Konferencja Konstantynopolitańska 1876–1877 w Stambule — reformy na Bałkanach

Konferencja Konstantynopolitańska 1876–1877 w Stambule: jak wielkie mocarstwa kształtowały reformy polityczne na Bałkanach i przyszłość Bułgarii i Bośni.

Konferencja Konstantynopolitańska 1876–1877 (znana także jako „Konferencja w Pałacu Stoczniowym”, od miejsca, w którym się odbywała) wielkich mocarstw (Wielkiej Brytanii, Rosji, Francji, Niemiec, Austro-Węgier i Włoch) miała miejsce w Stambule (Konstantynopol) w dniach 23 grudnia 1876–20 stycznia 1877 roku. Po rebelii w Hercegowinie rozpoczętej w 1875 r. i powstaniu bułgarskim w kwietniu 1876 r. przedstawiciele mocarstw uzgodnili projekt reform politycznych zarówno w Bośni i Hercegowinie, jak i na terytoriach osmańskich zamieszkałych w większości przez ludność bułgarską. Celem konferencji było wypracowanie rozwiązań zmierzających do uspokojenia napięć na Bałkanach, zapewnienia ochrony ludności chrześcijańskiej oraz zapobieżenia eskalacji konfliktu między Imperium Osmańskim a Rosją.

Tło polityczne

W II połowie XIX w. Bałkany stały się areną narastających napięć narodowo-wyzwoleńczych i rywalizacji wielkich mocarstw. Seria powstań i represji wobec ludności chrześcijańskiej spowodowała międzynarodowe oburzenie (zwłaszcza po ujawnieniu tzw. „atrocity” w Bułgarii w 1876 r.). Mocarstwa europejskie, obawiając się zarówno rozlania się wojny na większą skalę, jak i wzrostu wpływów jednego z aktorów (głównie Rosji), dążyły do wypracowania kompromisowego planu reform, który miałby zapobiec interwencji zbrojnej.

Główne propozycje reform

• Ustanowienie autonomii administracyjnej dla obszarów o przewadze ludności bułgarskiej, przy zachowaniu formalnej suwerenności sułtana;
• Wprowadzenie lokalnych władz i organów przedstawicielskich oraz ograniczenie samowoli lokalnych urzędników poprzez kontrolę oraz obsadę stanowisk (częściowo) przy udziale przedstawicieli ludności chrześcijańskiej;
• Gwarancje bezpieczeństwa dla ludności chrześcijańskiej, w tym reformy policji i gwardii lokalnej oraz likwidacja praktyk dyskryminacyjnych;
• Uregulowanie statusu Bośni i Hercegowiny poprzez zmiany administracyjne i zwiększenie udziału miejscowej ludności w zarządzaniu, a także mechanizmy nadzorcze z udziałem przedstawicieli mocarstw;
• Utworzenie międzynarodowych komisji nadzorczych lub obserwatorów, których zadaniem miała być kontrola wdrażania reform.

Przebieg i stanowiska mocarstw

Konferencja obradowała nad szczegółami proponowanych rozwiązań, ale poszczególne mocarstwa miały odmienne priorytety. Wielka Brytania zwykle opowiadała się za zachowaniem integralności terytorialnej Imperium Osmańskiego i ostrożnością wobec rosyjskiej ekspansji; Austria-Ungaria była zainteresowana wpływami w Bośni i Hercegowinie; Rosja wspierała rozszerzenie praw i autonomii dla ludów słowiańskich; Francja i Niemcy odgrywały rolę mediacyjną. Mimo że przygotowano szczegółowe projekty reform, osiągnięto jedynie ugodowe uzgodnienia formalne — bez trwałego mechanizmu wymuszenia ich wykonania.

Reakcja Imperium Osmańskiego i dalsze skutki

Rząd osmański przyjął rekomendacje pod presją, ale wdrożenie części zapisów było oporne i opóźnione. Brak natychmiastowego i skutecznego wdrożenia postanowień konferencji, a także rosnące napięcia między Imperium Osmańskim a Rosją, doprowadziły w rezultacie do wybuchu wojny rosyjsko-tureckiej w 1877–1878. Po zakończeniu działań zbrojnych Rosja wymusiła na Turcji korzystniejsze dla swoich interesów rozwiązania w traktacie w San Stefano (marzec 1878), które następnie zostały zmodyfikowane na Kongresie Berlińskim (czerwiec–lipiec 1878).

Znaczenie historyczne

Konferencja konstynopolitańska była przykładem prób „koncertu mocarstw” regulujących kryzysy międzynarodowe bez rozlewu krwi; jednocześnie pokazała ograniczenia tej metody w obliczu silnych interesów narodowych i imperialnych. Proponowane reformy wprawdzie stworzyły ramy dla późniejszych rozstrzygnięć dotyczących statusu Bułgarii i Bośni, ale ich niewdrożenie przyczyniło się pośrednio do eskalacji konfliktu i zmiany układu sił na Bałkanach w drugiej połowie XIX wieku. Ostateczne rozstrzygnięcia (San Stefano, Berlin) przedefiniowały mapę regionu i miały dalekosiężne skutki dla rozwoju ruchów narodowych oraz dla stosunków między mocarstwami europejskimi.

Uczestnicy

Wielkie mocarstwa były reprezentowane na konferencji odpowiednio przez:

• Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii:

Lord Salisbury i Sir Henry Elliot;

• Imperium Rosyjskie:

Hrabia Mikołaj Ignatjew (pisownia historyczna Mikołaj Ignatieff);

• Królestwo Francji:

Hrabia Jean-Baptiste de Chaudordy i hrabia François de Bourgoing;

• Cesarstwo Niemieckie:

Baron Karl von Werther;

• Cesarstwo Austro-Węgierskie:

Baron Heinrich von Calice i hrabia Ferenc Zichy;

• Królestwo Włoch:

Hrabia Luigi (Lodovico) Corti.

Spośród nich lord Salisbury, hrabia de Chaudordy i baron von Calice byli ambasadorami pełnomocnymi na konferencji, podczas gdy hrabia Ignatiew, sir Henry Elliot, hrabia de Bourgoing, baron von Werther, hrabia Zichy i hrabia Corti byli ambasadorami rezydentami swoich krajów w Konstantynopolu.

Konsul generalny USA w Konstantynopolu, Eugene Schuyler, również brał aktywny udział w opracowywaniu decyzji konferencji.

Imperium Osmańskie było reprezentowane na konferencji przez:

Mithat Pasha, Saffet Pasha i Edhem Pasha.

Mithat Pasha był Wielkim Wezyrem (pierwszym ministrem), a Saffet Pasha ministrem spraw zagranicznych Turcji. Chociaż przedstawiciele tureccy uczestniczyli w obradach plenarnych konferencji, nie zostali zaproszeni na poprzedzające je sesje robocze, na których wielkie mocarstwa negocjowały swoje porozumienie.

Główną rolę w tym procesie odegrali lord Salisbury i hrabia Ignatiew. Ignatjew starał się rozwiać brytyjskie obawy, że przyjęta przez Rosję rola obrońcy prawosławnych Słowian jest tylko przykrywką dla jej dążeń do przejęcia Bosforu i Konstantynopola, a tym samym - jak obawiał się premier Disraeli - potencjalnego zagrożenia dla ważnych śródziemnomorskich szlaków prowadzących do brytyjskich Indii. Ze swej strony Salisbury postrzegał konferencję jako obiecującą okazję do wypracowania kompleksowego porozumienia z Rosją w sprawie ich sprzecznych ambicji terytorialnych w Azji Środkowej.

Bułgaria według Konferencji Konstantynopolitańskiej

Decyzje

Bośnia

Konferencja przewidywała utworzenie autonomicznej prowincji obejmującej Bośnię i większą część Hercegowiny, podczas gdy południowa część tej ostatniej miała zostać scedowana na rzecz Czarnogóry.

Bułgaria

Wielkie mocarstwa zgodziły się na znaczną autonomię Bułgarii, która miała przybrać formę dwóch nowych prowincji osmańskich (vilayets) utworzonych w tym celu: Wschodniej, ze stolicą w Tarnowie, i Zachodniej, ze stolicą w Sofii.

Konferencja ustaliła, że pod koniec XIX wieku bułgarskie terytoria etniczne w Imperium Osmańskim rozciągały się do Delty Dunaju na północnym wschodzie, Kastorii na południowym zachodzie, Kirklareli i Edirne na południowym wschodzie oraz Niszu na północnym zachodzie. Terytoria te miały zostać włączone do dwóch bułgarskich prowincji autonomicznych w następujący sposób:

• Wschodniobułgarska prowincja autonomiczna, w tym osmańskie sandżaki - jednostki podziału administracyjnego drugiego stopnia - Tarnovo, Ruse, Tulcea, Varna, Sliven, Plovdiv (z wyjątkiem kazamatów - jednostek podziału administracyjnego trzeciego stopnia - Ardino i Smolyan) oraz część edirneńskiego sandżaku, w tym kazamaty Kirklareli, Svilengrad i Elhovo.
• Autonomiczna prowincja zachodniej Bułgarii, obejmująca sandżaki Sofia, Widin, Nisz, Skopje, Bitola (z wyjątkiem kazamatów Debar i Korcze), kazamaty Gotse Delchev, Melnik i Sidirokastro w sandżaku Serres oraz kazamaty Strumica, Veles, Tikveš i Kastoria.

Wielkie mocarstwa szczegółowo opracowały rozwiązania konstytucyjne, ustawodawcze, wykonawcze, obronne i wykonawcze, kantonalny system administracyjny, podatki, nadzór międzynarodowy itp. dla proponowanych autonomicznych prowincji.

Lord Salisbury


Hrabia Ignatieff

Powiązane strony

• Wojna rosyjsko-turecka (1877-1878)

Zachodnio-bułgarska prowincja autonomiczna


Wschodniobułgarska prowincja autonomiczna

Pytania i odpowiedzi

P: Czym była konferencja konstantynopolitańska?

P: Kim były wielkie mocarstwa, które wzięły udział w Konferencji Konstantynopolitańskiej?

P: Dlaczego zorganizowano konferencję konstantynopolitańską?

P: Jaki był cel konferencji konstantynopolitańskiej?

P: Kiedy odbyła się Konferencja Konstantynopolitańska?

P: Jaka jest inna nazwa Konferencji Konstantynopolitańskiej?

P: Kto rozpoczął Bunt Hercegowiny i Powstanie Bułgarskie, które doprowadziły do Konferencji Konstantynopolitańskiej?

Szukaj według litery