Delirium tremens (często nazywane DTs lub "the DTs") jest ratownictwem medycznym. Jest to najcięższa forma odstawienia alkoholu, która może wystąpić, gdy osoba pijąca duże ilości alkoholu nagle przestaje pić. "Delirium" oznacza gwałtowne i ciężkie zaburzenia świadomości i orientacji; "tremens" odnosi się do drżeń i pobudzenia ruchowego.

Naukowcy uważają, że DTs występuje, ponieważ autonomiczny układ nerwowy staje się nadmiernie pobudzony — działa zbyt intensywnie i nie potrafi się uspokoić po przerwaniu długotrwałego działania alkoholu. Towarzyszą temu zmiany w neuroprzekaźnikach (zwłaszcza w układach GABA i glutaminianowym), prowadzące do nadmiernej pobudliwości mózgu.

O DT po raz pierwszy napisano w 1813 roku. Bez odpowiedniej opieki medycznej delirium tremens może być groźne dla życia.

Objawy

Objawy zwykle pojawiają się nagle i mogą nasilać się w ciągu godzin. Najczęstsze symptomy to:

  • Ogólne zamieszanie i zaburzenia przytomności — dezorientacja co do czasu i miejsca, zaburzenia pamięci krótkotrwałej;
  • Halucynacje — najczęściej wzrokowe (widzenie rzeczy, których nie ma), czasem słuchowe lub dotykowe;
  • Nasilone pobudzenie współczulne — szybkie bicie serca (tachykardia), podwyższone ciśnienie krwi, pocenie się, gorączka;
  • Drżenia i drgawki — ryzyko napadów padaczkowych;
  • Zaburzenia snu i lęk — silne uczucie niepokoju, bezsenność;
  • Problemy z równowagą i koordynacją, nudności i wymioty.

Kiedy się pojawia i jak długo trwa

Delirium tremens zwykle zaczyna się 48–96 godzin po ostatnim spożyciu alkoholu, choć może wystąpić wcześniej lub nawet po 7–10 dniach u niektórych osób. Przebieg typowo trwa 24–72 godziny, ale ciężkie przypadki mogą trwać dłużej i wymagać leczenia w oddziale intensywnej terapii.

Czynniki ryzyka

  • długoletnie i ciężkie spożywanie alkoholu,
  • wcześniejsze epizody ciężkiego odstawienia lub DTs,
  • współistniejące choroby somatyczne (np. choroby wątroby, infekcje),
  • starszy wiek, odwodnienie, niedobory pokarmowe (szczególnie witaminy B1 — tiaminy).

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym — nagłe zamieszanie, halucynacje i objawy autonomicznego pobudzenia u osoby z historią długotrwałego picia alkoholu. Lekarz wyklucza inne przyczyny zaburzeń świadomości (np. zaburzenia metaboliczne, infekcje, uraz mózgu). W badaniach pomocne są:

  • badania krwi (glukoza, elektrolity, funkcje wątroby, marker zakażenia),
  • monitorowanie parametrów życiowych (ECG, saturacja),
  • w razie wątpliwości — badanie obrazowe mózgu lub badania dodatkowe w celu wykluczenia innych przyczyn.

Leczenie

Delirium tremens to stan zagrożenia życia i wymaga natychmiastowej opieki medycznej. Leczenie obejmuje:

  • Benzodiazepiny — podstawowy lek w terapii DTs (np. diazepam, lorazepam). Dawkowanie i sposób podania ustalane są indywidualnie; często potrzebne są duże dawki i podawanie dożylnie.
  • Wsparcie w warunkach monitorowanych — hospitalizacja, często na oddziale intensywnej terapii lub w izolatce monitorowanej z powodu ryzyka drgawek i niestabilności układu krążenia.
  • Uzupełnianie płynów i elektrolitów, korekcja zaburzeń metabolicznych.
  • Tiamina (witamina B1) — profilaktycznie i leczniczo, aby zapobiec encefalopatii Wernickego.
  • Leki przeciwpadaczkowe — stosowane w przypadku drgawek opornych na benzodiazepiny (np. fenobarbital, propofol w sedacji ogólnej).
  • Leki przeciwpsychotyczne — czasami używane do kontroli silnych halucynacji lub agresji, ale z ostrożnością, ponieważ mogą obniżać próg drgawkowy i pogarszać objawy autonomiczne; zawsze powinny być stosowane dopiero po zabezpieczeniu benzodiazepinami.
  • Zabezpieczenie drożności dróg oddechowych i wsparcie oddechowe — jeśli pacjent jest ciężko pobudzony lub w ciężkim stanie sedacji.

Powikłania

  • drgawki uogólnione,
  • zaburzenia rytmu serca i niestabilność krążeniowa,
  • odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe,
  • niedotlenienie mózgu i jego konsekwencje,
  • w ciężkich przypadkach — zgon, zwłaszcza bez leczenia.

Rokowanie

Przy szybkim rozpoznaniu i odpowiednim leczeniu rokowanie jest znacznie lepsze niż w przeszłości. Nieleczone DTs wiąże się z wysoką śmiertelnością (historycznie nawet do kilkunastu procent lub więcej), natomiast dzięki współczesnemu leczeniu śmiertelność jest znacznie niższa. Mimo to DTs pozostaje poważnym stanem wymagającym hospitalizacji.

Zapobieganie i postępowanie po ostrym epizodzie

  • osoby z ciężkim uzależnieniem powinny przeprowadzać odstawienie alkoholu pod kontrolą lekarską w warunkach ambulatoryjnych z dostępem do pomocy lub na oddziale odwykowym/diagnostycznym,
  • profilaktyczne stosowanie benzodiazepin u osób wysokiego ryzyka podczas odstawienia może zapobiec rozwojowi ciężkich objawów,
  • uzupełnianie niedoborów (zwłaszcza tiaminy), leczenie współistniejących chorób oraz programy leczenia uzależnienia (terapia, wsparcie psychospołeczne) są kluczowe, aby zapobiec nawrotom.

Kiedy szukać pomocy

Natychmiastowej pomocy medycznej wymaga każda osoba odstawiająca alkohol, która rozwija:

  • gwałtowne pobudzenie, dezorientację, halucynacje,
  • wysoką gorączkę, intensywne pocenie się, bardzo szybkie tętno lub bardzo wysokie ciśnienie,
  • drgawki lub utrata przytomności.

W takich sytuacjach należy wezwać pogotowie lub udać się na izbę przyjęć — DTs to stan, który wymaga natychmiastowej, specjalistycznej opieki.