Trypanosomiaza amerykańska (choroba Chagasa) — definicja, przyczyny, leczenie

Trypanosomiaza amerykańska (choroba Chagasa) — definicja, przyczyny, objawy i skuteczne leczenie. Dowiedz się o diagnostyce, profilaktyce i zapobieganiu zakażeniom.

Choroba Chagasa jest chorobą wywoływaną przez pierwotniaka - pasożyta Trypanosoma cruzi. Choroba ta znana jest również pod nazwą trypanosomiazy amerykańskiej i jest endemiczna przede wszystkim w krajach Ameryki Łacińskiej, głównie w Ameryce Środkowej i Południowej, choć w ostatnich dekadach przypadki występują także poza obszarem endemicznym z powodu migracji ludności.

Historia i epidemiologia

Carlos Chagas opisał chorobę po raz pierwszy w 1909 roku. Szacuje się, że na świecie zakażonych jest około 6–7 milionów osób; wcześniejsze źródła podawały zakres 8–11 milionów. W regionach endemicznych choroba stanowi istotne obciążenie zdrowotne z powodu przewlekłych powikłań sercowo-naczyniowych i zaburzeń przewodu pokarmowego. Przenoszenie poza obszary endemiczne następuje przez importowane zakażenia u migrantów, przy przetaczaniu krwi czy transplantacjach.

Przyczyny i drogi zakażenia

Ludzie są najczęściej zarażeni przez kontakt z odchodami zakażonych krwiopijnych pluskiew z podrodziny Triatominae, które żyją w szczelinach drewnianych i w niskiej zabudowie. Do zakażenia dochodzi, gdy pluskwa ugryzie człowieka, a zakażone odchody ze T. cruzi zostaną wprowadzone do rany, błony śluzowej lub oka (tzw. objaw Romañy) przez drapanie.

Inne drogi zakażenia to:

• transfuzja krwi — dlatego obowiązuje badanie dawców (transfuzję krwi),
• transplantacja organów od zakażonych dawców,
• spożycie żywności lub napojów skażonych materiałem zawierającym pasożyta (tzw. zakażenia oralne),
• zakażenie okołoporodowe — przeniesienie z matki na płód,
• reaktywacja choroby u osób z upośledzoną odpornością (np. HIV, leczenie immunosupresyjne).

Przebieg choroby i objawy

W literaturze klinicznej wyróżnia się kilka etapów choroby. Najczęściej omawia się:

• fazę ostrą — pojawia się w ciągu tygodni od zakażenia; często przebiega łagodnie lub bezobjawowo, ale może powodować gorączkę, osłabienie, powiększenie węzłów chłonnych i wątroby, rzadziej ciężkie zapalenie mięśnia sercowego lub ośrodkowego układu nerwowego; charakterystyczny jest objaw Romañy (obrzęk powieki po wniknięciu pasożyta przez spojówkę) lub grudkowe zmiany w miejscu wniknięcia (chagoma),
• faza bezobjawowa (indeterminowana) — trwająca wiele lat; pacjent ma przeciwciała, ale brak typowych objawów klinicznych,
• faza przewlekła — u części osób (na przestrzeni lat lub dekad) rozwijają się poważne powikłania:
  • kardiologiczne — przewlekła kardiomiopatia chagaskowa z zaburzeniami rytmu, przewodzenia, powiększeniem serca, niewydolnością serca, zakrzepowo-zatorowymi powikłaniami,
  • trzewne — rozszerzenia przełyku (megaesophagus) i jelita grubego (megacolon) prowadzące do zaburzeń połykania, zaparć i powikłań chirurgicznych,
  • rzadziej neurologiczne i ogólne powikłania.
• możliwa jest też reaktywacja zakażenia u osób immunosupresyjnych z ciężkim przebiegiem.

Diagnostyka

Diagnostyka zależy od fazy choroby:

• W fazie ostrej można wykryć pasożyta we krwi — stosuje się badanie mikroskopowe rozmazu krwi, metodę mikrohematokrytu, oraz testy molekularne (PCR), które zwiększają czułość wykrywania.
• W fazie przewlekłej podstawą są testy serologiczne wykrywające przeciwciała przeciw T. cruzi (ELISA, IFA i inne). Dla pewności wyniku zwykle wymagane jest potwierdzenie co najmniej dwoma metodami o różnej zasadzie.
• Dodatkowo przeprowadza się badania obrazowe i funkcjonalne: EKG, badanie echokardiograficzne, badania radiologiczne przewodu pokarmowego (przy podejrzeniu megaesophagus/megacolon).

Leczenie

Leczenie przeciwpasożytnicze jest możliwe i najskuteczniejsze we wczesnych stadiach choroby. Główne leki to benznidazol i nifurtimoks. Terapia ma na celu eliminację pasożyta i zmniejszenie ryzyka rozwoju powikłań przewlekłych. Kilka istotnych uwag:

• Leki są najskuteczniejsze u dzieci i osób leczonych w fazie ostrej; w fazie przewlekłej skuteczność w zapobieganiu powikłaniom jest mniejsza, ale leczenie może być zalecane u młodszych pacjentów i niektórych dorosłych po indywidualnej ocenie.
• Standardowe kursy trwają zwykle kilkadziesiąt dni (np. około 60 dni), ale schematy i dawki zależą od leku, wieku pacjenta i wytycznych klinicznych.
• Oba leki mogą powodować działania niepożądane (reakcje skórne, objawy żołądkowo‑jelitowe, neuropatie, zaburzenia hematologiczne). Pacjenci powinni być monitorowani podczas terapii.
• Leczenie przeciwpasożytnicze jest przeciwwskazane w czasie ciąży; kobiety w wieku rozrodczym powinny otrzymać terapię przed zaplanowaną ciążą, jeśli to możliwe.
• Powikłania przewlekłe leczy się objawowo: leki i urządzenia kardiologiczne (np. preparaty przeciwarytmiczne, wszczepienie rozrusznika czy kardiowertera-defibrylatora), leczenie niewydolności serca oraz zabiegi chirurgiczne lub endoskopowe przy megacolon/megaesophagus. W niektórych ciężkich przypadkach konieczna jest transplantacja serca.

Zapobieganie i kontrola

Strategie kontroli skupiają się na kilku filarach:

• eliminacja owadów-wektorów — insektycydy, polepszenie warunków mieszkaniowych (uszczelnianie ścian, poprawa konstrukcji domów), edukacja społeczności dotycząca sposobów zmniejszenia kontaktu z pluskwami,
• screening dawców krwi i dawców organów oraz badania przesiewowe u kobiet w ciąży w populacjach ryzyka,
• zapobieganie zakażeniom pokarmowym — właściwa higiena produkcji i przygotowania żywności, unikanie spożywania napojów/produktów mogących być skażone,
• wczesne wykrywanie i leczenie zakażonych niemowląt (leczenie noworodków jest zwykle bardzo skuteczne),
• monitorowanie i opieka nad osobami migrującymi z obszarów endemicznych — diagnostyka i dostęp do leczenia w krajach przyjmujących.

Skala problemu i znaczenie kliniczne

Choroba Chagasa jest poważnym problemem zdrowia publicznego w krajach endemicznych ze względu na możliwość rozwoju ciężkiej kardiomiopatii i zaburzeń przewodu pokarmowego, które mogą prowadzić do znacznej niepełnosprawności i zgonu. Wzrost migracji spowodował, że trypanosomiaza dotyczy także krajów, gdzie wektory nie występują endemicznie, co wymaga uwagi służb zdrowia w zakresie badań przesiewowych u grup ryzyka.

Gdy podejrzewasz zakażenie

Jeśli przebywałeś/przebywałaś w regionie endemicznym, miałaś/miałeś kontakt z pluskwami występującymi w warunkach ubogich mieszkaniowo, otrzymałeś/otrzymałaś transfuzję lub przeszczep, jesteś migracją z obszaru endemicznego lub masz objawy zgodne z chorobą (szczególnie u noworodków i dzieci), zgłoś się do lekarza i wykonaj badania diagnostyczne. Wczesne rozpoznanie zwiększa szanse na skuteczne leczenie.

Chociaż dostępne są skuteczne leki przeciwpasożytnicze, najlepsze wyniki osiąga się dzięki połączeniu działań terapeutycznych i prewencyjnych: kontroli wektorów, badań przesiewowych krwi i organów oraz edukacji zdrowotnej.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest choroba Chagasa?

P: Jakie są inne nazwy choroby Chagasa?

P: Gdzie często występuje choroba Chagasa?

P: W jaki sposób ludzie zazwyczaj zarażają się chorobą Chagasa?

P: Jakie są inne sposoby rozprzestrzeniania się choroby Chagasa?

P: Jakie są etapy choroby Chagasa?

P: Jak leczy się chorobę Chagasa?

Szukaj według litery