Przegląd
Maria z Modeny, znana też jako Maria Beatrice Eleonora Anna Margherita Isabella d'Este, urodziła się 5 października 1658 (w starym stylu 25 września) i zmarła 7 maja 1718 (stary styl 26 kwietnia). Była drugą żoną księcia Yorku, późniejszego króla Anglii, Szkocji i Irlandii — Jakuba II (James II). Jej religijność, pochodzenie i narodziny syna znacząco wpłynęły na politykę brytyjską końca XVII wieku.
Pochodzenie i młodość
Maria pochodziła z włoskiego rodu d'Este; urodziła się jako księżniczka rodziny władającej księstwem Modeny. Jej wychowanie było typowe dla arystokracji włoskiej tamtego okresu: duchowość katolicka, znajomość dworskich obyczajów i przygotowanie do roli żony w politycznych sojuszach. Małżeństwo z księciem Yorku zawarto w 1673 roku z powodów dynastycznych i religijnych; dla Jakuba miało ono potwierdzić jego katolicką orientację i zapewnić potomstwo.
Rola na dworze i cechy osobiste
Maria była gorliwą katoliczką. W życiu prywatnym przypisywano jej oddanie rodzinie i konserwatywny styl bycia. Choć źródła współczesne i późniejsze różnie oceniają jej zainteresowanie polityką — niektórzy twierdzili, że nie angażowała się w sprawy państwowe — jej pozycja jako królowej miała znaczenie symbolicze i praktyczne, zwłaszcza w kwestiach religijnych.
Małżeństwo i potomstwo
Małżeństwo Marii i Jakuba dało parę dzieci, ale przeżyły dorośli tylko dwoje z nich. Wymienić można zwłaszcza:
- Louise Mary (znana też jako Lady Louise Mary), która zmarła w młodym wieku;
- James Francis Edward Stuart, uważany przez stronników jakobickich za następcę tronu (w historii określany jako „The Old Pretender”).
Fakt urodzenia syna wywołał duże kontrowersje w Anglii: niektórzy podejrzewali, że dziecko nie było biologicznym potomkiem króla i że doszło do podsunięcia niemowlęcia, co potęguje napięcia religijne i polityczne związane z katolicką orientacją dworu.
Chwalebna Rewolucja i wygnanie
Urodzenie męskiego dziedzica było jednym z czynników, które wzmocniły opór protestanckiej części elity wobec Jakuba II. W 1688‑89 doszło do tzw. Chwalebnej Rewolucji, gdy władza została przejęta przez córkę Jakuba, Marię, i jej męża, Willema III Orańskiego. Jakub i Maria zostali zmuszeni do opuszczenia kraju; ich zwolennicy stali się znani jako jakobici.
Lata na wygnaniu i śmierć
Po upadku Jakuba II para królewska znalazła schronienie we Francji, gdzie Ludwik XIV udostępnił im zamek Saint‑Germain‑en‑Laye. Tam Maria spędzała czas na modlitwie i życiu dworskim; po śmierci męża częściej towarzyszyła zakonnicom i prowadziła życie bardziej wycofane (zakonnice, klasztor Chaillot). Jej córka Louise zmarła na ospę (ospę), a sama Maria ostatecznie zmarła w 1718 roku na raka piersi (rak piersi).
Znaczenie i spuścizna
Maria z Modeny pozostaje postacią kontrowersyjną: z jednej strony uznawana za oddaną żonę i matkę, z drugiej — symbol obaw przed katolicką monarchią, które przyczyniły się do zmiany linii sukcesji i umocnienia ustroju parlamentarnego w Anglii. Dla jakobitów była i pozostała królową na wygnaniu; jej syn stał się centralną figurą roszczeń dynastycznych przez kolejne dekady.
Przykłady źródeł i dalszych lektur można znaleźć, korzystając z materiałów poświęconych dynastii Stuartów, historii religii w polityce XVII wieku oraz historii dyplomacji francusko‑brytyjskiej (chronologie, Anglia, Szkocja, Irlandia, Jakub II, katolicyzm, Karol II, rola polityczna, potomstwo, Louise, jakobici, James Francis Edward, pretendenci, Modena, księstwo, rodziny regionalne, Chwalebna Rewolucja, Maria II, Willem III, Ludwik XIV, zakony, Chaillot, ospę, choroby).
