Giovanni Caboto (John Cabot) — włoski żeglarz i odkrywca Ameryki Północnej

Życie i pochodzenie

Dokładne miejsce i data urodzenia Cabota nie są pewne; tradycyjnie wskazuje się na Italię jako miejsce pochodzenia. Przed przybyciem na dwór angielski działał jako doświadczony żeglarz handlowy w rejonie Morza Śródziemnego i Atlantyku. W Anglii uzyskał poparcie króla Henryka VII oraz stosowne dokumenty pozwalające wystawić żagle na zachód w poszukiwaniu nowych szlaków i terytoriów. Źródła królewskie i patenty dotyczące jego działalności bywają cytowane w opracowaniach; zob. dokumenty królewskie i listy patentowe.

Wyprawy i miejsce lądowania

Najsłynniejsza wyprawa Cabota miała miejsce w 1497 roku, kiedy to odbył rejs z Anglii na pokładzie karaweli Matthew. Po żegludze na zachód odkrył ląd, który początkowo uważał za część Azji — w tamtych czasach takie pomyłki były powszechne. Współcześnie większość badaczy lokalizuje to lądowanie we wschodniej części dzisiejszej Kanady, na obszarze Nowej Fundlandii lub pobliskich brzegów. Miejsca wskazywane w literaturze to m.in. Bonavista i okolice Zatoki Św. Wawrzyńca. Informacje o trasie i przystankach można znaleźć w opracowaniach i źródłach: relacje podróżne, mapy współczesne.

• 1496–1497: przygotowania i patent królewski, wyprawa na Matthew (opis statku).
• 1497: lądowanie u wschodnich wybrzeży Ameryki Północnej (różne hipotezy co do dokładnego punktu).
• 1498–1499: druga wyprawa, podczas której zaginął lub zmarł — okoliczności nie są jednoznacznie potwierdzone (źródła, hipotezy).

Znaczenie i następstwa

Rejsy Cabota miały istotne znaczenie polityczne i gospodarcze. Dla Anglii przyczyniły się do ugruntowania wczesnych roszczeń terytorialnych w Ameryce Północnej i otworzyły drogę do eksploatacji bogatych łowisk oraz dalszych badań geograficznych. Jego odkrycie było jednocześnie impulsem dla rybołówstwa atlantyckiego i późniejszych kolonialnych przedsięwzięć. W pracach naukowych i popularnych przypomina się także wpływ tych wydarzeń na kształtowanie się kartografii i polityki morskiej w epoce odkryć; zob. analizy i opracowania.

Kontrowersje i niepewności

Historycy dyskutują o wielu aspektach wypraw Cabota: o dokładnym miejscu lądowania, o liczbie i trasie statków drugiej wyprawy oraz o ostatecznym losie żeglarza. Brak jednolitych, współczesnych relacji sprawia, że wiele szczegółów pozostaje przedmiotem interpretacji. Mimo tych niejasności Giovanni Caboto pozostaje ważną postacią w historii eksploracji, wspominaną zarówno w kontekście odkryć geograficznych, jak i w dziejach stosunków angielsko-amerykańskich.