Robert Gascoyne-Cecil — 3. markiz Salisbury, premier Wielkiej Brytanii 1830–1903
Robert Gascoyne-Cecil, 3. markiz Salisbury — konserwatywny premier Wielkiej Brytanii (trzykrotnie, 1885–1902). Architekt polityki zagranicznej, kolonializmu i wzmocnienia Royal Navy.
Premierem Wielkiej Brytanii był Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil, 3. markiza Salisbury KG GCVO PC FRS (urodzony 3 lutego 1830, zm. 22 sierpnia 1903). Przed 1865 r. znany był jako Lord Robert Cecil, a od 1865 r. do 1868 r. jako wicehrabia Cranborne. Był jednym z czołowych konserwatywnych polityków swojej epoki, charakteryzował się arystokratycznym pochodzeniem, szeroką erudycją i konserwatywnym realizmem politycznym.
Działalność parlamentarna i urzędy państwowe
Lord Cecil został wybrany do parlamentu w 1853 roku z ramienia Partii Konserwatywnej. W 1866 r., jako (wówczas) Viscount Cranborne, objął stanowisko sekretarza stanu ds. Indii w rządzie premiera Lorda Derby'ego. Po krótkiej przerwie powrócił do rządu w 1874 r., już jako markiz Salisbury, ponownie jako sekretarz stanu w Indiach w rządzie Benjamina Disraeli. W 1878 r. Salisbury objął funkcję sekretarza spraw zagranicznych w tym samym gabinecie.
Premier i przywódca konserwatystów
Salisbury wyłonił się na lidera Partii Konserwatywnej i był premierem Wielkiej Brytanii trzykrotnie: po raz pierwszy od 23 czerwca 1885 do 28 stycznia 1886, następnie od 25 lipca 1886 do 11 sierpnia 1892 oraz w końcowym okresie od 25 czerwca 1895 do 11 lipca 1902. W sumie jego rządy trwały ponad trzynaście lat. W czasie swoich kadencji często łączył funkcję premiera z de facto kierowaniem polityką zagraniczną – w praktyce działał jako własny minister spraw zagranicznych.
Polityka zagraniczna i kolonialna
Za jego rządów dominowały sprawy imperialne i rywalizacja o wpływy poza Europą. Cechą charakterystyczną polityki Salisbury'ego była ostrożność wobec trwałych sojuszy europejskich i koncentracja na zachowaniu równowagi sił oraz interesów imperium. W tym okresie nasilała się tak zwana „walka o Afrykę” – europejskie mocarstwa dzieliły i zajmowały terytoria afrykańskie, co doprowadziło do rozwoju kolonializmu i reorganizacji imperium (Afryka, kolonie). W czasie jego urzędowania Wielka Brytania prowadziła także walki w związku z utrzymaniem wpływów w Afryce Południowej, w tym drugą wojną burską (1899–1902).
Rządy Salisbury’ego przeznaczały znaczące środki na rozbudowę floty i umocnienie pozycji morskiej imperium – modernizacja i rozbudowa Royal Navy były jednym z elementów zabezpieczających globalne interesy brytyjskie.
Sprawy wewnętrzne i kwestia irlandzka
Jednym z najtrudniejszych problemów wewnętrznych była kwestia Irlandii. Wzrost irlandzkiego nacjonalizmu i dążenia do autonomii (Home Rule) stały się głównym przedmiotem sporu między konserwatystami a liberałami. Salisbury stanowczo sprzeciwiał się udzieleniu Irlandii pełnej autonomii, co stawiało go w opozycji do swojego głównego politycznego przeciwnika, W. E. Gladstone'a, lidera Partii Liberalnej i również trzykrotnego premiera.
W sferze administracyjnej w jego czasach nastąpiły też istotne zmiany dotyczące organizacji władz lokalnych – funkcjonowanie nowych organów samorządowych, jak na przykład rada hrabstwa Londyn, stało się częścią modernizacji życia publicznego w Wielkiej Brytanii.
Styl rządzenia, publicystyka i wpływy intelektualne
Salisbury był znany jako polityk o konserwatywnym, pragmatycznym podejściu, często hołdujący zasadzie umiarkowania i ostrożności. Był też płodnym publicystą – przez wiele lat publikował artykuły w Przeglądzie Kwartalnym, gdzie przedstawiał swoje poglądy na sprawy polityczne, społeczne i międzynarodowe; jego teksty do dziś są przedmiotem badań i wydań zbiorowych.
Odejście z urzędu, śmierć i ocena dziedzictwa
Salisbury podał się do dymisji 11 lipca 1902 roku. Zmarł 22 sierpnia 1903 roku. Główne problemy polityczne jego epoki – kolonializm, podział Afryki i kwestia irlandzka – pozostały ważne jeszcze przez długi czas. Jednocześnie niektóre wyzwania, zwłaszcza wzrost militarnych ambicji i nacjonalizmu w Niemczech, których znaczenia wielu współczesnych mu polityków w pełni nie dostrzegało, miały dalekosiężne konsekwencje w XX wieku.
Ogólnie oceniany jest jako jedna z najważniejszych postaci konserwatyzmu w epoce wiktoriańskiej: arystokrata-polityk, który łączył wpływy osobiste i zdolności organizacyjne z głęboką wiedzą historyczną i konserwatywną wizją państwa oraz imperium.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil?
A: Robert Arthur Talbot Gascoyne-Cecil był premierem Wielkiej Brytanii, który przed 1865 rokiem był znany również jako Lord Robert Cecil, a od 1865 do 1868 roku jako Viscount Cranborne.
P: Ile razy pełnił funkcję premiera?
O: Salisbury był premierem trzykrotnie, w sumie przez ponad trzynaście lat.
P: Do jakiej partii politycznej należał?
O: Należał do Partii Konserwatywnej.
P: Jakie stanowiska zajmował w rządzie, zanim został premierem?
O: Zanim został premierem, Salisbury był sekretarzem stanu ds. Indii za czasów premiera Lorda Derby'ego, ministrem spraw zagranicznych w rządzie Disraeli'ego i liderem Partii Konserwatywnej.
P: Jakie były dwa główne problemy w czasie, gdy był premierem?
O: Dwa główne problemy w czasie, gdy był premierem, to walka między europejskimi potęgami o zajęcie części Afryki (tzw. "Scramble for Africa") i irlandzki nacjonalizm wśród katolików w Irlandii.
P: Co Salisbury robił w czasie swojego urzędowania?
O: W czasie sprawowania urzędu Salisbury pomógł założyć Londyńską Radę Hrabstwa, rozbudował Królewską Marynarkę Wojenną i podzielił Afrykę na kolonie.
P: Jaka wielka sprawa, której nie doceniano w tamtych czasach, pojawiła się za jego kadencji?
O: Wielką kwestią, której nie doceniano w tamtym czasie za jego kadencji, było powstanie wojującego nacjonalizmu niemieckiego, który później doprowadził do dwóch wojen światowych.
Przeszukaj encyklopedię