Thylacine (tygrys tasmański) — wymarły torbacz: opis, występowanie, historia

Thylacine (tygrys tasmański) — wymarły torbacz: opis, historia i występowanie. Poznaj losy ostatniego osobnika, skamieniałości i malowidła dokumentujące dawny zasięg gatunku.

Thylacine był mięsożernym (głównie jedzącym mięso) zwierzęciem z rodziny marsupialowatych. Thylacine był również znany jako tygrys tasmański, wilk tasmański i hiena tasmańska. Ostatni znany Thylacine zmarł w zoo w Hobart 7 września 1936 roku. Niegdyś żyły one w całej Australii i Nowej Gwinei. W północnej części Australii Zachodniej i na Terytorium Północnym znajdują się malowidła tych zwierząt. W Riversleigh w północnym Queensland naukowcy odkryli skamieniałe kości thylacinów, które mają co najmniej 30 milionów lat.

Opis i morfologia

Thylacine (naukowo Thylacinus cynocephalus) miał sylwetkę przypominającą psa lub wilka, co jest przykładem zbieżności ewolucyjnej między torbaczami a ssakami łożyskowymi. Charakteryzował się smukłym ciałem, długim, sztywnym ogonem i krótką, dużą głową. Futro było krótkie, w odcieniach od żółtawobrązowego do ciemnobrązowego, z wyraźnymi ciemnymi paskami przebiegającymi poprzecznie po tylnej części grzbietu i ogonie, stąd nazwa „tygrys tasmański”.

Przeciętne wymiary dorosłego thylacine to: długość tułowia z głową około 100–130 cm, długość ogona do około 50 cm, wysokość w kłębie ~60 cm. Masa ciała wahała się zazwyczaj między 15 a 30 kg, w zależności od płci i dostępności pożywienia. Cechą charakterystyczną był także silny, lecz stosunkowo cienki pysk oraz możliwość szerokiego rozwarcia szczęk.

Występowanie i siedlisko

Historycznie thylacine występował na większości obszaru Australii, Nowej Gwinei oraz – jako ostatni azyl – na Tasmanii. Na kontynencie australijskim populacje wyginęły przed przybyciem Europejczyków lub wkrótce po introdukcji dingoz (które mogły konkurować z thylacinem), natomiast na Tasmanii przetrwały do XX wieku. Preferował różnorodne siedliska: lasy, zarośla, tereny skaliste oraz otwarte przestrzenie, gdzie mógł polować na swoje ofiary.

Zachowanie i dieta

Thylacine był głównie zwierzęciem nocno‑zmierzchowym i prowadził samotniczy tryb życia. Był drapieżnikiem polującym na małe i średnie kręgowce: torbacze (np. wallaby), ptaki, gryzonie oraz padlinę. Stosował prawdopodobnie metody zasadzki i powolnego podkradania się, a nie pościgu w stadzie — w przeciwieństwie do niektórych psowatych.

Rozmnażanie

Jako torbacz, thylacine miał torbę (pouch), w której samica wychowywała młode. Młode po urodzeniu były bardzo małe i rozwijały się dalej w torbie, przyczepione do sutków. Liczba narodzin i dokładne dane dotyczące płodności są słabo udokumentowane, ale obserwacje i porównania z innymi torbaczami sugerują mioty kilku młodych (zwykle 2–4).

Przyczyny wyginięcia

Wygaśnięcie thylacine to wynik kilku nakładających się czynników:

• Polowania i prowizoryczne programy nagród (bounty) — w XIX i na początku XX wieku kolonialne władze i rolnicy obwiniali thylacina o zabijanie owiec i oferowali nagrody za jego zabicie. Taki pośpiech w eksterminacji znacznie zmniejszył populację.
• Utrata siedlisk na skutek wypasu, wypalania i zmian w użytkowaniu ziemi.
• Konkurencja i drapieżnictwo — zwłaszcza wpływ introdukowanych gatunków (np. psy), chorób i zmian w łańcuchu pokarmowym.
• Niska liczebność populacji i związane z tym ryzyko genetyczne — małe populacje są podatne na dryf genetyczny, choroby i przypadkowe zdarzenia.

Choć ostatni udokumentowany osobnik zmarł 7 września 1936 roku w Hobart, debata i kontrowersje wokół dokładnych przyczyn oraz daty wyginięcia trwają nadal w literaturze popularnej i naukowej.

Odkrycia paleontologiczne i ewolucja

Skamieniałości z miejsc takich jak Riversleigh pokazują, że grupa thylacinów istniała przez miliony lat. Thylacinus jest przykładem linii ewolucyjnej torbaczy, która niezależnie rozwinęła morfologię podobną do psowatych — zjawisko to nazywa się zbieżnością ewolucyjną. Znaleziska sprzed dziesiątek milionów lat dokumentują bogatą historię tej grupy w faunie australijskiej.

Reliktowe obserwacje i poszukiwania

Po oficjalnym uznaniu wyginięcia pojawiały się i nadal pojawiają liczne, niepotwierdzone obserwacje thylacinów — zarówno na Tasmanii, jak i na kontynencie. Organizowane były ekspedycje badawcze, instalowano kamery pułapki i prowadzono wywiady z świadkami, lecz do dziś nie przedstawiono niepodważalnych dowodów na przetrwanie gatunku (np. współczesnych fotografii czy materiału genetycznego potwierdzającego żywy okaz).

Znaczenie kulturowe i naukowe

Thylacine stał się symbolem konsekwencji ludzkich działań wobec przyrody — jego historia jest wykorzystywana w edukacji o ochronie gatunków i zarządzaniu środowiskiem. Wiele muzeów i instytucji zachowuje szczątki, zdjęcia i nagrania (m.in. film z zamkniętego w zoo osobnika) jako materialne świadectwo istnienia tego torbacza. Dyskusje o możliwości przywrócenia thylacina w ramach projektów de‑extinction są przedmiotem badań etycznych i technicznych, lecz pozostają w sferze teoretycznej.

Podsumowanie: Thylacine był unikalnym przedstawicielem torbaczy, którego wyginięcie przypomina o kruchości populacji dzikich zwierząt wobec presji człowieka. Skamieniałości z Riversleigh i rysunki aborygeńskie świadczą o jego długiej obecności w regionie, natomiast historia ostatnich stuleci — o konflikcie między rolnictwem a dziką fauną.

Wyginięcie thylacina

Thylaciny były powszechne w całej Australii. Skamieniałe szczątki znaleziono w Queensland, malowidła w Zachodniej Australii, a zmumifikowane ciało znaleziono w jaskini na Równinie Nullabor w Południowej Australii. Ciało datowano na 4,650 lat. Thylacine zaczął znikać z australijskiego lądu około 5 000 lat temu. Jest to mniej więcej ten sam czas, co pojawienie się w Australii dingo. Z powodu podniesienia się poziomu morza 10 000 lat temu, Tasmania została oddzielona od kontynentu australijskiego Cieśniną Bassa, której dingo nigdy nie przekroczył. Do czasu przybycia Europejczyków do Australii w 1788 roku, Thylacine żył tylko na Tasmanii.

Żeglarze na statku Abla Tasmana w listopadzie 1642 roku zgłosili, że widzieli ślady stóp "tygrysa". Francuski odkrywca, Antoine Bruni d'Entrecasteaux, znalazł kość szczękową tygrysa w 1792 roku. 13 maja 1792 r. dokonał pierwszej potwierdzonej obserwacji, którą opisał jako wielkość dużego psa, pokrytego czarną smugą. W 1805 roku gubernator porucznik Paterson wysłał do Sydney opis thylacine. Stwierdził, że zwierzę to było rzadkie i niespotykane.

Polowano na Thylaciny, ponieważ farmerzy mówili, że zabijają owce. Rząd Tasmanii dawał farmerom pieniądze za każdego zabitego przez nich thylacina. Ostatniego zastrzelonego tylakina zastrzelił farmer Wilfred Batty 13 maja 1930 roku w Mawbanna na Tasmanii. Rząd wprowadził przepisy mające na celu ich ochronę na kilka miesięcy przed śmiercią ostatniego z nich. Obecnie są one wymarłe, co oznacza, że nigdzie na świecie nie ma już żywych thylacinów.

Thyalcine w zoo w Hobart, 1933

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Thylacine?

P: Kiedy zginął ostatni znany Thylacine?

P: Gdzie kiedyś żyły tylakiny?

P: Gdzie można znaleźć malowidła przedstawiające tylakiny?

P: Co naukowcy odkryli w Riversleigh w północnym Queensland?

P: Jakim zwierzęciem jest Thylacine?

P: Jakie są inne nazwy Thylacine?

Szukaj według litery