Piotruś Królik — historia, wydania i wpływ książki Beatrix Potter (1902)
Piotruś Królik — historia wydania 1902, sukces Beatrix Potter: wpływ kulturowy, adaptacje, tłumaczenia i fenomen sprzedaży (45 mln egz.), ikona literatury dziecięcej.
The Tale of Peter Rabbit (w Polsce często znana jako Opowieść o Piotrusiu Króliku) to krótka książka obrazkowa dla dzieci napisana i zilustrowana przez Beatrix Potter. Opowiada o przygodach nieposłusznego, rezolutnego, młodego Piotrusia Królika, który wchodzi do warzywnego ogrodu pana McGregora w poszukiwaniu jedzenia, jest goniony przez ogrodnika, ucieka i w końcu wraca do domu do swojej matki. Potter napisała tę historię dla pięcioletniego Noela Moore'a — syna Annie Moore, która w 1893 roku była guwernantką w domu Potters. Początkowo wydawcy kilkukrotnie odmówili publikacji, dlatego autorka wydała opowieść prywatnie w 1901 roku; rok później książka ukazała się oficjalnie nakładem Frederick Warne & Co. (1902) i odniosła natychmiastowy sukces.
Wydania, tłumaczenia i nakład
Książka była wielokrotnie wznawiana i stopniowo pojawiała się w coraz większej liczbie wydań ilustrowanych. Z czasem Opowieść o Piotrusiu Króliku została przetłumaczona na około 36 języków i sprzedała się w szacunkowo 45 milionach egzemplarzy, stając się jedną z najpopularniejszych i najbardziej rozpoznawalnych książek dla dzieci na świecie. Jej format — niewielka książeczka z kolorowymi akwarelowymi ilustracjami i delikatnym rysunkiem piórkiem — stał się wzorem dla wielu późniejszych publikacji obrazkowych.
Towary, adaptacje i merchandising
Po sukcesie książki zaczęto wykorzystywać wizerunek Piotrusia Królika na szeroką skalę — produkowano przedmioty dla dzieci i dorosłych, na których umieszczano ilustracje i motywy z opowieści. Pojawiły się m.in. zabawki, potrawy, jedzenie, ubrania oraz różne gadżety; także filmy i inne nośniki wykorzystały postać Piotrusia. Jedną z pierwszych form komercyjnego wykorzystania wizerunku była produkcja zabawek — już około 1903 roku zaczęto wytwarzać popularne lalkę Piotrusia Królika. Wkrótce pojawiły się też planszówki i inne gry, jak na przykład gra planszowa „Peter Rabbit”. Adaptacje obejmowały różne media — od animacji i filmów krótkometrażowych po przedstawienia sceniczne i programy telewizyjne.
Znaczenie i wpływ literacki
W czasach, gdy literacki wzorzec dziecka bywał często przedstawiany jako grzeczny, posłuszny i poukładany, postać Piotrusia była novum: to mały, ciekawski i nieco niegrzeczny królik, który lekceważy zakazy i ryzykuje — nie zawsze z pozytywnymi konsekwencjami. W ten sposób Beatrix Potter wniosła do literatury dziecięcej bardziej realistyczne i żywe postaci oraz mniej dydaktyczny, silniej obrazowy sposób opowiadania. Postacie z jej książek (m.in. Flopsy, Mopsy i Cottontail; Pan McGregor; Benjamin Bunny — obecni także w innych opowieściach autorki) stały się trwałym elementem kultury dziecięcej.
Dziedzictwo
Beatrix Potter napisała i zilustrowała wiele krótkich opowieści dla dzieci, a sukces Piotrusia przyczynił się do jej długotrwałej sławy. Jej prace wpłynęły na rozwój książki obrazkowej — zarówno pod względem artystycznym (akwarelowe ilustracje i subtelny humor), jak i komercyjnym (licencje i produkty związane z bohaterami). Po latach życia na wsi Potter zaangażowała się również w ochronę krajobrazu i zabytków; część jej majątku, w tym domy i gospodarstwa, przekazała National Trust, co pozwoliło zachować miejsca związane z jej twórczością dla przyszłych pokoleń.
Opowieść o Piotrusiu Króliku pozostaje ważnym przykładem przejścia od moralizujących bajek do barwnych, pełnych charakteru historii dla dzieci, a jej bohater — choć nie zawsze posłuszny — uczy odwagi, ciekawości i wyobraźni, dzięki czemu kolejne pokolenia czytelników nadal chętnie sięgają po tę niewielką, ale znaczącą książeczkę.
Historia
Peter Rabbit, jego siostry Flopsy, Mopsy, Cottontail i jego matka są królikami. Ubierają się w ludzkie ubrania i chodzą na stojąco. Jednak, jak prawdziwe króliki, żyją w króliczej dziurze pod jodłą. Matka Królika powiedziała swoim dzieciom, żeby nie wchodziły do ogrodu pana McGregora, kiedy poszła na targ. To dlatego, że ich ojciec został tam zrobiony na placek. Kiedy jednak pani Królik jest na targu, a dziewczynki zbierają jeżyny, Peter wchodzi do ogrodu. Tam zjada tyle warzyw, że robi mu się niedobrze. Po tym, pan McGregor próbuje złapać Petera. Kiedy Peter traci kurtkę i buty, pan McGregor używa ich do ubrania stracha na wróble. Peter jest prawie złapany przez pana McGregora wiele razy. Kiedy w końcu ucieka przed panem McGregor'em, Peter wraca do domu bez butów, bez kurtki i bez kolacji. Jego matka kładzie go do łóżka i każe mu pić herbatę rumiankową, bo jest taki zmęczony i chory. Jednak jego siostry, które były dobrymi małymi królikami, cieszą się specjalnym obiadem z chleba, mleka i jeżyn. W 1904 r. Peter wraca do ogrodu McGregora, by odnaleźć zagubione ubranie w opowieści o króliku Benjaminie.
Pisząc bajkę o Piotrusiu Króliku
W latach dziewięćdziesiątych XIX w. Potter wysyłał ilustrowane listy z historiami do dzieci Annie Moore, która była kiedyś jej guwernantką. W 1900 r. Moore, który zdał sobie sprawę, jak popularne mogą stać się opowiadania Pottera, zaproponował, by zrobić z nich książki. Potter się zgodził. Wzięła swoje listy (które zostały starannie uratowane przez dzieci Moore) i wybrała list napisany 4 września 1893 roku do pięcioletniego Noela o króliku imieniem Piotr. Potter był właścicielem królika o imieniu Peter Piper. List był zbyt krótki, by mógł być właściwą książką, więc Potter wydłużył tę historię i dodał zdjęcia w kolorze czarno-białym. Skopiowała pracę do książki w twardej okładce z przednim zdjęciem pani Królik podającej Piotrusiowi herbatę rumiankową na końcu książki.
Historia publikacji
Publikacja prywatna
Rękopiśmienna książka Pottera miała tytuł Opowieść o Piotrusiu Króliku i Ogrodzie Pana McGregora. Rękopis został odrzucony przez sześciu wydawców. Nawet Frederick Warne & Co. odmówił jego wydrukowania, mimo że kilka lat temu okazał zainteresowanie jej pracami. Niektórzy wydawcy chcieli krótszej historii. Inni chcieli dłuższą. Prawie wszyscy wydawcy chcieli, aby obrazy były kolorowe. Potter była sfrustrowana, ponieważ jej książka nadal była odrzucana. Zaplanowała już, jak powinna wyglądać jej książka. Chciała, aby styl i rozmiar jej książki przypominał Małego Czarnego Sambo. Zastanawiała się już, ile to powinno kosztować.
W końcu sama zdecydowała się wydać tę książkę. 16 grudnia 1901 r. pierwsze 460 egzemplarzy jej prywatnie wydrukowanej Opowieści o Piotrusiu Króliku zostało rozdanych jej rodzinie i przyjaciołom.
Pierwsze wydanie komercyjne
W 1901 r. przyjaciel rodziny Pottera, Canon Hardwicke Rawnsley, zmienił historię Pottera w wiersz i próbował przekazać swoją wersję, wraz z jej ilustracjami i niektórymi z jej poprawionych tekstów, Frederickowi Warne & Co. Firma odrzuciła wersję Rawnsley'a, ale chcieli zobaczyć kompletny rękopis Pottera. Mieli nadzieję, że Opowieść o Piotrusiu Króliku odniesie taki sam sukces jak bardzo popularny Mały Czarny Sambo Helen Bannerman i inne sprzedawane w tym czasie książki dla dzieci. Kiedy jednak Warne zapytał, dlaczego w ilustracjach nie ma żadnych kolorów, Potter odpowiedział, że króliczo-brązowe i zielone kolory nie są interesujące. Warne powiedział, że nie wyda tej książki, ale powiedział, że może opublikować inne książki, które napisała później.
Warne chciał kolorowych ilustracji w Opowieści o Piotrusiu Króliku, którą nazwał "króliczą księgą". Zasugerował też, że zamiast pierwszych 42 ilustracji użyją tylko 32 ilustracji. Na początku Potter nie chciał kolorować swoich ilustracji, ale zdała sobie sprawę, że nie kolorowanie jej ilustracji byłoby złym pomysłem. Wysłała Warne'owi kilka nowych kolorowych ilustracji z kopią jej prywatnie wydrukowanego wydania. Następnie Warne dał te dwie słynne ilustratorki, L. Leslie Brooke, aby zobaczyć, co sądzi o tych obrazach. Brooke była zachwycona pracą Pottera. W tym samym czasie, małe książeczki obrazkowe stały się bardzo popularne.
Potter nadal pokazywała prywatnie wydrukowane egzemplarze swojej rodzinie i przyjaciołom. Wkrótce pierwszy prywatny druk 250 egzemplarzy został wyprzedany, a kolejne 200 musiało zostać przygotowane. W jednym egzemplarzu zauważyła, że jej królik Piotr zmarł 26 stycznia 1901 roku. Miał on dziewięć lat.
Potter i Warne zgodzili się na publikację tanich 5.000 egzemplarzy. W następnym roku w czerwcu 1902 roku podpisano oficjalną umowę. Potter ciężko pracowała nad publikacją opowiadania - w razie potrzeby ponownie rysowała swoje zdjęcia, wprowadzała drobne zmiany w piśmie i poprawiała interpunkcję. Jeszcze zanim zostało ono opublikowane na początku października 1902 roku, sprzedano pierwsze 8000 egzemplarzy. Do końca roku ukazało się 28.000 egzemplarzy. W połowie 1903 r. ukazał się piąty druk, a w tym samym miesiącu szósty. W rok po pierwszej publikacji komercyjnej wydrukowano 56.470 egzemplarzy.
Amerykańskie prawo autorskie
Biuro Warne'a w Nowym Jorku nie zarejestrowało praw autorskich do The Tale of Peter Rabbit w Stanach Zjednoczonych. Z tego powodu wiosną 1903 roku zaczęły się pojawiać nielicencjonowane egzemplarze książki. Nic nie mogło powstrzymać drukowania nielicencjonowanych kopii.
To sprawiło, że Potter stracił sporo pieniędzy. Zaczęła w pełni zdawać sobie sprawę z konieczności właściwego licencjonowania swoich książek, gdy po udanym opublikowaniu "Opowieści o wiewiórce Nutkin", jej ojciec znalazł zabawkową wiewiórkę o imieniu Nutkin w Burlington Arcade w Boże Narodzenie 1903 roku.
Okładka pierwszego, prywatnie wydanego wydania
Merchandising
Po rozpoczęciu sprzedaży Opowieści o Piotrusiu Króliku, duża ilość towarów skopiowała jej projekt i pomysł. Potter zgłosił patent na lalkę Peter Rabbit 28 grudnia 1903 roku. W następnym roku zaprojektowała grę Peter Rabbit. Ustaliła twarde zasady produkcji licencjonowanych towarów, takich jak lalki, książki, zestawy do herbaty, tapety, ołówki i długopisy, karty i inne towary. Ponieważ towar Peter Rabbit był tak popularny, Potter powiedziała później w 1917 roku: "Wszystkie króliki są teraz nazywane Piotrusiem". Dodała jednak dla swoich amerykańskich czytelników: "Piotruś albo Brer Rabbit".Do tej pory powstało wiele różnych wersji Bajki o Piotrusiu Króliku i związanych z nią towarów. Obecnie dostępne są pop-up-owe książki, teatry zabawek i książki lift-the-flap. Do 1988 roku istniały nawet wersje wideo tej opowieści, programy komputerowe i strony internetowe. Lalki, lalki, gry, naczynia, zegary i pozytywki, odzież dla dzieci i niemowląt, herbata, dżem, szczoteczki do zębów i mydło, naklejki, a nawet tort o Piotrusiu Króliku sprzedawano w brytyjskich supermarketach. Duże sklepy z zabawkami w Stanach Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii posiadają części sklepu, w których sprzedają tylko zabawki i towary związane z Potterem. Niektóre sklepy sprzedają wyłącznie towary związane z Potterem.
Inny towar o Peter Rabbit jest zupełnie inny niż pierwszy Peter Rabbit. W 1916 r. Louise A. Field wzbogaciła się pisząc książki takie jak "Peter Rabbit idzie do szkoły" czy "Peter Rabbit and His Ma". Film Golden Films, The New Adventures of Peter Rabbit, dał Peterowi dłuższe zęby i czwartą siostrę o imieniu Hopsy. Ta historia sprawiła, że on i jego miejski kuzyn Benny (prawdopodobnie Królik Benjamin) podążali za pudełkiem z siostrami w środku. Kolejny film o tej historii pokazał Piotra jako chrześcijańskiego kaznodzieję śpiewającego pieśni o Bogu i Jezusie z dziećmi i warzywami.
Obraz w powieści Peter Rabbit i jego mama Louise A. Field. Field's Peter Rabbit był zupełnie inny niż pierwszy Peter Rabbit autorstwa Beatrix Potter.
Krytyka
Opowieść o Piotrusiu Króliku jest często chwalona ze względu na swoje proste, rytmiczne słowa.Ale na końcu ramki z ogórków, z
którym powinien się spotkać tylko pan McGregor!
Linda Lear zauważyła, że Potter rozpoczął nowy rodzaj zwierzęcej bajki w Bajce o Piotrusiu Króliku. Stworzyła ona bajkę, w której antropomorficzne zwierzęta wyglądają i zachowują się jak prawdziwe zwierzęta, z obrazami, które zostały narysowane przez naukowo myślącego artystę. Dodała, że osobowość Petera Królika ma w sobie wiele prawdziwych "króliczych zachowań". Powiedziała, że opowieść jest "doskonałym połączeniem słowa i obrazu" oraz "triumfem fantazji i faktów".
Carole Scott, literaturoznawczyni i krytyczka, napisała w swoim eseju "An Unusual Hero: Perspektywa i punkt widzenia w Opowieści o Piotrusiu Króliku" (2002), że uważa, iż historia Pottera jest o niegrzecznym bohaterze z odpowiednim morałem na końcu. Zauważyła jednak, że Potter użył wielu różnych sposobów, aby czytelnik poczuł sympatię do Piotrusia. Choć nieposłusznie uczynił swoją matkę nieszczęśliwą, ukradł ją, uciekł od władzy (pan McGregor) i nie dostał żadnej kary oprócz bólu brzucha, Potter sprawia, że jest nam go żal. Uważała, że największy konflikt w tej opowieści to między porządkiem społecznym a siłami, które próbowały przeciwstawić się mu - między tymi, którzy mają rzeczy i tymi, którzy ich pragną, oraz między ludźmi a zwierzęcą naturą. Uważała, że Piotr był symbolem "buntu".
Pytania i odpowiedzi
P: O czym jest Bajka o Piotrusiu Króliku?
O: Bajka o Piotrusiu Króliku to książka dla dzieci napisana i zilustrowana przez Beatrix Potter. Opowiada o przygodach nieposłusznego, figlarnego Piotrusia Królika, który goni po ogrodzie pana McGregora, aż w końcu ucieka i wraca do domu, do swojej matki.
P: Kto napisał i zilustrował Bajkę o Piotrusiu Króliku?
O: Bajka o Piotrusiu Króliku została napisana i zilustrowana przez Beatrix Potter.
P: Dla kogo pierwotnie została napisana ta opowieść?
O: Opowieść została napisana dla pięcioletniego Noela Moore'a, syna Annie Moore, która była guwernantką Potter w 1893 roku.
P: Ile razy była drukowana od czasu pierwszego wydania?
O: Od czasu pierwszego wydania w 1902 roku, książka była wielokrotnie drukowana i sprzedała się w 45 milionach egzemplarzy na całym świecie.
P: Jakie towary z wizerunkiem Piotrusia Królika zostały wyprodukowane?
O: Od czasu pierwszej publikacji w 1902 roku wyprodukowano towary z udziałem Piotrusia Królika, takie jak zabawki, naczynia, żywność, ubrania, filmy wideo i inne produkty.
P: W jaki sposób Beatrix Potter zmieniła tradycyjną literaturę, tworząc postać Piotrusia Królika?
O: W tamtych czasach tradycyjnym bohaterem literackim był zazwyczaj odważny, mądry młody biały mężczyzna, ale Potter bardzo to zmieniła, przedstawiając nieposłusznego małego królika Piotrusia Królika jako bohatera swojej książki, co podważyło ówczesne konwencje.
P: W jakich innych formach medialnych pojawiła się "Bajka o Piotrusiu Króliku"?
O: Od czasu pierwotnej publikacji w 1902 roku, bajka pojawiła się również w filmie baletowym i serialu telewizyjnym w 1971 roku.
Przeszukaj encyklopedię