Bombarda — średniowieczne działo oblężnicze
Bombarda to duże, proste działo miotające stosowane w średniowiecznych oblężeniach; wyróżniała się kalibrem, konstrukcją i rolą w przełomie technologicznym artylerii.
Przegląd
Bombarda była jednym z najwcześniejszych rodzajów artylerii dalekosiężnej używanej w Europie w późnym średniowieczu. To masywne działo, często ładowane od przodu (muzzle-loading), powstało w epoce, gdy proch strzelniczy zaczął rewolucjonizować sposoby prowadzenia wojen. W praktyce bombarda służyła przede wszystkim do ostrzału elementów obronnych — murów, baszt i bram — oraz do wywoływania zniszczeń i paniki wśród obrońców.
Galeria obrazów
10 Obrazy
Budowa i cechy
Bombardy różniły się formą i rozmiarem, lecz łączyły je kilka cech charakterystycznych. Były to konstrukcje o dużym kalibrze, często wykonane z metalu (żelazo, rzadziej brąz) i przeznaczone do miotania ciężkich pocisków. Montowano je na prostych wózkach lub drewnianych podstawach, ponieważ ich masa uniemożliwiała szybką redeploymę na polu bitwy.
- Ładowanie: przez kaganiec (muzzle-loading), czyli od przodu lufy.
- Ignicja: zapłon uzyskiwano przez otwór zapłonowy (np. lont, rozżarzony żelazny pręt).
- Materiał: najczęściej żelazo lub brąz; wczesne modele bywały składane z obręczy i żeliwnych prętów.
- Charakterystyka balistyczna: niska prędkość początkowa, duża masa pocisku — efektywne przy bezpośrednim uderzeniu w konstrukcje obronne.
Historia i etymologia
Pierwsze wzmianki o bombardach pojawiają się w źródłach z późnego średniowiecza; określenie to występuje w tekstach francuskich mniej więcej od końca XIV wieku, około 1380 roku. Nazwa prawdopodobnie wywodzi się ze średniowiecznych form łacińskich i francuskich, mających swoje korzenie w greckim słowie odnoszącym się do dudnienia lub szumu, co odzwierciedlało donośny odgłos wystrzału. Bombarda stanowiła ważny etap w ewolucji artylerii — od prostych, wielkich działo do bardziej specjalizowanych armat i hakownic w epoce nowożytnej.
Zastosowania i taktyka
Głównym polem zastosowania bombard były oblężenia. Dzięki możliwości miotania ciężkich kamiennych kul, ładunków zapalnych lub ciężkich bloczków, bombardy umożliwiały niszczenie muru i wież oraz rażenie skupisk ludzi. W praktyce stosowano zarówno materiały zaczepne (np. materiały nasączone substancjami łatwopalnymi), jak i zwykłe kamienie czy żelazne kule. Czasem ładunek miał również charakter psychologiczny — hałas, odłamki i pożary pogarszały morale obrońców.
- Miotanie pocisków kamiennych i metalowych.
- Zastosowania zapalne: materiały nasączone substancjami łatwopalnymi.
- Obrona pozycyjna: użycie jako broń punktowa do przebijania umocnień.
Znaczenie i przemiany technologiczne
Bombarda reprezentuje moment, kiedy broń palna zaczęła dominować w sztuce oblężniczej. Jej pojawienie się przyspieszyło rozwój fortyfikacji (grubsze mury, bastiony) oraz technologii odlewnictwa i metalurgii. W miarę postępu techniki powstały bardziej precyzyjne i lżejsze działa, takie jak hakownice czy kurwikulveryny, które ostatecznie zastąpiły największe bombardowy w rolach polowych i oblężniczych. Pozostałość językowa tej broni to słowo "bombardowanie", używane współcześnie do opisu masowego ostrzału.
Odsyłacze i literatura
Informacje o bombardach i ich znaczeniu można znaleźć w licznych opracowaniach historycznych i technicznych. Poniżej przykładowe odnośniki:
Znane przykłady
Słynnym przykładem bombardy jest Mons Meg, duża broń zbudowana około 1449 roku i używana przez króla Szkocji Jakuba II. Była ona bardzo potężna i używana do obalania murów zamków. Mons Meg mogła wystrzelić strzały o wadze 180 kg (397 lb) i była jedną z największych bombard w swoich czasach. Obecnie jest ona wystawiona na widok publiczny na zamku w Edynburgu. Inne znane bombardy to dwie bronie z kutego żelaza, Pumhart von Steyr i Dulle Griet. Istniała również broń odlana z brązu, Faule Mette, Faule Grete i Grose Bochse. Carskie Działo jest eksponatem z końca XVI wieku.
Działo Dardanelskie zostało zbudowane w Imperium Osmańskim w 1464 roku przez Munira Alego. Ważyła 18,6 t i miała długość 518 cm. Mogło wystrzeliwać kamienne kule o średnicy do 63 cm.
Bombardy zostały zastąpione bronią wykorzystującą żelazne pociski mniejszego kalibru z mocniejszym prochem.
Galeria
· 
"Bombardowanie ręczne", 1390-1400
· 
Bombarda z kutego żelaza o wadze 200 kg, ok. 1450 r., Metz, Francja. Wykonana została przez wykucie razem żelaznych prętów, utrzymywanych w miejscu przez żelazne pierścienie. Wystrzeliwano w niej kamienne kule o wadze 6 kg. Długość: 82cm.
· 
Działa w Dardanelach.
· 
Mons Meg na zamku w Edynburgu, połowa XV w.
· 
Mons Meg kule armatnie
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest bombarda?
O: Bombarda to wielkokalibrowe, ładowane odtylcowo, średniowieczne działo lub moździerz.
P: Kiedy termin "bombarde" został użyty we francuskim tekście historycznym?
O: Termin "bombarda" został użyty we francuskim tekście historycznym około 1380 roku.
P: Gdzie zazwyczaj używano bombard?
O: Bombarda była zwykle używana podczas oblężeń do ciskania różnymi przedmiotami we wrogie forty.
P: Jakie przedmioty ciskano za pomocą bombard?
O: Pisano o przedmiotach takich jak kamienne lub metalowe kule, płonące materiały i obciążone tkaniny nasączone wapnem palonym lub greckim ogniem.
P: Skąd wzięła się nazwa "bombarda"?
O: Nazwa pochodzi od średniowiecznych łacińskich i francuskich słów z wcześniejszego greckiego słowa oznaczającego wydawanie brzęczącego dźwięku.
P: Od czego pochodzi współczesny termin "bombardowanie"?
O: Współczesny termin "bombardowanie" pochodzi od nazwy "bombarde" użytej we francuskim tekście około 1380 roku.
P: Jaki był cel użycia bombardy podczas oblężenia?
O: Celem użycia bombardy podczas oblężenia było zrzucenie ciężkich kamiennych kul na wrogie forty.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Bombarda — średniowieczne działo oblężnicze Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/12821