Przejdź do treści
Strona główna

Radziecka interwencja w Afganistanie (1979–1989) — definicja i skutki

Radziecka interwencja w Afganistanie (1979–1989): definicja, przebieg i skutki — ofiary, zniszczenia i geopolityczne konsekwencje, które na zawsze zmieniły losy regionu.

Autor: Utworzono: Zaktualizowano:

Wojna sowiecka w Afganistanie (1979–1989) to konflikt zbrojny, który rozpoczął się od interwencji Związku Radzieckiego na prośbę komunistycznego rządu afgańskiego i szybko przekształcił się w długotrwały, międzynarodowy konflikt o charakterze partyzanckim. Początkowo była to wojna między siłami rządu afgańskiego a różnymi ugrupowaniami opozycyjnymi (mudżahedinami). Rząd afgański, słabo wyposażony i słabo przeszkolony, nie potrafił utrzymać kontroli nad częścią kraju, a opozycja zyskiwała na sile, częściowo dzięki wsparciu zagranicznemu. W odpowiedzi rząd zwrócił się o pomoc do Związku Radzieckiego, co doprowadziło do wysłania wojsk radzieckich i znaczącego zwiększenia zaangażowania zewnętrznego.

Galeria obrazów

10 Obrazy
Mortar attack on Shigal Tarna garrison, Kunar Province, 87
simple.wikipedia.org · CC BY-SA 3.0

Przebieg działań i kluczowe daty

Do Afganistanu wkroczyła radziecka 40. Armia – jednostki przeszły granicę i dotarły do kraju 25 grudnia 1979 roku. Konflikt trwał około dziesięciu lat, przy czym etap masowej obecności militarnej ZSRR przypadł na lata wczesne i środkowe lat 80. Wycofywanie wojsk radzieckich rozpoczęto zgodnie z porozumieniem osiągniętym międzynarodowo; od 15 maja 1988 rozpoczęto ich stopniowe opuszczanie Afganistanu, które trwało do początku 1989 roku. Proces wycofywania przedstawiano w różnych dokumentach i komunikatach państwowych – trwał do 2 lutego 1989 roku, a 15 lutego 1989 roku Związek Radziecki oficjalnie ogłosił, że wszystkie jego wojska opuściły Afganistan.

Siły i wsparcie międzynarodowe

Siły antyrządowe (mudżahedini) otrzymały znaczące wsparcie z zagranicy, w tym od Stanów Zjednoczonych, Pakistanu, Arabii Saudyjskiej, a także Chin i innych państw. Pomoc obejmowała szkolenie, finansowanie, zaopatrzenie w broń (w tym przenośne systemy przeciwlotnicze, które w drugiej połowie lat 80. znacząco zmieniły bilans sił) oraz logistykę. Związek Radziecki wspierał rząd w Kabulu sprzętem, doradcami i oddziałami lądowymi.

Ofiary i skutki humanitarne

Konflikt spowodował ogromne straty ludzkie i humanitarne. Liczby różnią się w zależności od źródeł, dlatego podaje się je jako szacunki. Oficjalne i powszechnie cytowane dane wskazują, że zginęło około 15 000 żołnierzy radzieckich, a około 35 000 zostało rannych. Ofiary afgańskie były znacznie liczniejsze – szacunki mówią o setkach tysięcy do około 1–2 milionów zabitych Afgańczykach (cywilów i bojownikach). Ponadto miliony Afgańczyków zostały przesiedlone wewnętrznie, a kilka milionów (szacunkowo 5–6 milionów) znalazło się wśród uchodźców w Pakistanie i Iranie. Działania wojenne doprowadziły do zniszczenia infrastruktury, rolnictwa i systemu opieki zdrowotnej.

Główne przyczyny i charakter walk

Interwencja radziecka była odpowiedzią na prośby komunistycznego rządu o pomoc w tłumieniu oporu, lecz szybko przerodziła się w konflikt partyzancki. Mudżahedini prowadzili działania asymetryczne, korzystając z uwarunkowań terenu i poparcia części ludności wiejskiej. Operacje radzieckie często opierały się na masowych akcjach militarno-policyjnych, które prowadziły do szkód wśród cywilów i zaostrzały opór lokalny. Z czasem konflikt przybrał wymiar proxy war – czyli wojny pośredniej pomiędzy blokami w czasie zimnej wojny.

Wpływ na region i świat

Konflikt miał daleko idące konsekwencje regionalne i międzynarodowe:

  • Stosunki ZSRR–Zachód: interwencja pogorszyła stosunki Związku Radzieckiego z krajami zachodnimi i była szeroko potępiana, co spotęgowało izolację międzynarodową ZSRR w tamtym okresie zimnej wojny.
  • Wzrost radykalizacji: udział w walce i wsparcie ze strony państw arabskich przyczyniły się do radykalizacji części ugrupowań, co w dłuższej perspektywie stworzyło dogodne warunki do rozwoju międzynarodowego terroryzmu i sieci powiązań transnarodowych.
  • Ucieczka ludności i kryzys uchodźczy: miliony Afgańczyków znalazły się w obozach uchodźców w Pakistanie i Iranie, co miało wpływ na stosunki i bezpieczeństwo w regionie.
  • Gospodarka Afganistanu: wojna zniszczyła rolnictwo, infrastrukturę i systemy administracyjne, prowadząc do długotrwałej katastrofy gospodarczej.
  • Handel opiumem: destabilizacja przyczyniła się do wzrostu upraw maku i produkcji opium, co miało konsekwencje dla bezpieczeństwa i przestępczości w regionie i poza nim.

Skutki polityczne i długofalowe

Wycofanie wojsk radzieckich, zainicjowane w połowie 1988 roku i kończące się na początku 1989 roku, nie zakończyło walk w Afganistanie. Po odsunięciu sił radzieckich książtwa polityczne w Kabulu ostatecznie upadły w kolejnych latach, co doprowadziło do wojny domowej między frakcjami mudżahedinów, a w konsekwencji do powstania fundamentalistycznego ruchu Talibów pod koniec lat 90. Równocześnie doświadczenie z Afganistanu wpłynęło na politykę i opinię publiczną w ZSRR: koszty wojny, straty i brak jasnych celów wojennych osłabiły zaufanie do ekipy rządzącej i były jednym z czynników sprzyjających procesom politycznym prowadzącym do zmian w latach 1980–1991.

Pamięć i następstwa w społeczeństwach

W Związku Radzieckim i później w Rosji interwencja pozostawiła trwały ślad: powrócili weterani z problemami zdrowotnymi i psychicznymi, a społeczeństwo musiało się zmierzyć z kosztami ekonomicznymi i politycznymi konfliktu. W Afganistanie konsekwencje wojny obejmują rozpad struktur państwowych, ogromne straty demograficzne i traumę pokoleniową. Zniszczenia i niestabilność utorowały drogę kolejnym konfliktom, które nadal miały wpływ na losy regionu przez dekady.

Podsumowanie

Radziecka interwencja w Afganistanie była złożonym, długotrwałym konfliktem o charakterze międzynarodowym, którego skutki były katastrofalne dla Afganistanu i miały istotne reperkusje polityczne dla świata, zwłaszcza w kontekście zimnej wojny. Pomimo wycofania wojsk w 1988–1989 roku, kraj pozostał głęboko podzielony i zniszczony, a regionalne skutki tej wojny były odczuwalne przez kolejne dekady.

Tło

Arabowie przenieśli się na te tereny w 731 r.[] i byli muzułmanami. Prawie wszyscy mieszkańcy Afganistanu również zaczęli później podążać za islamem. W kraju jest wiele gór i pustyń, które utrudniają ruch. Ludność składa się głównie z Pasztunów, a także Tadżyków, Hazary, Aimaka, Uzbeków, Turkmenów i innych małych grup.

Rozmieszczenie w Związku Radzieckim

Hafizullah Amin

W 1979 roku Hafizullah Amin był władcą Afganistanu. Jego szpiedzy z KGB powiedzieli Sowietom, że rządy Amina stanowiły zagrożenie dla tej części Azji Środkowej, która należała do Związku Radzieckiego. Podejrzewali oni również, że Amin nie był lojalny wobec Związku Radzieckiego. Znaleźli pewne informacje o próbie zaprzyjaźnienia się Amina z Pakistanem i Chinami. Sowieci podejrzewali również, że Amin stoi za śmiercią prezydenta Nura Muhammada Tarakiego. W końcu Sowieci postanowili usunąć Amina.

Zabójstwo Amina

W dniu 22 grudnia 1979 r. radzieccy doradcy Armii Afganistanu podjęli wiele kroków. Zatrzymali oni wszystkie połączenia telekomunikacyjne w Kabulu. Żadna wiadomość nie mogła wejść do miasta, ani wyjść poza jego granice. Do Kabulu dotarły też wojska radzieckich sił powietrznych. Amin dostrzegł niebezpieczeństwo i przeniósł się do pałacu prezydenckiego dla większego bezpieczeństwa. Pałac został nazwany Pałacem Tajbeg.

W dniu 27 grudnia 1979 r. około 700 żołnierzy radzieckich przejęło główne budynki rządowe i wojskowe w Kabulu. Oddziały te nosiły mundury podobne do armii Afganistanu. O 19:00 wojska sowieckie zniszczyły komunikację w Kabulu. Zatrzymało to wszelką komunikację pomiędzy wojskami afgańskimi. O 19:15, wojska radzieckie weszły do Pałacu Tajbeg. Rano 28 grudnia pierwsza część akcji wojskowej została zakończona. Do tego czasu Amin i jego dwaj synowie zginęli w walkach. Sowieci ogłosili uwolnienie Afganistanu od rządów prezydenta Amina. Powiedzieli również, że wszyscy żołnierze radzieccy są tam, aby wypełnić swój obowiązek, jak stwierdzono w "Traktacie o przyjaźni, współpracy i dobrym sąsiedztwie z 1978 roku".

Powstanie Babraka Karmal

Z kabulskiej stacji radiowej przyszedł komunikat o zabójstwie Hafizullaha Amina. Odpowiedzialność za to zabójstwo wziął na siebie Proradziecki Centralny Komitet Rewolucyjny Afganistanu (ARCC). Następnie ARCC wybrała Babraka Karmala na szefa rządu Afganistanu. Zwrócił się on do Związku Radzieckiego o pomoc wojskową.

Decyzja Moskwy o okupacji

Rząd Afganistanu wielokrotnie prosił Związek Radziecki o wysłanie wojsk. Pomimo traktatu zawartego przez Związek Radziecki z Afganistanem w celu pomocy i obawiając się quagmire w stylu wietnamskim, Związek Radziecki stawiał opór, zamiast powiedzieć rządowi afgańskiemu, aby osiągnął kompromis z zagranicznymi najemnikami. Sytuacja pogorszyła się między rządem Afganistanu a zagranicznymi najemnikami, a Związek Radziecki zareagował początkowo jedynie wywiadem i doradcami.

Zawód

działania sowieckie

Żołnierze radzieccy zrobili wiele rzeczy w Afganistanie. Ale nigdy nie mogli kontrolować wszystkich części Afganistanu. Radzieckim żołnierzom w Afganistanie brakowało odpowiedniej taktyki wojskowej do prowadzenia wojny partyzanckiej na górzystym terenie Afganistanu, a wiele radzieckich żołnierzy było młodymi poborowymi niesprawdzonymi w walce. Kilka grup afgańskich nadal atakowało i walczyło z wojskami sowieckimi.

Reakcja świata

Ludziom w większości krajów na świecie nie podobało się to, co Związek Radziecki robił w Afganistanie. Podobał im się sposób, w jaki Afgańczycy z nimi walczyli. Niektóre reakcje były bardzo poważne. Prezydent USA Jimmy Carter powiedział, że działania Związku Radzieckiego były "najpoważniejszym zagrożeniem dla pokoju od czasów drugiej wojny światowej". Carter groził zbojkotowaniem Igrzysk Olimpijskich w Rosji w 1980 r., jeśli do lutego 1980 r. Związek Radziecki nie wycofa swoich sił. Nie zrobił tego, dlatego też USA zbojkotowały igrzyska.

Reakcja Afgańczyków

Do połowy lat 80. wiele grup w Afganistanie zorganizowało się do walki z wojskami sowieckimi. Grupy te otrzymały pomoc z wielu krajów, takich jak Stany Zjednoczone, Wielka Brytania, Chiny, Arabia Saudyjska i Pakistan.

Udział Pakistanu

Pakistan uważał, że wojna sowiecka w Afganistanie również stanowi dla niego zagrożenie. Za pośrednictwem swojej agencji wywiadowczej, ISI, rozpoczął on również aktywne wsparcie dla Afgańczyków walczących z wojskami sowieckimi.n

sowieckie wycofanie

Wojna sowiecka w Afganistanie wydawała się być wojną, która nigdy się nie skończy. Związek Radziecki wyglądał bardzo źle w oczach świata za próbę kontrolowania tego kraju. Większość ludzi w Związku Radzieckim nie popierała tej wojny. W miarę jak coraz więcej sowieckich żołnierzy ginęło lub było rannych, Michaił Gorbaczow określiłby wojnę sowiecką w Afganistanie mianem "krwawiącej rany". W końcu, po dziesięciu latach bez końca, Sowieci postanowili wydostać się z Afganistanu.

Po wojnie

Związek Radziecki

Wojna sowiecka w Afganistanie źle wpłynęła na rządy Partii Komunistycznej. Wielu myślało, że wojna była przeciwko islamowi. Wywołało to silne uczucia wśród muzułmańskiej ludności środkowoazjatyckich republik radzieckich. Armia radziecka była naprawdę w bardzo złym nastroju lub "morale", ponieważ nie była w stanie kontrolować ludzi i była traktowana tylko jako najeźdźca wszędzie tam, gdzie była. Andriej Sacharow otwarcie powiedział, że akcja Armii Radzieckiej w Afganistanie była zła.

Ponad 15 000 żołnierzy radzieckich zginęło w Afganistanie w latach 1979-1989. W czasie wojny armia radziecka straciła również setki samolotów i inne maszyny wojskowe warte miliardy. Na wojnie zginęło około dwóch milionów afgańskich mężczyzn, kobiet i dzieci.

Afganistan

Nawet po opuszczeniu Afganistanu przez Armię Radziecką, w Afganistanie trwała wojna domowa. Przez około trzy lata komunistyczny rząd Najibullahu nie był w stanie obronić się przed sprzeciwiającymi się mu mudżahedinami. W ramach samego rządu powstało wiele grup, a niektóre z nich wspierały siły mudżahedinów. W marcu 1992 r. generał Abdul Rashid Dostam i jego uzbecka milicja przestali wspierać rząd Najibullaha. Wkrótce siły mudżahedinów zdobyły Kabul i zaczęły rządzić większością części Afganistanu.

Podczas tej trwającej około dziesięciu lat wojny gospodarka Afganistanu bardzo ucierpiała. Produkcja zbóż spadła do 3,5% rocznie w latach 1978-1990. Sowieci starali się również objąć kontrolą państwa działalność handlową i przemysłową. Miało to również zły wpływ na gospodarkę. Wraz z rozpadem Związku Radzieckiego w wielu krajach ucierpiał również tradycyjny handel w Afganistanie.

Świat zachodni

Na początku wiele osób i krajów chwaliło USA za wspieranie grup walczących z siłami radzieckimi. Ale po atakach 11 września ludzie zaczęli kwestionować amerykańską politykę wspierania i przekazywania pieniędzy takim grupom. W 2001 roku USA okupowały Afganistan, starając się znaleźć Osamę bin Ladena. Okupacja trwała jeszcze prawie dwa lata po zabiciu Bin Ladena.

Powiązane artykuły

Autor

AlegsaOnline.com Radziecka interwencja w Afganistanie (1979–1989) — definicja i skutki

URL: https://pl.alegsaonline.com/art/92372

Udostępnij

Źródła