Program Apollo (lub Projekt Apollo) był projektem Narodowej Administracji Aeronautyki i Przestrzeni Kosmicznej Stanów Zjednoczonych (NASA). Jego celem było wysłanie człowieka, by zbadał Księżyc i bezpiecznie sprowadził go na Ziemię. Rozpoczął go prezydent Stanów Zjednoczonych John F. Kennedy w 1961 roku. On powiedział:
Teraz nadszedł czas, aby dokonać dłuższych kroków - czas na wielkie, nowe amerykańskie przedsięwzięcie - czas, aby ten naród przejął wyraźnie wiodącą rolę w osiągnięciu przestrzeni kosmicznej, która pod wieloma względami może mieć klucz do naszej przyszłości na Ziemi.
...Uważam, że naród ten powinien zobowiązać się do osiągnięcia celu, zanim minie dziesięciolecie, czyli wylądowania człowieka na Księżycu i bezpiecznego powrotu na Ziemię. Żaden pojedynczy projekt kosmiczny w tym okresie nie będzie bardziej imponujący dla ludzkości, ani ważniejszy w eksploracji kosmosu na dalekie odległości, a jego realizacja nie będzie tak trudna i kosztowna. Pełny tekst
Dlaczego rozpoczęto Program Apollo
Jednym z powodów rozpoczęcia programu było to, że Związek Radziecki był pierwszym krajem, który wysłał człowieka w przestrzeń kosmiczną. Ponieważ miało to miejsce w czasie zimnej wojny, w USA istniała presja, aby technologicznie i politycznie wyprzedzić ZSRR. Program Apollo miał więc cel zarówno naukowy, jak i strategiczny oraz propagandowy — pokazać zdolność USA do prowadzenia wielkich przedsięwzięć technologicznych.
Budowa i elementy statku kosmicznego Apollo
Statek kosmiczny Apollo składał się zasadniczo z trzech części:
- Moduł Dowodzenia (Command Module, CM) — kapsuła, w której podróżowali astronauci i która wracała na Ziemię.
- Moduł Serwisowy (Service Module, SM) — zawierał napęd i systemy podtrzymywania życia; był odłączany tuż przed wejściem w atmosferę.
- Moduł Księżycowy (Lunar Module, LM) — lądownik przeznaczony do miękkiego lądowania na Księżycu i startu z jego powierzchni.
W przeciwieństwie do wcześniejszych programów Mercury i Gemini, kapsuła Apollo była znacznie większa i dawała astronautom więcej swobody ruchu. Podczas lotu CM i LM dokowały się ze sobą na drodze ku Księżycowi. Jedyną częścią, która wróciła na Ziemię, był Moduł Dowodzenia; Moduł Księżycowy pozostał na Księżycu (częściowo rozbite lub pozostawione).
Rakieta nośna — Saturn V
Do wynoszenia statków Apollo używano potężnej rakiety Saturn V. Była to trzystopniowa rakieta o wysokości około 110 metrów, zaprojektowana specjalnie do lotów na Księżyc. Saturn V pozostawał przez dekady jedną z najpotężniejszych rakiet, jakie kiedykolwiek z powodzeniem użyto w lotach załogowych.
Najważniejsze misje i wydarzenia
- Apollo 1 (AS-204) — planowana pierwsza misja załogowa programu; 27 stycznia 1967 roku doszło podczas testu na ziemi do pożaru w kabinie, w wyniku czego zginęli trzej astronauci: Virgil "Gus" Grissom, Edward H. White II i Roger B. Chaffee. Wypadek ten spowodował poważne zmiany konstrukcyjne i procedury bezpieczeństwa.
- Apollo 7 (październik 1968) — pierwsza udana załogowa misja Apollo na orbicie okołoziemskiej po wprowadzeniu poprawek.
- Apollo 8 (grudzień 1968) — pierwsze załogowe wejście na orbitę Księżyca i powrót na Ziemię; ważny kamień milowy przed lądowaniem.
- Apollo 11 (20 lipca 1969) — pierwsze lądowanie ludzi na Księżycu. W skład załogi wchodzili Neil Armstrong, Michael Collins i Edwin "Buzz" Aldrin. Neil Armstrong jako pierwszy postawił stopę na Księżycu, wypowiadając słynne zdanie: "To jest mały krok dla człowieka, ale wielki skok dla ludzkości".
- Apollo 13 (kwiecień 1970) — misja, w której doszło do eksplozji zbiornika z tlenem w module serwisowym. Lądowanie na Księżycu zostało odwołane; dzięki improwizacji i wysiłkowi załogi oraz kontroli lotu wszyscy astronauci wrócili bezpiecznie na Ziemię. O tych wydarzeniach powstał popularny film fabularny.
- Inne ważne misje: Apollo 12, 14, 15, 16 i 17 — łącznie sześć lotów zakończyło się lądowaniem na Księżycu; podczas tych misji przeprowadzono liczne eksperymenty, wykorzystano pojazd księżycowy (Lunar Roving Vehicle, w misjach 15–17) i zebrano próbki skalne.
- Apollo 17 (grudzień 1972) — ostatnia misja, podczas której ludzie chodzili po Księżycu; Eugene Cernan był ostatnim człowiekiem, który opuścił powierzchnię Księżyca (do chwili obecnej).
Skutki naukowe i zebrane próbki
Program Apollo dostarczył ogromną ilość danych geologicznych oraz przywiózł z Księżyca materiały — łącznie około 382 kilogramów próbek skalnych i regolitu. Próbki te pomogły w poznaniu historii i budowy Księżyca, jego wieku oraz procesów, które go kształtowały.
Efekt społeczny, technologiczny i ekonomiczny
Apollo przyspieszył rozwój zaawansowanych technologii (systemy komputerowe, nawigacja, materiały, telekomunikacja) oraz wykształcił duże kompetencje inżynierskie. Program miał także ogromny wpływ kulturowy — lądowanie na Księżycu stało się symbolem możliwości ludzkich i inspirowało kolejne pokolenia naukowców i inżynierów.
Zakończenie programu i dalsze kroki
Misje lądowań na Księżycu zakończyły się w 1972 roku po locie Apollo 17. Program Apollo formalnie przeszedł do kolejnych projektów: część technologii i doświadczeń wykorzystano w stacji kosmicznej Skylab oraz w misji Wahadłowca Kosmicznego. W 1975 roku odbyła się też wspólna misja Apollo–Soyuz (współpraca amerykańsko-radziecka), po której NASA skoncentrowała się m.in. na rozwijaniu programu Wahadłowca Kosmicznego, Międzynarodowej Stacji Kosmicznej i wielu bezzałogowych projektach eksploracji kosmosu. Można więc powiedzieć, że choć lądowania księżycowe skończyły się w 1972 roku, spuścizna programu trwała i przekształciła się w kolejne etapy amerykańskiej eksploracji kosmosu — a niektóre działania i formalne rozliczenia projektu trwały do połowy lat 70., w tym do 1975 roku.
Ludzie, którzy chodzili po Księżycu
W ramach programu Apollo po powierzchni Księżyca chodziło 12 astronautów. Byli to:
- Neil Armstrong, Buzz Aldrin (Apollo 11)
- Pete Conrad, Alan Bean (Apollo 12)
- Alan Shepard, Edgar Mitchell (Apollo 14)
- David Scott, James Irwin (Apollo 15)
- John Young, Charles Duke (Apollo 16)
- Eugene Cernan, Harrison Schmitt (Apollo 17)
Kultura popularna
O wydarzeniach związanych z misjami Apollo powstało wiele filmów, książek i dokumentów. Wspomniany w artykule film o problemach misji Apollo 13 (reż. Ron Howard, 1995) jest jednym z najbardziej znanych dramatów opartych na prawdziwych wydarzeniach związanych z programem.
Podsumowanie
Program Apollo był jednym z najważniejszych osiągnięć XX wieku w dziedzinie badań kosmosu. Dzięki niemu ludzie po raz pierwszy stanęli na innym ciele niebieskim, nauka zyskała bezcenne próbki i dane, a technologie rozwinięte w jego ramach znalazły zastosowanie w wielu dziedzinach życia. Program zakończył się jako cykl misji, które pozostawiły trwałe dziedzictwo w badaniach kosmicznych i technologii.
