Ernst Reuter — niemiecki polityk, burmistrz Berlina podczas blokady i odbudowy powojennej

Ernst Rudolf Johannes Reuter (29 lipca 1889 – 29 września 1953) był niemieckim politykiem i działaczem miejskim, najbardziej znanym jako burmistrz (Regierender Bürgermeister) Berlina w okresie powojennym, w czasie blokady miasta i pierwszych lat powojennej odbudowy.

Życie i wykształcenie

Reuter urodził się w małym pruskim miasteczku Apenrade (dzisiejsze Aabenraa w Danii). Po ukończeniu abitur w 1907 r. w Gimnazjum w Leer (Fryzja Wschodnia) podjął studia z zakresu filozofii i nauk społecznych na uniwersytecie w Marburga, a następnie kontynuował je od 1909 r. w Monachium. W czasie studiów zetknął się z ideami socjalizmu, które wpłynęły na jego późniejszą działalność polityczną. W 1912 r. złożył egzamin państwowy.

Początki kariery politycznej

Po studiach Reuter pracował jako prywatny nauczyciel w Bielefeld. Zaangażował się w politykę i na początku był związany z Partią Socjaldemokratyczną, po czym przeniósł się do Berlina, gdzie współpracował z jej centralnymi strukturami, m.in. w zakresie edukacji politycznej.

Okres wojenny i doświadczenia rewolucyjne

W czasie I wojny światowej, w 1916 r., został powołany do armii i służył jako kurier na froncie wschodnim. Po ciężkim ranieniu trafił do niewoli i przebywał w rosyjskim obozie jenieckim. Tam zapoznał się z ideami rosyjskiej rewolucji — zetknął się z bolszewikami, a w grudniu 1917 r. uczestniczył w pracach administracyjnych na obszarze Nadwołżańskim — doświadczenia te wpłynęły na jego dalszą drogę polityczną.

Działalność w Republice Weimarskiej

Po powrocie do Niemiec w listopadzie 1918 r. Reuter przez pewien czas był związany z Komunistyczną Partią Niemiec (KPD), a w 1920 r. pełnił funkcję pierwszego sekretarza berlińskiej organizacji partyjnej. W 1922 r. został z partii usunięty i powrócił do SPD. W kolejnych latach rozwijał działalność zawodową i polityczną związane z administracją miejską i transportem publicznym.

W 1926 r. pracował jako redaktor związany z pismem SPD „Vorwärts” oraz objął stanowisko w zarządzie miejskiego wydziału transportu w Berlinie. W 1928 r. nadzorował proces konsolidacji przedsiębiorstw komunikacyjnych, który doprowadził do utworzenia Berliner Verkehrs-Aktien-Gesellschaft (BVG) — spółki łączącej sieci metra, tramwajowe i autobusowe w mieście. BVG stało się wówczas jednym z największych przedsiębiorstw transportu publicznego na świecie i pozostaje głównym operatorem komunikacji miejskiej w Berlinie.

Emigracja i praca za granicą

W 1931 r. Reuter został burmistrzem Magdeburga, jednocześnie zasiadał w parlamencie (w Reichstagu) z ramienia SPD. Po przejęciu władzy przez narodowych socjalistów został wielokrotnie aresztowany. Po kolejnych zatrzymaniach i naciskach politycznych opuścił Niemcy; przy wsparciu znajomych udało mu się uniknąć dalszych represji i wyjechać z kraju, opuszczając m.in. obozu koncentracyjnego.

Najpierw przebywał w Holandii, następnie w Wielkiej Brytanii, a od końca lat 30. w Turcji, gdzie był doradcą przy organizacji komunikacji miejskiej i rozwoju administracji miejskiej. W 1938 r. objął stanowisko profesora w Akademii Administracji w Ankarze, gdzie zajmował się planowaniem urbanistycznym i szkoleniem kadr administracyjnych.

Powrót do Berlina i działalność powojenna

Reuter powrócił do Berlina w listopadzie 1946 r. i ponownie objął kierownictwo wydziału komunikacji miejskiej. W czerwcu 1947 r. plany jego nominacji na stanowisko burmistrza zablokowało Sowieckie weto, jednak pozostał ważną postacią w administracji miejskiej, współpracując z pełniącą obowiązki burmistrza Louise Schröder.

Podczas wyborów, które 5 grudnia 1948 r. odbyły się tylko w sektorach zachodnich Berlina, SPD uzyskała znaczące poparcie wyborców. 7 grudnia rada miasta wybrała Ernsta Reutera na burmistrza, a jego stanowisko zostało potwierdzone przez nowy parlament 14 stycznia 1949 r. Mimo utraty części poparcia w wyborach z 3 grudnia 1950 r., Reuter pozostał na stanowisku: w głosowaniu parlamentarnym jego konkurent z CDU wycofał kandydaturę, a Reuter stanął na czele koalicyjnego rządu z udziałem SPD, CDU i FDP.

Znaczenie i śmierć

W czasie blokady Berlina (1948–1949) Reuter stał się rozpoznawalną postacią polityczną i symbolem oporu zachodniej części miasta wobec działań Związku Radzieckiego; jego przemówienia i publiczne wystąpienia przyczyniły się do międzynarodowej rozpoznawalności problemu Berlina Zachodniego. Pozostał na stanowisku przez kolejne lata, angażując się w odbudowę miasta i organizację jego administracji.

Ernst Reuter zmarł nagle 29 września 1953 r. w Berlinie na atak serca. Jego działalność jest pamiętana przede wszystkim w kontekście powojennego odrodzenia Berlina i roli, jaką odegrał w obronie wolności zachodniej części miasta.