Środkowa Jura — epoka geologiczna (174–163,5 mln lat temu)

Środkowa Jura (174–163,5 mln lat temu) — epoka geologiczna zmian: rozpad Pangei, powstanie Atlantyku, intensywna tektonika i początek formowania Gór Skalistych.

Jura Środkowa to druga epoka geologiczna w Jurze. Rozpoczęła się 174,1 mln lat temu, a zakończyła 163,5 mln lat temu.

W jurze środkowej Pangaea zaczęła się rozpadać. Zaczęła się rozdzielać na Laurazję i Gondwanę, powstał Ocean Atlantycki. Działalność tektoniczna zamknęła Ocean Paleo-Tetycki. Strefa subdukcji na wybrzeżu zachodniej Ameryki Północnej nadal tworzy przodków Gór Skalistych.

Stratygrafia

Jura Środkowa obejmuje kilka klasycznych etapów (stages) stratygraficznych, które w ujęciu regionalnym i globalnym są używane do datowania skał i skamieniałości. Najczęściej wyróżnia się kolejno:

• Aalen (~174–170 mln lat temu)
• Bajoc (~170–168 mln lat temu)
• Bathon (~168–166 mln lat temu)
• Callow (~166–163,5 mln lat temu)

Etapy te są rozpoznawalne dzięki charakterystycznym zespołom skamieniałości, zwłaszcza amonitów, które pełnią rolę skamieniałości przewodnich.

Paleogeografia i tektonika

W okresie jurze środkowej kontynuował się rozpad superkontynentu Pangaea. Rozciągające się ryftowanie i rozrost nowych grzbietów śródoceanicznych prowadziły do stopniowego powstawania otwartego Oceanu Atlantyckiego i licznych basenów morskich między fragmentami litosfery. Równocześnie na obrzeżach niektórych kontynentów aktywne strefy subdukcji tworzyły łańcuchy wysp i góry młodszego typu; na zachodnim wybrzeżu Ameryki Północnej zaczęły się formować struktury będące prekursorami przyszłych Gór Skalistych.

W wyniku tych procesów powstawały także lokalne baseny sedymentacyjne (epikontynentalne morza), płytsze platformy i archipelagi, co miało duże znaczenie dla rozwoju życia morskiego i osadzania się różnych typów osadów.

Klimat i poziom morza

Klimat jurajski był ogólnie ciepły i wilgotny — panował klimat typu greenhouse bez rozległych pokryw lodowych na biegunach. Wysokie globalne poziomy mórz powodowały zalewanie części kontynentów przez płytkie morza (morza epikontynentalne). W efekcie szerokie warstwy wapieni, mułowców i wapnistych margli tworzyły się w ciepłych, przejrzystych wodach, natomiast w obrębie basenów osadzały się iły i mułowce sprzyjające zachowaniu bogatej fauny.

Fauna i flora

Jura Środkowa była okresem dalszej dywersyfikacji zwierząt lądowych i morskich:

• Dinozaury – grupy takie jak zauropody (długoszyje roślinożerne), teropody (mięsożerne) i iguanodonty kontynuowały ekspansję; wiele znanych rodów ma wczesne lub środkowojurajskie przedstawicielstwa.
• Gady morskie – plesiozaury i niektóre ichtiozaury osiągały dużą różnorodność w morzach epikontynentalnych; belemnity i amonity były liczne i posłużyły do datowania osadów.
• Pierwotne ssaki – małe, głównie nocne i owadożerne formy ssaków przetrwały i ewoluowały dalej, choć pozostawały nieliczne i drobne.
• Ryby – zarówno kostnoszkieletowe jak i kostnoszkieletowe teleosteidy zaczęły zyskiwać znaczenie w faunie ryb.
• Roślinność – dominowały paprocie, skrzypy, sagowce i iglaste drzewa (konifery), a także ginkoalfy. Rośliny kwiatowe (angiospermy) jeszcze się nie pojawiły w formie dominującej.

Skamieniałości amonitów i belemnitów są szczególnie obfite i służą jako ważne indeksy biostratygraficzne.

Sedymentacja i znaczenie gospodarcze

W jurze środkowej osadzane były różnorodne typy skał: wapienie (w tym wapienie oolityczne), margle, mułowce, iłowce oraz piaskowce powstające w płytkich morzach i na platformach. W wielu regionach te warstwy tworzą ważne złoża surowców:

• Skały wapienne i oolitowe wykorzystywane jako kamień budowlany (np. kamienie budowlane zauważalne w architekturze wielu regionów Europy).
• Łupki ilaste i węglanowe, będące źródłem i rezerwuarem ropy i gazu w niektórych basenach (np. złoża w rejonie Morza Północnego i innych basenów jurajskich).

Przykłady formacji i zapis kopalny

W zapisie geologicznym jurajskim znane są liczne jednostki skalne o znaczeniu paleontologicznym i gospodarczym — przykłady to grupy skał oolitycznych i łupków wapnistych w Europie, które dały bogate zbiory skamieniałości morskich (ammonity, belemnity, ryby, gady morskie). W wielu krajach skały środkowojurajskie tworzą rozpoznawalne piętra skalne wykorzystywane do badań paleoekologicznych.

Podsumowanie

Jura Środkowa (174,1–163,5 mln lat temu) była okresem dynamicznych zmian tektonicznych i paleogeograficznych związanych z rozpadem Pangaea, wysokiego poziomu mórz i ciepłego klimatu. W tym czasie nastąpiła dalsza radiacja dinozaurów i bogata rozwój fauny morskiej; osady jurajskie są ważne zarówno dla badań paleontologicznych, jak i dla gospodarki (kamienie budowlane, złoża węglowodorów).

Szukaj według litery