Aaron (Albert) Alexandre (hebr. אהרון אלכסנדר, około 1765/68 w Hohenfeld we Frankonii - 16 listopada 1850 w Londynie, Anglia) był żydowskim szachistą i pisarzem niemiecko-francusko-angielskim.

Życie i kariera

Aaron Alexandre wykształcenie religijne otrzymał i był wyszkolony na rabina. W 1793 roku przybył do Francji, gdzie początkowo utrzymywał się, ucząc języka niemieckiego. W młodości zajmował się także mechaniką i był określany jako wynalazca drobnych urządzeń mechanicznych. Z czasem poświęcił się jednak całkowicie szachom — zarówno grze, jak i pracy wydawniczej. W ostatnich latach życia mieszkał i działał w Londynie, gdzie zmarł 16 listopada 1850 roku.

Encyklopedia szachów (1837)

Najbardziej znanym dziełem Alexandre'a jest Encyklopédie des échecs (Paryż, 1837), pol. Encyklopedia Szachów. Była to obszerna praca systematyzująca znane wówczas otwarcia i warianty oraz zawierająca dużą liczbę analiz. W tej książce Alexandre konsekwentnie zastosował zapis algebraiczny ruchów szachowych, co przyczyniło się do popularyzacji tego sposobu notacji we Francji i krajach anglojęzycznych. Wprowadzony w publikacji zapis roszady jako symboli 0-0 i 0-0-0 ułatwił skrócone zapisy partii i stał się powszechnie przyjętym standardem.

Problemy i końcówki

W 1846 roku Alexandre opublikował kolejną ważną pracę poświęconą głównie grze końcowej oraz kompozycjom szachowym — Collection des plus beaux Problèmes d'Echecs (Paryż). Zbiór obejmował około 2000 problemów i studiów, które autor zebrał i opracował, dodając często krótkie komentarze i rozwiązania. Książka ta ukazała się także w tłumaczeniach: angielskim jako Beauties of Chess (Londyn) oraz niemieckim jako Praktische Sammlung bester Schachspiel-Probleme (Lipsk). Oba dzieła stały się ważnymi pozycjami referencyjnymi dla graczy i kolekcjonerów problemów szachowych XIX wieku.

Turk i miejsce w historii szachów

Alexandre bywał także kojarzony z występami w tzw. Turku — słynnym automacie do gry w szachy, w którym faktyczną grę wykonywał ukryty wewnątrz człowiek-operator. Współpraca przy takich pokazach była wówczas jednym ze sposobów zarobkowania dla zawodowych szachistów.

Znaczenie i spuścizna

Choć Alexandre nie był rewolucjonistą teoretycznym w sensie tworzenia nowych systemów gry, to jego książki miały duże znaczenie porządkowe i popularyzatorskie. Dzięki systematycznemu zbiorowi otwarć, zastosowaniu zapisu algebraicznego oraz obszernemu zbiorowi problemów, jego prace stały się użytecznym źródłem dla kolejnych pokoleń szachistów i historyków gry. Dzisiaj wydania Alexandre'a są cenione przede wszystkim jako dokument epoki i ważne ogniwo w rozwoju literatury szachowej XIX wieku.