Marc-Antoine Charpentier (ur. pod Paryżem, 1643; zm. Sainte-Chapelle, Paryż, 24 lutego 1704) był kompozytorem francuskim. Żył w okresie zwanym barokiem i należy do najważniejszych twórców francuskiej muzyki sakralnej oraz teatralnej XVII wieku.

Życie i kariera

Charpentier kształcił się częściowo we Włoszech — prawdopodobnie u Giacoma Carissimiego w Rzymie — co wywarło widoczny wpływ na jego styl. Po powrocie do Francji pracował dla różnych mecenatów: był zatrudniony na dworach arystokracji, współpracował z Towarzystwem Jezusowym, komponował muzykę do teatrów i kapel kościelnych. Pod koniec życia pełnił funkcję maître de musique w Sainte-Chapelle w Paryżu, gdzie pozostał aż do śmierci.

Twórczość

Charpentier pozostawił bogaty dorobek obejmujący utwory sakralne (msze, motety, oratoria), muzykę teatralną i sceniczną, pieśni świeckie, muzykę kameralną oraz utwory instrumentalne. Jego kompozycje charakteryzują się połączeniem francuskiej elegancji i subtelnej ozdobności z włoską ekspresją i dramatyzmem. Dzieła Charpentiera są zwykle katalogowane za pomocą numerów H (katalog autorstwa Hugh Wiley Hitchcocka).

  • Msze i motety — różnorodne formy przeznaczone do liturgii i uroczystości kościelnych.
  • Oratoria i dzieła religijne — rozbudowane formy wokalno-instrumentalne.
  • Muzyka teatralna — muzyka do przedstawień i pastorałek, współpracował m.in. z teatrem i zespołami artystycznymi epoki.

Te Deum i jego preludium

Najbardziej rozpoznawalnym dziełem Charpentiera jest Te Deum. Uwertura do tego utworu — preludium, często wykonywane w formie krótkiego fanfarowego tematu — zyskało dużą popularność w XX wieku. Fragment ten został wykorzystany jako sygnał i temat przez Europejską Unię Nadawców, dzięki czemu stał się powszechnie kojarzony z transmisjami międzynarodowymi; był też wykorzystywany jako charakterystyczne wejście dźwiękowe przy tak znanych wydarzeniach telewizyjnych jak Konkurs Piosenki Eurowizji. Motyw ten pojawia się ponadto w różnych transmisjach i ceremoniach muzycznych i bywa używany w zestawieniach koncertowych — zdarza się, że jest odtwarzany także w kontekście programów dużych koncertów telewizyjnych, w tym okazjonalnie w ramach Wiedeński Koncert Noworoczny. Określenie tego motywu jako typowej melodii weselna jest jednak przesadzone — jego użycie w prywatnych uroczystościach jest raczej rzadkie i zależy od lokalnych zwyczajów.

Styl i znaczenie

Charpentier łączył w swojej muzyce wrażliwość wokalną, bogactwo harmoniczne i umiejętne wykorzystanie chóru i zespołu instrumentalnego. Jego twórczość przyczyniła się do rozwoju francuskiej muzyki religijnej po Lullym i miała wpływ na późniejszych kompozytorów. W XX i XXI wieku nastąpiło odrodzenie zainteresowania jego muzyką — wiele dzieł zostało profesjonalnie nagranych i włączonych do repertuaru zespołów wykonujących muzykę dawną.

Charpentier pozostaje jednym z najważniejszych przedstawicieli francuskiego baroku: jego utwory, zwłaszcza Te Deum, trwały w pamięci publicznej dzięki zarówno wartościom artystycznym, jak i obecności w mediach oraz ceremoniałach kulturalnych.