Echidna, zwana też mrówkojadem kolczastym, to unikatowy monotrem, występujący w Australii i na Nowej Gwinei. Należy do rodziny Tachyglossidae i razem z dziobakiem jest jednym z nielicznych żyjących dziś ssaków składających jaja.
Wygląd i anatomia
Echidny mają charakterystyczny wygląd: ciało pokryte gęstą sierścią oraz twardymi, keratynowymi kolcami, które służą do obrony. Mają wydłużony, rurkowaty pysk i lepką, długą językiem, którym wyciągają i zbierają owady. Nie posiadają zębów — zdobycz są w stanie zmiażdżyć w gardzieli lub połknąć dzięki lepkiej ślinie. Ryjek jest bardzo czuły, wyposażony w receptory dotyku i chemoreceptory, co pomaga w wykrywaniu mrówek i termitów ukrytych w ziemi czy pod korą.
Zachowanie i dieta
Echidna żywi się głównie owadami, zwłaszcza mrówkami i termitami, ale może także zjadać larwy i inne drobne bezkręgowce. Za pomocą silnych pazurów rozrywa mrowiska i odkrywa gniazda, a następnie wyciąga zdobycz lepkim językiem. Potrafi szybko wykopać dołek lub schować się w norze — wtedy widoczne pozostają jedynie jej kolce, co skutecznie odstrasza drapieżniky.
Rozmnażanie i rozwój
Jako przedstawiciel monotremów, echidna rozmnaża się przez składanie jaj. Samica składa zazwyczaj jedno, miękkie jajo, które umieszcza w specjalnej torbie skórnej (płytkiej kieszeni) na brzuchu. Po około 10 dniach wykluwa się młode, zwane "puggle". Młody przez pewien czas pozostaje w torbie matki i odżywia się mlekiem, które wydzielane jest przez gruczoły mleczne — echidny nie mają sutków; mleko wydostaje się przez pory skóry i jest zlizane przez młode.
Siedlisko i rozmieszczenie
Najpospolitszym gatunkiem jest kłujący mrówkojad krótkopyski (Tachyglossus aculeatus), który występuje na większości obszarów Australii oraz w kilku regionach Nowej Gwinei. W Nowej Gwinei żyją też gatunki długopyskie z rodzaju Zaglossus, zamieszkujące głównie górskie lasy deszczowe. Echidny zasiedlają różne biotopy: lasy, zarośla, tereny skaliste, a także obszary otwarte — ważna jest dostępność schronień i źródeł pokarmu.
Fizjologia i adaptacje
Echidny mają niską jak na ssaki temperaturę ciała i potrafią wchodzić w stany obniżonej aktywności (torpor), co pomaga przetrwać okresy niedoboru pokarmu lub niskich temperatur. Silne kończyny i pazury przystosowane są do kopania, a kolce — do obrony przed atakami. Są też zwierzętami samotniczymi i prowadzą głównie nocny lub zmierzchowy tryb życia, choć aktywność zależy od warunków środowiskowych.
Gatunki i ochrona
W skład rodziny Tachyglossidae wchodzi kilka gatunków; najczęściej spotykany jest mrówkojad krótkopyski, natomiast długopyskie gatunki z rodzaju Zaglossus są rzadsze i w wielu miejscach zagrożone. Do głównych zagrożeń należą utrata siedlisk (wylesianie, zmiany użytkowania ziemi), drapieżniki introdukowane przez ludzi (np. psy i dziki), a także polowania i działalność człowieka. Status ochrony różni się w zależności od gatunku — część z nich figuruje na listach zagrożonych.
Znaczenie kulturowe i ciekawostki
Echidny mają miejsce w kulturze rdzennych mieszkańców Australii i Nowej Gwinei, pojawiają się w mitach i sztuce aborygeńskiej. Są też często obiektem badań naukowych ze względu na swoje unikatowe cechy, jak łączenie cech gadów (składanie jaj) i ssaków (produkowanie mleka).
Obserwacja i współistnienie: echidny są nieagresywne wobec ludzi; jeśli natkniesz się na jedną z nich, najlepiej zachować dystans i nie próbować jej dotykać ani zabierać z naturalnego środowiska. W wielu regionach działania na rzecz ochrony siedlisk oraz ograniczanie populacji zwierząt inwazyjnych pomagają w zachowaniu tych niezwykłych zwierząt dla przyszłych pokoleń.
