Max i Moritz — opowiadania Wilhelma Buscha: historia i morał

Poznaj historię Maxa i Moritza Wilhelma Buscha — zabawne psikusy, zabawne ilustracje i surowy morał XIX-wiecznych opowiadań.

Max i Moritz (niem.: Max und Moritz) to dwaj niegrzeczni chłopcy z opowiadań Wilhelma Buscha. Opowiadania zostały napisane w 1865 roku i do dziś cieszą się w Niemczech ogromną popularnością.

Wilhelm Busch był zarówno artystą, jak i pisarzem. Napisał wiele historii w rymach i stworzył do nich rysunki. Max i Moritz to właśnie takie historie. Dwaj chłopcy robią wiele niegrzecznych psikusów. Opowiadań jest siedem (siedem psikusów). W ostatnim psikusie zostają przyłapani i czeka ich smutny koniec. W XIX wieku pisarze musieli pokazać, że złe zachowanie zostanie w końcu ukarane. Siedem historii to historie z morałem.

O czym są opowiadania?

Każda z siedmiu krótkich historii przedstawia inny psikus Maxa i Moritza — złośliwe figle, które robią sąsiadom i dorosłym. Busch opowiada je w formie rymowanych zwrotek i ilustruje seriami rysunków, dzięki czemu tekst i obraz tworzą jednorodną, komiczną całość. Humor jest często czarny i sarkastyczny, a ostateczne ukaranie chłopców odpowiada ówczesnym oczekiwaniom moralnym.

Forma i styl

Wilhelm Busch łączy literaturę i grafikę: krótkie, rytmiczne rymy idą w parze z prostymi, ekspresyjnymi ilustracjami. Taka konstrukcja zbliża Maxa i Moritza do współczesnego komiksu — obraz sekwencyjny ilustruje kolejne momenty akcji i dodaje dynamiki opowieści. Język jest oszczędny, często ironiczny, z wyraźnym naciskiem na gag i punkt kulminacyjny każdego psikusa.

Morał i kontekst społeczny

Chociaż historie bawią, mają też wyraźny walor dydaktyczny: pokazują konsekwencje złego postępowania. W XIX wieku literatura dla dzieci rzadko pozostawiała bezkarnych bohaterów — autorytety oczekiwały, że teksty będą uczyć posłuszeństwa i rozróżniania dobra od zła. Dziś czytelnicy częściej dostrzegają ironiczny i krytyczny wymiar utworu oraz jego dystans do sztywnej moralistyki tamtej epoki.

Wpływ i dziedzictwo

Max i Moritz stały się klasyką literatury dziecięcej w Niemczech i jedną z najbardziej rozpoznawalnych prac Buscha. Książka była tłumaczona na wiele języków i inspirowała późniejszych ilustratorów oraz twórców komiksów. Busch bywa nazywany prekursorem komiksu ze względu na umiejętne łączenie rysunku z narracją sekwencyjną.

Dlaczego warto przeczytać?

• To przykład klasycznej literatury XIX wieku, która łączy humor z przesłaniem moralnym.
• Forma — rymy plus ilustracje — jest przystępna i atrakcyjna także dla współczesnego czytelnika.
• Książka pokazuje, jak zmienia się podejście do wychowania i karania w różnych epokach.
• Dla osób zainteresowanych historią komiksu i ilustracji prace Buscha mają wartość poznawczą i artystyczną.

Uwagi praktyczne

Współczesne wydania często zawierają przypisy i komentarze wyjaśniające kontekst historyczny oraz tłumaczenia rymów, które mogą pomóc w odbiorze tekstu przez młodszych czy międzynarodowych czytelników. Choć niektóre sceny mogą wydawać się dzisiaj surowe, warto czytać Maxa i Moritza z uwagą na ironię i satyrę, które przejawiają się w całej książce.

Siedem historii

W pierwszej opowieści chłopcy wiążą kawałki chleba na kawałki sznurka i kładą je tam, gdzie stara kobieta, Wdowa Bolte, trzyma swoje kury. Kury próbują połknąć kawałek chleba, który utknie im w gardle, a oni w końcu wiszą na drzewie i umierają.

W drugiej opowieści Wdowa Bolte, która wciąż płacze, postanawia, że równie dobrze może upiec kury. Chłopcy biorą wędki, wspinają się na dach i wyciągają smażące się kurczaki za pomocą wędek. Wdowa Bolte stwierdza, że kurczaki zniknęły, myśli, że jej mały pies je zjadł i daje biednemu psu lanie.

W trzeciej opowieści biorą piłę i robią dziurę w drewnianym mostku przed domem krawca. Krzyczą na krawca, obrzucając go wyzwiskami. On jest wściekły i wybiega, most się zrywa, a on wpada do strumienia. Ratują go dwie latające gęsi. Strasznie boli go brzuszek, ale żona kładzie mu na brzuszek gorące żelazko i czuje się lepiej.

W czwartej opowieści chłopcy wkładają proch do fajki dyrektora szkoły, gdy ten jest w kościele. Gdy ten zapala fajkę, następuje eksplozja.

W piątej opowieści chłopcy zbierają chrząszcze i wkładają je pod materac w łóżku wujka. W środku nocy, kiedy wujek śpi, chrząszcze skradają się do niego. Budzi się i walczy z nimi, aż je wszystkie zabije.

W szóstej opowieści chłopcy próbują ukraść z piekarni precle (niemieckie bułki), ale wpadają one do wanny z ciastem. Wchodzi piekarz i je znajduje. Piecze je w piecu, ale kiedy je wyjmuje, przebijają się przez ciasto i uciekają.

W siódmej opowieści chłopcy wycinają dziurę w workach rolnika. Kiedy młynarz podnosi jeden z tych worków, orientuje się, że ziarno się wysypuje. Widzi chłopców, wkłada ich do worka i zabiera do młyna, gdzie młynarz miele je na kukurydzę i karmi nią swoje kaczki.

Pomnik w Kolonii przedstawiający Maxa i Moritza bawiących się w skakanie przez skakankę

Szukaj według litery