca (średni promień ~1 353 km, masa ≈ 2,14×10^22 kg). Tryton ma skomplikowaną historię geologiczną i uważa się, że jego powierzchnia jest stosunkowo młoda w porównaniu z wiekiem samego Układu Słonecznego — świadczą o tym rozległe, gładkie obszary i cechy wskazujące na aktywność lodową.
Odkrycie
Został odkryty przez brytyjskiego astronoma Williama Lassella 10 października 1846 roku, zaledwie 17 dni po odkryciu Neptuna przez niemieckiego astronoma Johanna Gottfrieda Galle i Heinricha Louisa d'Arresta. Odkrycie Trytona potwierdziło szybkość postępu obserwacyjnego w XIX wieku i dostarczyło pierwszych informacji o układzie neptunowym.
Pochodzenie i orbita
Orbita Trytona jest niezwykła: jest ona retrogradalna (orbita przebiega w przeciwnym kierunku do ruchu Neptuna wokół własnej osi) i ma stosunkowo duże nachylenie. Taki układ sugeruje, że Tryton nie powstał razem z Neptunem, lecz został przechwycony, prawdopodobnie z Pasa Kuipera. Przechwycenie prawdopodobnie wywołało silne oddziaływania pływowe, które uformowały obecną, niemal kołową orbitę i ogrzały wnętrze księżyca.
- Promień orbitalny: około 354 800 km od Neptuna
- Okres orbitalny: ≈ 5,877 dni ziemskich (Tryton jest zablokowany tidally i obraca się synchronicznie)
- Orbita retrogradalna: wskazuje na przechwycenie z zewnętrznego Układu Słonecznego
Budowa i skład
Tryton ma gęstość około 2,06 g/cm3, co sugeruje mieszaninę skał i lodów (lodu wodnego, lodów związków lotnych takich jak zamarznięty azot i metan). Powierzchnia zawiera rozległe pokrywy azotu i metanu w stanie stałym oraz obszary z lodem wodnym.
Powierzchnia i geologia
Obrazy przesłane przez sondę Voyager 2 w 1989 roku ujawniły bogatą i zróżnicowaną morfologię: równiny z małą liczbą kraterów (co świadczy o młodym wieku), rozległe szczeliny, owalne zagłębienia zwane cantaloupe terrain, a także struktury sugerujące krio-wulkanizm. Na Trytonie zaobserwowano także gejzery wyrzucające pióropusze gazu i pyłu na wysokość kilku kilometrów — zjawiska te wskazują na aktywność powierzchniową napędzaną lokalnym ogrzewaniem i sublimacją zamarzniętych substancji.
Atmosfera i temperatura
Tryton posiada cienką atmosferę, głównie złożoną z azotu z domieszką metanu i tlenku węgla. Warstwa gazowa jest bardzo rozrzedzona — ciśnienie przy powierzchni wynosi rząd kilkunastu mikrobarów (≈ 14 µbar, czyli ~1,4 Pa), ale wystarcza do tworzenia mgieł i warstwowej struktury atmosferycznej. Voyager 2 zarejestrował temperaturę powierzchni jako około -235 °C (-391 °F), co czyni Trytona jednym z najzimniejszych znanych obiektów w Układzie Słonecznym.
Magnetyzm i wnętrze
Dotychczas nie stwierdzono istnienia własnego, stałego pola magnetycznego Trytona. Jest natomiast silnie podatny na oddziaływania z polem magnetycznym Neptuna. Dane geologiczne i termiczne sugerują możliwość istnienia oceanu podpowierzchniowego z ciekłej wody lub roztworu solnego, utrzymywanego dzięki ciepłu pochodzącemu z pływów i z rozpadu promieniotwórczego w skałach — jednak dowody są pośrednie i wymagają potwierdzenia.
Przyszłość i eksploracja
Z uwagi na retrogradalną orbitę Tryton stopniowo traci energię orbitalną i z czasem będzie się zbliżał do Neptuna — modele wskazują, że w odległej przyszłości (kilka miliardów lat) może zostać rozerwany przez siły pływowe i utworzyć pierścień lub spaść na planetę. Do tej pory jedyną sondą, która minęła Trytona, był Voyager 2 w 1989 roku; brak jest szczegółowych badań z orbity księżyca. Dlatego Tryton pozostaje atrakcyjnym celem przyszłych misji — ze względu na unikalną geologię, aktywność kriogeniczną i potencjalny ocean podpowierzchniowy, które mają znaczenie dla badań o możliwościach istnienia warunków sprzyjających chemii przedbiologicznej.
Podsumowanie: Tryton to największy i jeden z najciekawszych księżyców Neptuna: przechwycony obiekt z Pasa Kuipera o zimnej, złożonej powierzchni, cienkiej atmosferze, przejawach kriowulkanizmu i bogatej historii dynamiki orbitalnej — obiekt dobrze poznany dzięki przelotowi Voyagera 2, lecz wymagający dalszych badań.
