Hipertermia: przyczyny, objawy i postępowanie
Przegląd hipertermii — mechanizmy, rodzaje urazów cieplnych, różnice z gorączką, postępowanie i zapobieganie. Informacje praktyczne dla pacjentów i opiekunów.
Hipertermia to stan, w którym organizm osiąga niebezpiecznie podwyższoną temperaturę wskutek zaburzeń w odprowadzaniu i wydzielaniu ciepła. W przeciwieństwie do gorączki, gdzie „nastawienie” termoregulacji w mózgu jest zmienione, w hipertermii dochodzi do przegrzania z powodu nadmiernej produkcji ciepła lub nieefektywnego jego oddawania. Zjawisko to obserwuje się podczas upałów, intensywnego wysiłku fizycznego, a także w przebiegu działania niektórych leków i substancji.
Galeria obrazów
4 ObrazyPrzyczyny i mechanizmy
Do hipertermii może dojść, gdy systemy odpowiadające za utrzymanie temperatury ciała zawodzą. Przyczyny obejmują: ekspozycję na bardzo wysoką temperaturę otoczenia, odwodnienie i zakłócenia krążenia, intensywny wysiłek w gorącym środowisku oraz efekt niektórych farmaceutyków lub używek. Niektóre stany specyficzne — jak złośliwa hipertermia związana z anestetykami — mają odrębne mechanizmy biologiczne. W praktyce klinicznej często mówi się o hipertermii, gdy temperatura ciała przekracza około 101°F (powyżej ~38,3°C), choć krytyczne, zagrażające życiu wartości występują zwykle przy temperaturze znacznie wyższej.
Objawy i rodzaje urazów cieplnych
Urazy związane z upałem tworzą spektrum: od łagodnych skurczów mięśniowych do ciężkiego udaru cieplnego. Charakterystyczne objawy to nadmierna potliwość (choć w ciężkim udarze pot może ustąpić), osłabienie, zawroty głowy, nudności, szybkie tętno, dezorientacja i utrata przytomności. Wyróżnia się trzy główne formy:
- skurcze cieplne — bolesne skurcze mięśniowe po wysiłku i utracie soli;
- wyczerpanie cieplne — objawy odwodnienia, osłabienie, uczucie chłodu i wilgotna skóra;
- udar cieplny — stan zagrażający życiu: wysoka temperatura ciała, zaburzenia świadomości, niewydolność narządowa.
Rozpoznanie i różnice z gorączką
Rozróżnienie między hipertermią a gorączką ma znaczenie praktyczne: w gorączce termostat mózgowy jest „przestawiony” i organizm aktywnie wytwarza ciepło (drżenie, dreszcze) do osiągnięcia nowej wyższej wartości; w hipertermii tego mechanizmu brak — temperatura rośnie mimo prób jej ochłodzenia. Pomiar temperatury i ocena przebiegu klinicznego są kluczowe. Standardowo podaje się też średnią temperaturę ciała około 98.6°F (~36,6°C) jako punkt odniesienia.
Leki, używki i inne czynniki zwiększające ryzyko
Niektóre leki mogą utrudniać pocenie lub zaburzać regulację autonomiczną, co zwiększa podatność na hipertermię. Ponadto narkotyki i substancje psychoaktywne (np. amfetaminy, MDMA) mogą zwiększać produkcję ciepła i aktywność fizyczną, pogarszając odprowadzanie ciepła. Do problemów przyczyniają się też choroby przewlekłe, wiek (dzieci i osoby starsze są bardziej narażone) oraz praca w warunkach gorąca.
Postępowanie i zapobieganie
W łagodniejszych postaciach pomoc polega na przerwaniu wysiłku, uzupełnieniu płynów i schładzaniu (cień, wentylacja, chłodne kompresy). Przy podejrzeniu udaru cieplnego należy wezwać pomoc medyczną natychmiast i zaczynać chłodzenie pacjenta: usunięcie nadmiaru odzieży, chłodne okłady, polanie wodą, wentylacja. W warunkach szpitalnych stosuje się intensywniejsze metody chłodzenia i monitorowanie funkcji narządów.
Profilaktyka
- unikać ekspozycji na ekstremalne upały i planować aktywność fizyczną poza najgorętszymi godzinami;
- pić regularnie płyny, uzupełniać elektrolity przy długotrwałym wysiłku;
- dostosować odzież i przerwy w pracy w gorącym środowisku;
- świadomie stosować leki i być ostrożnym z używkami, które zwiększają ryzyko przegrzania.
Więcej praktycznych informacji i wskazówek można znaleźć w poradnikach zdrowotnych oraz materiałach edukacyjnych: hipertermia — informacje ogólne, termoregulacja i zasady bezpieczeństwa dla osób pracujących w wysokich temperaturach. W nagłych wypadkach zawsze należy kontaktować się z lokalnymi służbami medycznymi.
Przyczyny hipertermii
Wszystkie rodzaje hipertermii mogą być spowodowane tymi samymi czynnikami. Niektóre częste przyczyny to:
- Pogoda: Pogoda, która jest bardzo gorąca, słoneczna i wilgotna
- Aktywność: Dużo ćwiczy lub pracuje, zwłaszcza gdy na zewnątrz jest gorąco
- Osoby starsze i niemowlęta mogą dostać hipertermii, nawet jeśli odpoczywają wewnątrz, jeśli na zewnątrz jest gorąco i wilgotno, a one nie otrzymują wystarczającej ilości chłodnego powietrza. Może się to zdarzyć, ponieważ bardzo starzy i bardzo młodzi ludzie mają problemy z kontrolowaniem temperatury ciała.
- Nielegalne narkotyki, zwłaszcza ecstasy i amfetamina, mogą powodować bardzo szybki wzrost temperatury ciała.
Inne rzeczy, które zwiększają prawdopodobieństwo wystąpienia hipertermii, zwłaszcza u osób ćwiczących lub pracujących, to:
- Ubranie: Noszenie ciemnych ubrań, kapeluszy lub kasków, lub wyściełanych ubrań (jak ochraniacze piłkarskie)
- Masa ciała: większa ilość tkanki tłuszczowej utrudnia schładzanie organizmu.
- Odwodnienie (niewystarczająca ilość płynów w organizmie): Utrudnia to organizmowi chłodzenie się poprzez pocenie się.
- Gorączka: Ponieważ temperatura ciała jest już wyższa niż normalnie
- Leki: Niektóre leki, takie jak beta-blokery i leki przeciwpsychotyczne
Skurcze cieplne
Skurcze cieplne są najmniej poważną formą hipertermii. ("Skurcz" to ostry ból spowodowany napinaniem się i skracaniem mięśnia).
Symptomy
Główne objawy skurczów cieplnych to:
- Bolesne skurcze, zwykle w nogach lub brzuchu
- Pocenie się, co może powodować odwodnienie i utratę elektrolitów (ważnych soli potrzebnych organizmowi)
Leczenie
Osoby cierpiące na skurcze cieplne zazwyczaj nie potrzebują pomocy medycznej. Najlepszymi metodami leczenia skurczów cieplnych są:
- Przeniesienie w chłodne miejsce i odpoczynek
- Odpoczynek dla mięśni, które bolą
- Picie wody lub napojów sportowych w celu leczenia odwodnienia
Wyczerpanie cieplne
Wyczerpanie cieplne jest poważniejsze niż skurcze cieplne. Dotyka całego ciała, a nie tylko niektórych mięśni, jak w przypadku skurczów.
Symptomy
Objawy wyczerpania cieplnego mogą obejmować:
- Omdlenia (zasłabnięcia) lub zawroty głowy
- Niskie ciśnienie krwi
- Poważniejsze odwodnienie
- Osoba może być ortostatyczna (oznacza to, że ma zawroty głowy lub mdleje, gdy wstaje; jest to oznaka odwodnienia)
- Uczucie silnego pragnienia z suchością w ustach
- Chłodna, wilgotna skóra (ponieważ organizm stara się jak może, aby odprowadzić ciepło z ciała poprzez pocenie się)
- Nudności lub wymioty (z powodu odwodnienia)
Leczenie
Osoby z wyczerpaniem cieplnym mogą potrzebować pomocy medycznej.
Pierwsza pomoc dla osób z wyczerpaniem cieplnym obejmuje:
- Przeniesienie osoby w chłodne miejsce
- Kazać pacjentowi zdjąć dodatkowe warstwy odzieży
- Schładzanie pacjenta poprzez wachlowanie i przykładanie mokrych ręczników do ciała
- kładzenie się i stawianie stóp, jeśli odczuwają zawroty głowy
- Picie wody lub napojów sportowych - ale tylko wtedy, gdy dziecko jest przytomne, nie jest zdezorientowane i nie wymiotuje
- Obrócenie osoby na bok, jeśli wymiotuje
Jeśli osoba z wyczerpaniem cieplnym otrzyma pomoc medyczną, EMT lub lekarze mogą:
- Daj im tlen
- Podanie wody i elektrolitów dożylnie (przez igłę umieszczoną w żyle), jeśli są zbyt zdezorientowane, aby pić lub wymiotują.
Udar cieplny
Udar cieplny to nagły przypadek medyczny. Jeśli nie jest leczony wystarczająco szybko, powoduje uszkodzenie mózgu i śmierć. Jest to jedna z najczęstszych przyczyn śmierci w sporcie, której można zapobiec.
Udar cieplny ma miejsce, gdy osoba staje się tak gorąca, że jej ciało nie jest w stanie zrobić nic, aby obniżyć temperaturę. Ciało wypróbowało każdą strategię, aby się ochłodzić. Ale ciało jest tak gorące, że żadna z tych strategii już nie działa. Powoduje to bardzo szybki wzrost temperatury ciała. Ciało staje się tak gorące wewnątrz, że jego tkanki, zwłaszcza mózg, ulegają uszkodzeniu. Zazwyczaj, osoby z udarem cieplnym mają temperaturę ciała 104 stopni Fahrenheita lub wyższą. Mózg nie jest w stanie przetrwać długo w takiej temperaturze. Udar cieplny może bardzo szybko spowodować uszkodzenie mózgu, serca, nerek i mięśni.
Symptomy
Wczesne objawy
Często pierwszymi objawami udaru cieplnego są:
- Pobudzenie (osoba staje się zdenerwowana i niespokojna)
- Zamieszanie
- Silne, szybkie tętno
Późne objawy
W miarę jak udar cieplny się pogłębia, zaczynają pojawiać się objawy, które mogą zabić osobę. Na przykład:
- Napady, zwłaszcza stan padaczkowy
- Bardzo niskie ciśnienie krwi (zbyt niskie, aby doprowadzić krew i tlen do mózgu)
- Słaby, powolny rytm serca (jest to znak, że serce nie bije wystarczająco mocno, aby dostarczyć krew i tlen do organizmu)
- Delirium lub śpiączka (spowodowane tym, że mózg staje się tak gorący, że nie może pracować i nie otrzymuje wystarczającej ilości tlenu)
- Skóra pacjenta będzie również zarumieniona (czerwona), gorąca i sucha (ponieważ organizm nie jest już w stanie chłodzić się przez pocenie).
Leczenie
Osoby z udarem cieplnym zawsze wymagają jak najszybszej pomocy medycznej w nagłych wypadkach. Jeśli osoba może mieć udar cieplny, należy natychmiast zadzwonić pod numer 9-1-1 lub inny numer telefonu alarmowego. Dyspozytor pogotowia może wyjaśnić, co należy zrobić, aby pomóc osobie do czasu przyjazdu karetki.
Gdy osoba z udarem cieplnym dotrze do karetki pogotowia lub szpitala, leczenie udaru cieplnego może obejmować:
- Schładzanie osoby tak szybko jak to możliwe. Sposoby, aby to zrobić obejmują:
- Rozbieranie osoby
- Przykrycie osoby mokrym ręcznikiem
- Jeśli to możliwe, podkręć klimatyzację lub włącz wentylator.
- Przykładanie okładów z lodu pod pachy, na kark i w pachwiny
- Umieszczenie osoby w kąpieli z lodem
- Podawanie zimnych płynów dożylnych, zarówno w celu ochłodzenia pacjenta, jak i odwodnienia.
- Podawanie benzodiazepin w celu powstrzymania dreszczy przed tak szybkim wychłodzeniem (dreszcze powodują jeszcze większe ogrzanie organizmu)
- Podawanie leków w celu powstrzymania napadów
- Podawanie leków na problemy z sercem spowodowane udarem cieplnym
- Podawanie tlenu lub wprowadzenie rurki do gardła pacjenta, aby ułatwić mu oddychanie (jest to tzw. intubacja)
Prognoza
Rokowanie dla osób z udarem cieplnym zależy od tego, jak wysoka jest temperatura ich ciała, jak szybko wzrosła i jak szybko otrzymali leczenie.
Do 80% osób, które nie otrzymają natychmiastowego leczenia udaru cieplnego umiera. Jednak schłodzenie osób z udarem cieplnym od razu i podjęcie leczenia bardzo szybko może zmienić ten stan rzeczy, tak że tylko 10% osób umiera. Ale niektórzy ludzie, którzy przeżyją, mają uszkodzenia mózgu lub inne problemy zdrowotne spowodowane przez udar cieplny.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest hipertermia?
O: Hipertermia to stan chorobowy charakteryzujący się wysoką temperaturą ciała.
P: Jakie są przyczyny hipertermii?
O: Hipertermia może być spowodowana różnymi czynnikami, takimi jak ekspozycja na wysoką temperaturę, gorączka i niektóre leki lub nielegalne narkotyki.
P: Przy jakiej temperaturze lekarze definiują hipertermię?
O: Lekarze definiują hipertermię jako temperaturę ciała przekraczającą 101 stopni Fahrenheita (równą 38,3 stopni Celsjusza).
P: Jaka jest średnia temperatura ludzkiego ciała?
O: Średnia temperatura ludzkiego ciała wynosi zwykle około 98,6 stopni Fahrenheita (37 stopni Celsjusza).
P: Czy hipertermia może powodować urazy związane z wysoką temperaturą?
O: Tak, hipertermia może powodować urazy związane z wysoką temperaturą ciała.
P: Jakie są trzy formy urazów związanych z wysoką temperaturą spowodowanych hipertermią?
O: Trzy formy urazów związanych z wysoką temperaturą spowodowanych hipertermią to skurcze cieplne (najmniej poważne), wyczerpanie cieplne i udar cieplny (najpoważniejsze).
P: Która forma urazu związanego z wysoką temperaturą spowodowanego hipertermią jest najpoważniejsza?
O: Udar cieplny jest najpoważniejszą formą urazu spowodowanego hipertermią.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Hipertermia: przyczyny, objawy i postępowanie Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/46181
Źródła
- mayoclinic.org : "Heat Stroke"
- orthoinfo.aaos.org : "Heat Injury and Heat Exhaustion"
- nhs.uk : "Heat Exhaustion and Heatstroke"
- emedicine.medscape.com : "Heatstroke"


