Spinosaurus (co oznacza "kolczasty jaszczur") był ogromnym półwodnym dinozaurem z kredy, żyjącym w przedziale około 112–93,5 miliona lat temu (ostatni etap środkowej i wczesnej późnej kredy, Albian–Cenomanian). Był przedstawicielem rodziny Spinosauridae — grupy teropodów wyspecjalizowanych częściowo do życia w środowisku wodnym. Miał charakterystyczne, bardzo wydłużone kolce na kręgach tworzące "żagiel" lub garb na grzbiecie, łopatkowate stopy przystosowane do pływania oraz nozdrza przesunięte ku górze na czaszce, co w połączeniu z wydłużonym, wężowatym pyskiem przypominało budową współczesne krokodyle i umożliwiało zanurzanie pyszczka przy połowie zdobyczy.

Budowa i adaptacje półwodne

Spinosaurus miał wiele cech wskazujących na półwodny tryb życia: długi, wąski i pełen stożkowatych, niemal gładkich zębów pysk idealny do chwytania ryb; masywną, lecz stosunkowo krótką i szeroką czaszkę; gęste, cięższe kości, które mogły ułatwiać zanurzanie; oraz stopy przystosowane do pływania. U niektórych niedawno odkrytych okazów stwierdzono wydłużony, mocno spłaszczony ogon z przystosowaniami zwiększającymi powierzchnię boczną — interpretowany jako „płetwa ogonowa” poprawiająca napęd w wodzie. Wysoki "żagiel" utworzony przez wydłużone wyrostki kolczyste kręgów mógł pełnić funkcje termoregulacyjne, komunikacyjne lub służyć do eksponowania rozmiaru osobnika.

Rozmiary i sposób poruszania się

Szacunki rozmiarów Spinosaurus były przedmiotem dyskusji — niektóre rekonstrukcje sugerowały, że mógł być dłuższy niż Tyrannosaurus rex, z długością w przybliżeniu do 12–15 metrów, choć dokładne wartości i masa ciała pozostają niepewne i zależą od kompletności materiału kostnego oraz metod szacowania. Analizy szkieletów wskazują, że na lądzie mógł być bardziej niezgrabny niż typowe dwu- i trójnogie drapieżniki; pojawiły się hipotezy o częściowo czworonożnym poruszaniu się wskutek krótszych przednich kończyn i masywnej sylwetki, lecz kwestia ruchu na lądzie pozostaje przedmiotem debat i nowych badań.

Dieta i ekologia

Budowa pyska i zębów, a także dowody anatomiczne sugerują, że główną częścią diety Spinosaurus mogły być ryby i inne wodne organizmy — był więc przynajmniej częściowo piscivorny. Jednak prawdopodobnie nie gardził także mniejszymi kręgowcami i padliną; mógł być oportunistycznym drapieżnikiem wykorzystującym zasoby rzecznych deltas i nadbrzeżnych ekosystemów północnej Afryki (m.in. formacje osadowe znane z bogactwa znalezisk kredowych).

Odkrycia i historia badań

Kości Spinosaurus zostały po raz pierwszy odkryte w Egipcie w 1912 roku i opisane w 1915 roku przez niemieckiego paleontologa Ernsta Stromera. Holotyp z Monachium został niestety zniszczony podczas nalotu bombowego w 1944 roku, co znacznie utrudniło badania nad tym rodzajem. W kolejnych dekadach odkryto dodatkowe szczątki — łącznie opisano około sześciu okazów Spinosaurus. Część nowszych, bardziej kompletnych materiałów pochodzi z Maroka; jedną ze znaczących kooperacji badawczych umożliwiło znalezisko skamieniałości dokonane w Maroku przez prywatnego kolekcjonera, który zgodził się przekazać materiał do badań naukowych. Badania nad tymi okazami (w tym analizy anatomiczne i biomechaniczne opublikowane w ostatnich latach) przyczyniły się do odświeżenia obrazu Spinosaurus jako zwierzęcia mocno przystosowanego do środowiska wodnego.

Systematyka i gatunki

W obrębie rodzaju opisano m.in. gatunki S. aegyptiacus i S. marocannus, które są uznawane przez wielu paleontologów, ale trwają spory czy nie reprezentują tego samego gatunku lub czy niektóre z nich należy uznać za synonimy. SpinosaurusBaryonyx i Suchomimus; z jedną różnicą — był zwykle większy i masywniejszy od Baryonyx.

Wyzwania i kontrowersje

Interpretacja trybu życia i rekonstrukcje wyglądu Spinosaurus uległy znacznym zmianom wraz z napływem nowych odkryć i analiz. Hipotezy dotyczące czworonożnego poruszania się, rozmiarów czy stopnia przystosowania do życia wodnego wciąż są dyskutowane i uzupełniane przez kolejne badania. Braki w kompletnym materiale kostnym oraz różnice między okazami sprawiają, że wiele aspektów biologii tego dinozaura pozostaje niepewnych.

Pomimo niepewności, Spinosaurus jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych i najbardziej niezwykłych drapieżników kredy, ilustrującym, jak różnorodne i eksperymentalne były ewolucyjne strategie przystosowań u dinozaurów.