Pliozaury — duże morskie plezjozaury, drapieżniki ery mezozoicznej

Pliozaury — potężne morskie plezjozaury ery mezozoicznej: krótkie szyje, ogromne głowy, drapieżnicy 2–15 m długości, łowcy wielkich ryb i gadów, odkryte przez Mary Anning.

Pliozaury to grupa dużych podwodnych gadów — zaliczanych do plezjozaurów — z ery mezozoicznej. W przeciwieństwie do większości plezjozaurów miały krótkie szyje i bardzo rozbudowane, masywne głowy uzbrojone w duże, stożkowate zęby. Długość ciała pliozaurów w zależności od gatunku wahała się od około 2 metrów do nawet 10–15 metrów, dzięki czemu zajmowały rolę największych morskich drapieżników swoich czasów. Ich opływowy kształt ciała oraz płetwy kończynowe wskazują, że poruszały się i polowały pod wodą, wykorzystując siłę szyi i szczęk do chwytania dużych ofiar. ^p29

Pierwsze znane okazy skamieniałości plezjozaurów zostały odkryte dzięki pracy Mary Anning na tzw. "Wybrzeżu Jurajskim" w Lyme Regis w Anglii w latach 20. XIX wieku. Niektóre z jej znalezisk, które istotnie przyczyniły się do poznania morskiej fauny jury, można zobaczyć na wystawie w Muzeum Historii Naturalnej w Londynie.

D.M.S. Watson zaproponował klasyczny podział plezjozaurów na dwie główne formy funkcjonalne: jedne (pliozaury) o krótkich szyjach i potężnych głowach — przystosowane do chwytania i rozrywania dużych ofiar w głębszych wodach — oraz drugie o bardzo długich szyjach i mniejszych głowach, które polowały na małe ryby i planktonożerne organizmy, często gwałtownie uderzając szyją z powierzchni bądź tuż pod nią.

Budowa i przystosowania

Pliozaury miały krępe, muskularne sylwetki, krótkie szyje i proporcjonalnie duże czaszki. Cechowały je:

• masywne, często potężnie zbudowane czaszki z licznymi stożkowatymi zębami, przystosowanymi do chwytania śliskich i twardych ofiar;
• cztery silne, płetwiaste kończyny (para przednia i tylna), które poruszały się w sposób przypominający „podwodne lotnictwo” — generowały wyporność i napęd;
• opływowy tułów i krótszy ogon niż u niektórych innych morskich gadów, co sprzyjało zwrotności i silnym rzutom ciała podczas ataku;
• liczne przystosowania anatomiczne wskazujące na dużą siłę ugryzienia oraz możliwości chwytania dużych zdobyczy, w tym innych gadów morskich.

Dieta i sposób życia

Pliozaury były szczytowymi drapieżnikami. Ich dieta obejmowała:

• duże ryby;
• inne gady morskie (np. mniejsze plezjozaury czy ichtiozaury);
• ammonity i inne mięczaki oraz czasami ptaki morskie i padlinę.

Występowanie i przykłady

Skamieniałości pliozaurów znajdowano w skałach od jury po kredę na wielu kontynentach: w Europie, Ameryce Północnej i Południowej, Australii czy na obszarach dawnego obiegu morskiego. Do znanych przedstawicieli należą m.in.:

• Pliosaurus — rod, który obejmuje kilka dużych gatunków jurajskich i kredowych;
• Liopleurodon — jurajski drapieżnik, znany z solidnej czaszki (rozmiary szacowane są na kilka metrów do większych, w zależności od gatunku i interpretacji materiału kopalnego);
• Kronosaurus — z kredy Ameryki Południowej i Australii, oceniany na kilka do ponad dziesięciu metrów długości;
• Pliosaurus funkei (czasem nazywany "Predator X") — jeden z najlepiej zrekonstruowanych olbrzymich pliozaurów z norweskiej kredy.

Rozmnażanie i zachowanie społeczne

Dokumentacja bezpośrednia dotycząca rozmnażania pliozaurów jest rzadka, ale u plezjozaurów znaleziono dowody żyworodności (rodzenie młodych żywych), więc uważa się, że pliozaury mogły mieć podobny tryb rozrodu. Zachowania społeczne są słabo znane — część skamieniałości sugeruje, że bywały okresy intensywnego żerowania w tych samych rejonach, co może świadczyć o gromadnym występowaniu w miejscach bogatych w pokarm.

Wymieranie i znaczenie paleontologiczne

Pliozaury dominowały w morzach mezozoicznych przez dziesiątki milionów lat, ale ostatecznie wyginęły w okresie kredy, podobnie jak wiele innych grup gadów morskich. Ich skamieniałości są kluczowe dla zrozumienia dawnych łańcuchów pokarmowych oceanów i morfologicznych przystosowań do życia drapieżnika morskiego. Badania nad ich budową i sposobem poruszania się w wodzie wciąż dostarczają nowych informacji o biomechanice i ekologii wymarłych ekosystemów morskich.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym są pliozaury?

P: Czym Pliozaury różniły się od innych plezjozaurów?

P: Co jadły pliozaury?

P: Jak duże były pliozaury?

P: Kto odkrył pierwszy okaz pliozaura?

P: Na ile grup D.M.S. Watson zasugerował podział plezjozaurów?

P: Jakie dwie grupy plezjozaurów zasugerował D.M.S. Watson?

Szukaj według litery