Działo polowe: konstrukcja, taktyka i rozwój technologiczny
Działo polowe: przegląd konstrukcji, taktycznego zastosowania i przemian technologicznych — od lekkości i mobilności po lufy gwintowane i systemy samobieżne.
Działo polowe to działoartyleryjskie przeznaczone do użycia bezpośrednio na polu walki. Zwykle były to lżejsze i bardziej mobilne typy, w odróżnieniu od dużych armato‑i moździerzowych stanowisk stałych stosowanych w fortyfikacjach czy przy długotrwałych oblężenia. W literaturze termin ten bywa stosowany do opisania mniejszych dział, które można było transportować wraz z armią podczas marszu i szybko ustawiać w różnych punktach pola bitwy w zależności od potrzeb taktycznych.
Napoleon i jego dowódcy przywiązywali dużą wagę do mobilności artylerii; działa polowe z dużymi kołami i odpowiednimi zaprzęgami konnymi mogły być przemieszczane szybko nawet w trakcie starcia. Ustawianie dział w miejscach, gdzie zbierały się masy wroga, pozwalało rozbić formacje i ułatwiało natarcie piechoty, dzięki czemu wsparcie ogniowe zwiększało efektywność oddziałów lądowych, w tym piechota.
Główne cechy i wyposażenie
Działa polowe cechowała relatywna lekkość, konstrukcja na kołach oraz możliwość szybkiego załadowania i przemieszczenia za pomocą zaprzęgu lub później pojazdów mechanicznych. Typowe elementy to:
kolumna lufy z krótkim lub średnim skokiem i często gładkolufowa w starszych konstrukcjach,zawieszenie i dyszel umożliwiające połączenie z limberem (wózami amunicyjnymi) oraz zaprzęgiem konnym,załoga licząca zwykle kilka osób odpowiedzialnych za celowanie, przeładowanie i obsługę amunicji,przyrządy celownicze do ognia bezpośredniego oraz, w zależności od typu, możliwości prowadzenia ognia pośredniego.
Rozwój technologiczny
W drugiej połowie XIX wieku i na początku XX wieku rozwój techniki zmienił konstrukcje dział polowych: wprowadzono lufy gwintowane zwiększające celność i zasięg, a także mechanizmy tłumiące odrzut, co pozwoliło na szybsze oddawanie kolejnych strzałów bez konieczności ponownego ustawiania działa. W XX wieku część artylerii polowej została zastąpiona przez sprzęt samobieżny lub lżejsze działa holowane, a także przez rakietowe systemy ogniowe.
Rola taktyczna
Działa polowe pełniły funkcje wsparcia ogniowego: zwalczanie zgrupowań piechoty i kawalerii, niszczenie przeszkód oraz osłona własnych natarć. Ich rozmieszczenie na polu walki było elementem planowania taktycznego — odpowiednio użyte mogły zmienić przebieg starcia poprzez zduszenie oporu przeciwnika w newralgicznych punktach.
Współczesne formy artylerii polowej obejmują zarówno toczone działa holowane, jak i systemy samobieżne oraz artylerię rakietową; wszystkie te rozwiązania skupiają się na mobilności, ogniach precyzyjnym i integracji z systemami dowodzenia.
Niemieckie działo polowe 77 mm z I wojny światowej
I wojna światowa
Wraz z rozwojem technicznym artylerii, prawie wszystkie działa dowolnej wielkości mogły być przemieszczane z pewną prędkością. Na początku I wojny światowej nawet największe działa oblężnicze mogły być przemieszczane drogą lub koleją. Nawet niemieckie superciężkie działa z okresu II wojny światowej można było przemieszczać koleją lub pojazdami gąsienicowymi.
W użyciu brytyjskim, działem polowym było wszystko, co miało kaliber do 4,5 cala. Większe działa nazywano średnimi, a największe z nich ciężkimi. Ich największym działem (w przeciwieństwie do haubicy) było 5,5-calowe (140 mm) Medium, które mogło wystrzelić pocisk na odległość około 15 000-16 000 jardów.
Niemieckie działa polowe zdobyte przez NZEF wystawione w Londynie, 1918 r.
II wojna światowa
Od początku II wojny światowej termin "działo polowe" był używany w odniesieniu do artylerii dalekiego zasięgu, strzelającej pod stosunkowo niskim kątem, w przeciwieństwie do haubic, które mogą strzelać pod wyższym kątem. Do końca II wojny światowej większość artylerii będącej w użyciu stanowiły haubice o kalibrze od 105 mm do 155 mm. Jedynymi powszechnie używanymi działami polowymi były brytyjskie 5,5 cala i amerykańskie 155 mm Long Tom. Long Tom został opracowany na podstawie francuskiej broni z czasów I wojny światowej.
Lata 60.
Armia amerykańska ponownie użyła dział dalekiego zasięgu w latach 60. z działem M107 175 mm. M107 był używany podczas wojny w Wietnamie i okazał się skuteczny w walkach artyleryjskich z siłami północnowietnamskimi. Działo to wymagało wielu napraw, a po tym, jak lufy zaczęły pękać, zostało wycofane z użytku. Produkcja M107 trwała do lat 80-tych, a działo jest nadal używane przez izraelskie siły zbrojne.
Czasy współczesne
Dziś nie ma już zastosowania dla działa polowego. Rolę małej i wysoce mobilnej artylerii przejęły moździerze, które mogą być przenoszone przez żołnierza. Zastąpiły one prawie każdą sztukę artylerii mniejszej niż 105 mm. Artyleria haubiczna wypełnia środek pola, głównie 155 mm modele NATO lub 152 mm modele byłego ZSRR. Potrzeba broni dalekiego zasięgu jest zaspokajana przez artylerię rakietową lub samoloty. Nowoczesna artyleria strzelecka, taka jak 105 mm działo lekkie L118, jest używana do zapewnienia wsparcia ogniowego piechocie i pancerzom na dystansach, na których moździerze są niepraktyczne. Moździerze przenoszone przez żołnierzy nie mają takiego zasięgu i siły rażenia jak artyleria strzelecka. Pomiędzy nimi znajduje się karabinowy moździerz holowany. Broń ta (zwykle w kalibrze 120 mm) jest na tyle lekka, że może być holowana przez Land Rovera, ma zasięg ponad 6000 m i wystrzeliwuje bombę o mocy pocisku artyleryjskiego.
Powiązane strony
Wykaz dział polowych
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest pistolet polowy?
O: Działo polowe to działo artyleryjskie, które można szybko przemieszczać po polu bitwy w zależności od potrzeb.
P: Kiedy po raz pierwszy użyto terminu "działo polowe" i dlaczego?
O: Termin "działo polowe" został po raz pierwszy użyty do opisania mniejszych dział, które można było zabrać ze sobą podczas marszu.
P: Dlaczego działa zainstalowane w forcie, działa oblężnicze i moździerze nie były używane w bitwie?
O: Działa zainstalowane w forcie, działa oblężnicze i moździerze były zbyt duże, aby można je było szybko przemieszczać i byłyby używane tylko podczas długiego oblężenia.
P: Jakiego rodzaju dział polowych używał Napoleon?
Napoleon używał dział polowych z bardzo dużymi kołami, które pozwalały na ich szybkie przemieszczanie nawet podczas bitwy.
P: W jaki sposób przenoszenie dział z miejsca na miejsce podczas bitwy zwiększało ogólną skuteczność piechoty?
O: Dzięki przenoszeniu dział z miejsca na miejsce podczas bitwy, formacje wrogich żołnierzy mogły zostać rozbite, a piechota mogła poradzić sobie z nimi w dowolnym miejscu, co znacznie zwiększało ogólną skuteczność piechoty.
P: Jakie są korzyści z posiadania działa polowego na polu bitwy?
O: Posiadanie działa polowego na polu bitwy pozwala na szybkie i elastyczne użycie artylerii, która może rozbijać formacje wroga i wspierać przyjazne oddziały ogniem osłonowym.
P: Czym różni się działo polowe od innych rodzajów artylerii?
O: Działo polowe zostało zaprojektowane z myślą o mobilności i szybkim przemieszczaniu po polu bitwy w zależności od potrzeb, podczas gdy inne rodzaje artylerii, takie jak te zainstalowane w forcie, są stacjonarne i niełatwo je przemieszczać podczas bitwy.
