Imperium Hoysala (Kannada: ಹೊಯ್ಸಳ) było indyjskim państwem, które kontrolowało dużą część południowych Indii od 1000 do 1346 r. Głównymi ośrodkami władzy były miasta Belur i Halebid; Belur, Karnataka jest często wymieniane jako jedna ze stolic okresu Hoysala. Imperium Hoysala zapisało się w historii przede wszystkim dzięki wyjątkowej architekturze sakralnej i rozwiniętej sztuce rzeźbiarskiej.

Historia

Początki Hoysalów sięgają regionu Karnataka, gdzie najpierw występowali jako niewielcy wasale dynastii Chalukyów z Kalyani. Z czasem rozwinęli własną strukturę państwową i rozszerzyli wpływy, tworząc samodzielne państwo obejmujące znaczną część południowych Indii. Okres panowania Hoysalów (XI–XIV w.) jest uważany za jeden z ważniejszych etapów w historii Karnataki, porównywalny pod względem znaczenia kulturowego do imperiumVijayanagara.

Hoysalowie wchodzili w konflikty i sojusze z sąsiednimi potęgami — m.in. z państwem Chola i później z armiami północnych sułtanatów. Rozkwit polityczny i kulturalny przypada zwłaszcza na panowanie królów takich jak Vishnuvardhana, Veera Ballala II i Veera Ballala III. Ostateczny upadek dynastii nastąpił w wyniku wewnętrznych problemów, osłabienia militarnego i najazdów sił z północy, czego finałem było rozbicie struktur państwowych w XIV wieku.

Religia i kultura

Dwór Hoysala był miejscem współistnienia różnych tradycji religijnych. Władcy i elity dworskie wspierali zarówno dżinizm, jak i hinduizm. Znany król Bitti Deva, który po przyjęciu nauk Ramanujacharya przeszedł na Vaishnavizm i przyjął imię Vishnuvardhana, promował kult Wisznu (Vaishnavism) obok istniejących tradycji. Dwór hołubił rozwój piśmiennictwa i nauk — Kannada był głównym językiem administracji i literatury, a królestwo sprzyjało zarówno twórczości w języku kannada, jak i w Sanskrit. Dzięki mecenatowi królewskiemu rozwinęły się lokalne szkoły literackie i liczne dzieła epickie, religijne i naukowe.

Architektura świątyń

Najbardziej rozpoznawalnym dziedzictwem Hoysala jest ich styl architektoniczny i rzeźbiarski. Setki świątyń rozmieszczonych w całym regionie Karnataka (najbardziej znane kompleksy znajdują się w Belur, Halebid i Somnathpura) pokazują charakterystyczne cechy tej sztuki:

  • użycie mydlanego piaskowca/soapstone (chloritic schist), ułatwiającego precyzyjne rzeźbienie;
  • plan gwiaździsty (stellate) lub z geometrycznie złożonymi platformami, które dawały świątyniom bogaty kontur zewnętrzny;
  • bogato dekorowane stiuki i fryzy przedstawiające sceny z Ramajany, Mahabharaty, panteonu hinduskiego oraz motywy roślinne i fantastyczne;
  • lathe-turned kolumny i misternie wykończone mandapy (sala zgromadzeń), często z symetrycznymi filarami i emanującymi detalami;
  • różne układy sanktuariów (ekakuta, dvikuta, trikuta) z centralnym garbhagriha (świętą komnatą) i wieńczącymi je wieżyczkami (vimana).

Przykłady: słynna Chennakesava w Belur, Hoysaleswara w Halebid oraz Chennakesava w Somnathpura — wszystkie te świątynie ilustrują mistrzostwo w kompozycji architektonicznej i precyzji rzeźbiarskiej Hoysala.

Znani władcy

  • Vishnuvardhana (Bitti Deva) – rozwinął państwo, przeszedł na vaishnavizm i był jednym z głównych mecenasów budowy wielkich świątyń;
  • Veera Ballala II – pod jego rządami Hoysala osiągnęli znaczne wpływy polityczne i militarne, a także dalszy rozwój sztuki i literatury;
  • Veera Ballala III – ostatni wielki władca dynastii, jego panowanie naznaczone było walkami z siłami północnych sułtanatów i stopniowym osłabieniem królestwa.

Dziedzictwo

Dziedzictwo Hoysalów obejmuje nie tylko zabytkowe świątynie, ale też trwały wpływ na rozwój regionu: rozwój sztuki kamieniarskiej, rozkwit literatury w języku Kannada i w Sanskrit, a także modele organizacji gospodarstw świątynnych i systemów irygacyjnych. Do dziś architektura i rzeźba Hoysala są cenione jako jedne z najznakomitszych osiągnięć sztuki świątynnej południowych Indii.