William Bligh (1754–1817) — brytyjski kapitan, bunt na Bounty, gubernator NSW

William Bligh — kontrowersyjny brytyjski kapitan: wyprawy z Cookiem, dramatyczny bunt na Bounty i rządy jako gubernator Nowej Południowej Walii. Biografia i losy.

William Bligh (9 września 1754 - 7 grudnia 1817) był angielskim oficerem brytyjskiej marynarki wojennej. Popłynął z kapitanem Jamesem Cookiem w jego trzecią i ostatnią podróż w 1776 roku. W 1787 roku Bligh został kapitanem HMS Bounty i popłynął na Tahiti, aby zbierać drzewa chlebowe. Bunt na Bounty uniemożliwił ukończenie tego zadania. W 1806 roku został mianowany gubernatorem Nowej Południowej Walii. Po powrocie do Anglii Bligh został kontradmirałem, a później wiceadmirałem w Royal Navy.

Wczesne życie i służba

William Bligh urodził się w Plymouth w Anglii. W młodym wieku rozpoczął służbę na morzu, najpierw w marynarce handlowej, a później w Royal Navy. Jego umiejętności nawigacyjne i doświadczenie przyczyniły się do awansu na stanowisko sailing master podczas trzeciej wyprawy kapitana Cooka, gdzie zdobył cenne doświadczenie w żegludze i obserwacjach naukowych.

Bunt na Bounty

W 1787 roku Bligh objął dowództwo HMS Bounty z zadaniem przewiezienia sadzonek drzewa chlebowego z Tahiti do kolonii brytyjskich na Karaibach — celem było zapewnienie taniego pożywienia dla niewolników plantacji. Podczas pobytu na Tahiti na pokład okrętu nawiązały się bliskie kontakty załogi z miejscową ludnością, co doprowadziło do napięć po odpłynięciu. W nocy 28 kwietnia 1789 roku część załogi pod wodzą Fletcher’a Christiana zbuntowała się, przejmując kontrolę nad okrętem. Bligh i kilkunastu lojalnych członków załogi zostali umieszczeni w małej łodzi ratunkowej i porzuceni na oceanie.

Pomimo ekstremalnie trudnych warunków, Bligh wykazał się niezwykłymi umiejętnościami nawigacyjnymi i przywódczymi — poprowadził 18 osób w otwartej łodzi w długiej, niebezpiecznej podróży do portu w Timorze, pokonując około 3 600 mil morskich. Ta wyprawa w otwartej łodzi jest uważana za jedno z najważniejszych osiągnięć nawigacyjnych epoki żaglowej.

Po powrocie do Anglii Bligh dowodził działaniami mającymi na celu odnalezienie i ukaranie buntowników. Część mutyńczyków została schwytana i postawiona przed sądem, inni uciekli i część osiedliła się na wyspie Pitcairn.

Dalsza kariera i powrót na Tahiti

Po wydarzeniach związanych z Bounty Bligh kontynuował służbę w Royal Navy. W 1791 roku dowodził kolejną wyprawą, której celem było dokończenie misji przeniesienia drzew chlebowych — tym razem rejs zakończył się sukcesem i material z Tahiti został dostarczony na wyspy karaibskie. W latach następnych pełnił różne dowództwa i brał udział w operacjach morskich w tym czasie konfliktów z Francją.

Gubernator Nowej Południowej Walii i „Rum Rebellion”

W 1806 roku Bligh został mianowany gubernatorem Nowej Południowej Walii. Jako gubernator próbował ograniczyć wpływy lokalnych elit, zwłaszcza Nowej Południowej Walia Corps, oraz doprowadzić do regulacji handlu i monopolistycznych praktyk (między innymi tzw. handlu rumem), które szkodziły administracji cywilnej. Jego bezkompromisowy styl rządzenia i konflikty z wojskowymi oraz osaczonymi kupcami doprowadziły do buntu — w listopadzie 1808 roku gubernator został aresztowany przez oddziały pod dowództwem majora George’a Johnstona w zdarzeniu zwanym „Rum Rebellion”. Bligh został odsunięty od urzędu i odesłany do Anglii, gdzie domagał się wyjaśnień i rehabilitacji swoich decyzji.

Ocenianie i dziedzictwo

Postać Williama Bligha budziła i budzi kontrowersje. W XIX wieku i w licznych późniejszych dziełach popularnych bywał przedstawiany jako surowy, wręcz tyraniczny dowódca, co sprzyjało legendzie buntowników. Jednak współczesne badania historyczne podkreślają jego umiejętności nawigacyjne, zdolności administracyjne i złożoność charakteru — trudno go zaklasyfikować jednoznacznie jako dobrego lub złego. Jego wysiłki w zakresie porządkowania administracji kolonialnej oraz rekordowa, dramatyczna podróż w łodzi ratunkowej do Timoru pozostają niekwestionowanymi elementami jego spuścizny.

Historia buntu na Bounty i postać Bligha stały się tematem licznych książek, sztuk teatralnych i filmów, m.in. wersji filmowych z 1935, 1962 i 1984 roku, w których postać Bligha była różnie interpretowana i obsadzana przez znanych aktorów.

Zmarł 7 grudnia 1817 roku; po jego śmierci ocena działalności i osobowości Bligha pozostała przedmiotem badań i debat historycznych.

The Bounty

W 1787 roku Bligh stanął na czele małej ekspedycji, która miała zostać wysłana na Tahiti po drzewa chlebowe. Miały one zostać zasadzone w Indiach Zachodnich jako pożywienie dla niewolników. Bounty opuścił Tahiti załadowany drzewami chlebowymi 4 kwietnia 1789 roku. Trzy tygodnie później marynarz o imieniu Fletcher Christian doprowadził do buntu (przejęcia) statku. Christian chciał wrócić na Tahiti. Wydarzenie to nazywane jest "Buntem na Bounty". Bligh i 18 marynarzy zostało umieszczonych w małej łodzi, z niewielką ilością jedzenia i wody, czterema mieczami, sekstantem, zegarkiem kieszonkowym, ale bez mapy. Udało im się dotrzeć do Batawii (obecnie Dżakarta), dystans 6701 km, w 47 dni. Bligh w końcu wrócił do Anglii w marcu 1790 roku. Napisał książkę o buncie, zatytułowaną A Narrative of the Mutiny on board His Majesty's Ship "Bounty".

W sierpniu 1791 roku Bligh ponownie wyruszył po drzewa chlebowe. Polecono mu również dowiedzieć się więcej o Cieśninie Torresa, pomiędzy Australią a Nową Gwineą. Popłynął dwoma statkami, Providence i Assistant, wracając do Anglii w sierpniu 1793 roku.

Mała łódź z "Bounty", która zabrała 19 marynarzy z powrotem do Batavii

Rumowa Rebelia

Oficerowie rozpoczęli działania prawne przeciwko Blighowi, który następnie kazał aresztować jednego z osadników Johna Macarthura za podburzanie (próbę wzniecenia buntu przeciwko rządowi). Jeden z żołnierzy, major George Johnston, wypuścił Macarthura z więzienia, a 26 stycznia 1808 r. poprowadził wojsko do Government House i aresztował Bligha. Armia przejęła wtedy władzę. Stało się to znane jako Rum Rebellion. Po roku Bligh został zwolniony pod warunkiem, że wróci do Anglii. Zgodził się, ale następnie popłynął do Hobart, aby spróbować uzyskać pomoc od pułkownika Davida Collinsa, który był porucznikiem-gubernatorem Tasmanii. Collins nie zaoferował pomocy i Bligh pozostał w Hobart przez kolejny rok.

Rząd brytyjski wysłał nowego gubernatora, którym został Lachlan Macquarie. Bligh i major Johnston wrócili do Londynu, docierając tam 25 października 1810 roku. W postępowaniu sądowym wszystkie zarzuty wobec Bligha okazały się nieprawdziwe, a Johnston został uznany za winnego. Johnson został zwolniony z armii, a w 1811 roku Bligh został kontradmirałem, a później wiceadmirałem. Przeszedł na emeryturę w Kent. Bligh zmarł podczas wizyty w Londynie 7 grudnia 1817 roku.

Aresztowanie Bligha

Szukaj według litery