Kokolity to mikroskopijne wapienne płytki (płytki kalcytowe) wytwarzane przez jeden z ważniejszych grup fitoplanktonu eukariotycznego. Powstają w komórkach jednokomórkowych protistów zwanych kokolitoforami lub kokolitoforydami. Wokół komórki tworzy się sferyczny szkielet zwany kokosferą, złożony z licznych nakładających się kokolitów; komórki i ich kokolity mają rozmiary rzędu kilku mikrometrów, widoczne dopiero pod mikroskopem.

Budowa i tworzenie kokolitów

Kokolity są zbudowane z węglanu wapnia (CaCO3), najczęściej w postaci kalcytu. Produkcja kokolitów przebiega wewnątrz komórki w pęcherzykach pochodzących od aparatu Golgiego; gotowe płytki są następnie wyprowadzane na zewnątrz i układane na powierzchni komórki, tworząc ochronną lub funkcjonalną skorupę. Kształt i ornamentacja kokolitów są bardzo zróżnicowane i zależą od gatunku — stąd ich duża przydatność w taksonomii i analizach paleontologicznych.

Rola w powstawaniu kredy i osadów morskich

Kreda składa się w dużej mierze z warstw morskich z okresu kredy górnej. W wielu osadach morskich zawartość mikrofauny wapiennej jest ogromna — w miejscach pokrytych osadem kredowym materiały biogeniczne w 95%–99% mogą pochodzić z kokolitów, czyli płytek węglanu wapnia (CaCO3) produkowanych przez kokolitofory. Tak wielkie nagromadzenie drobnych płytek wyjaśnia, dlaczego masywnymi pokładami kredy są praktycznie czyste wydzieleń wapiennych o biogenicznym pochodzeniu.

Odkrycie i znaczenie historyczne

Kokolity zostały po raz pierwszy zbadane przez Cristiana Gottfrieda Ehrenberga (1795–1875), który pierwotnie uważał je za produkty nieorganiczne. Zostały one jednak nazwane i zidentyfikowane jako wytwory żywych organizmów przez Thomasa Henry'ego Huxleya, który pokazał, że są one podstawowym składnikiem skały znanej jako kreda. Jak opisał to Westbroek:

"Maleńka kokolitotwórcza alga... to geologiczny dynamit, potężna siła pomagająca przewodzić ogromne strumienie wapnia i węglanu w kierunku dna oceanu".

Znaczenie ekologiczne i geologiczne

Kokolitofory są jednym z głównych źródeł biogenicznego węglanu w osadach morskich. W północno‑wschodnim Atlantyku podczas ostatniego cyklu lodowcowo‑interglacjalnego (epoka lodowcowa) udział kokolitów w całkowitym węglanie osadów był znaczny — w okresach cieplejszych stanowiły one około 70–80% całkowitego węglanu, podczas gdy w okresach chłodniejszych ich udział zwykle malał.

Kokolity po raz pierwszy pojawiają się w zapisie kopalnym pod koniec okresu triasowego, około 200 milionów lat temu. Ciekawostką jest to, że inna grupa drobnych glonów — okrzemki — zaczęła zapisywać się w skamieniałościach w przybliżonym czasie. W okresie kredy kokolitofory osiągnęły ogromne rozmiary populacyjne i były szczególnie liczne w ciepłych, śródlądowych i kontynentalnych morzach szelfowych, tworząc wielkie ilości osadów wapiennych; zjawisko to ma trwałe konsekwencje geologiczne i ekologiczne.

Zastosowania naukowe i współczesne zagrożenia

  • Kokolity i ich kopalne szczątki są ważnym narzędziem w biostratygrafii — pozwalają datować osady i odtwarzać zmiany środowiskowe w przeszłości.
  • Analizy składu izotopowego i morfologii kokolitów wykorzystuje się w paleoceanografii do rekonstrukcji temperatury, zasolenia i obiegu węgla w dawnych oceanach.
  • W skali ekologicznej kokolitofory wpływają na światło przepuszczane przez wodę (optyka oceanu), uczestniczą w pompie biologicznej przenosząc węgiel z powierzchni do głębszych warstw, a ich pływające szczątki (tzw. marine snow) wspomagają sedymentację i globalny cykl węgla.
  • Współczesne zmiany klimatu i zakwaszanie oceanów (obniżanie pH) mogą osłabiać proces kalcyfikacji u kokolitoforów, co ma potencjalnie istotne skutki dla ich populacji, dla sedymentacji wapiennej i dla globalnego obiegu węgla.

Podsumowując, kokolity to małe, lecz geologicznie i ekologicznie ważne struktury wytwarzane przez jednokomórkowe glony. Ich masowa produkcja przyczyniła się do powstania słynnych pokładów kredy, a obecnie stanowią istotny element w badaniach nad przeszłością i przyszłością oceanów.