Martin Van Buren (5 grudnia 1782 – 24 lipca 1862) był ósmym prezydentem Stanów Zjednoczonych. Był pierwszym prezydentem urodzonym po deklaracji niepodległości Stanów Zjednoczonych, a tym samym pierwszym, który urodził się już jako obywatel Stanów Zjednoczonych. Pochodził z rodziny o holenderskich korzeniach i przez pierwsze lata życia mówił przede wszystkim po niderlandzku.

Wczesne życie i początki kariery

Van Buren urodził się w Kinderhook w stanie Nowy Jork. Po nauce w miejscowych szkołach podjął aplikację prawniczą i kształcił się w kancelarii prawniczej, a następnie został prawnikiem w 1803 roku. Wkrótce zaangażował się w politykę stanową i stał się ważną postacią lokalnej administracji oraz organizacji politycznej znanej jako „Albany Regency”, która miała duży wpływ na politykę stanu Nowy Jork.

Kariera polityczna

Na szczeblu federalnym Van Buren zasiadał w Senacie Stanów Zjednoczonych, reprezentując Nowy Jork. Jego zdolności organizacyjne i lojalność wobec szkicu politycznego Andrew Jacksona przyniosły mu nominacje do ważnych stanowisk w administracji. Prezydent Andrew Jackson powołał go następnie na sekretarza stanu. W 1832 r. został wiceprezydentem Jacksona, a po zakończeniu drugiej kadencji Jacksona Van Buren wygrał wybory prezydenckie i objął urząd w 1837 roku.

Prezydentura (1837–1841)

Stanowisko Van Burena przypadło na wyjątkowo trudny okres gospodarczy. W 1837 roku wybuchł tzw. Panic of 1837 — długotrwały kryzys finansowy i gospodarczy, który spowodował bankructwa, wysokie bezrobocie i spadek handlu. Wiele osób i politycznych przeciwników obarczało Van Burena odpowiedzialnością za pogorszenie sytuacji, choć przyczyny kryzysu były złożone i sięgały polityki bankowej oraz międzynarodowych warunków ekonomicznych.

W odpowiedzi na kryzys Van Buren opowiadał się za ograniczeniem wydatków federalnych i niezależnością finansów rządu od prywatnych banków — koncepcja ta znalazła wyraz w pomyśle „Independent Treasury” (Niezależny Skarbiec), który miał wyprowadzić środki rządowe z prywatnych banków i umieścić je w rządowych kasach. Jego polityka miała zarówno zwolenników, jak i krytyków.

Kontrowersyjnym elementem jego prezydentury była także polityka wobec rdzennych plemion amerykańskich: kontynuował politykę przesiedleń rdzennych mieszkańców na zachód, co w praktyce doprowadziło do dalszych przymusowych przesiedleń, w tym do wydarzeń związanych z „Trail of Tears”.

Wybory i późniejsza aktywność polityczna

W wyborach prezydenckich w 1840 roku Van Buren przegrał z kandydatem wigów, Williamem Henrym Harrisonem. W 1848 roku powrócił na scenę polityczną jako kandydat Partii Wolnych Gleb (Free Soil Party), która sprzeciwiała się rozszerzaniu niewolnictwa na nowe terytoria; jego start przyciągnął znaczną część głosów w północnych stanach, ale nie pozwolił mu odzyskać urzędu.

Późniejsze życie i dziedzictwo

Po zakończeniu aktywnej kariery politycznej Van Buren osiadł na swojej posiadłości Lindenwald w pobliżu rodzinnego Kinderhook. Zmarł 24 lipca 1862 roku na niewydolność serca po ataku astmy. Pozostał postacią ocenianą ambiwalentnie: z jednej strony uważany jest za jednego z architektów nowoczesnego systemu partyjnego i wybitnego organizatora politycznego; z drugiej — krytykowany za politykę gospodarczą w czasie kryzysu i za udział administracji w wymuszonej polityce przesiedleń Indian.

Najważniejsze fakty:

  • Ósmy prezydent USA (1837–1841).
  • Pierwszy prezydent urodzony po Deklaracji Niepodległości — pierwszy urodzony jako obywatel USA.
  • Wcześniej m.in. prawnik, lider polityczny w stanie Nowy Jork, senator i sekretarz stanu oraz wiceprezydent pod rządami Andrew Jacksona.
  • Krytykowany za czas kryzysu ekonomicznego (Panic of 1837) oraz za kontynuowanie polityki przesiedleń rdzennych Amerykanów.
  • Kandydat Partii Wolnych Gleb w 1848 roku; zmarł w 1862 roku na Lindenwald.